The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Christoph Hochhäusler over UNTER DIR DIE STADT

De Frankfurt cocktail

Volgens z'n vrienden is Christoph Hochhäusler een grappige vent, maar dat maakt van unter dir die stadt nog geen komedie. Ook al zijn de verhalen die de regisseur over de bankwereld in Frankfurt te horen kreeg vaak komisch en soms zelfs absurd.

Franse critici zagen in 2003 in Christoph Hochhäuslers eigentijdse Hans en Grietje-verhaal milchwald het begin van de Neue Berliner Schule, een verzameling films waarin het moderne, ontzielde Duitsland zich in sobere beelden openbaarde. Zocht milchwald de kille distantie in onze persoonlijke relaties, unter dir die stadt ziet die pathologisch ingebakken in het economisch systeem.

Net als in milchwald hangt over unter dir die stadt een sfeer van naderend onheil. Wat is uw fascinatie daarmee? Ik weet het niet. Ik zie mezelf als een optimist.

Wat zegt u? Maar er zijn genoeg redenen om je zorgen te maken over waar het met de wereld heen gaat. Mijn films neigen inderdaad meer naar mijn donkere dan naar mijn zonnige kant. Mensen die me kennen, vragen 'Je bent zo'n grappige vent. Waarom maak je geen komedies?' Ik kan alleen zeggen dat ik mijn fantasie volg. Als die duister is, dan zijn mijn films ook duister.

Wat u laat zien, is geen fantasie. unter dir die stadt gaat over hebzucht, de overheersende ideologie in de laatste drie decennia. Zeker, het raakt de werkelijkheid. Ik denk alleen dat mijn film niet zozeer over hebzucht gaat, over de zonde van hebzucht. Het draait meer om de zonde, als je het zo wilt noemen, van abstractie. Abstractie in de zin dat we ons distantiëren van de gevolgen van onze daden. Dat manifesteert zich vooral in de financiële wereld en de politiek, waar macht zo abstract is geworden dat mensen niet langer de gevolgen van hun gedrag zien. Die macht is verleidelijk. Je kunt zeggen 'Dit bedrijf is geen triple-A meer...'

U bedoelt het beoordelingssysteem voor financiële instellingen... Ja, overal reduceren we complexe zaken tot iets eenvoudigs. Alsof je kunt zeggen 'deze werknemer is niet langer triple-A maar B-plus. Ontsla hem maar.' Men versimpelt de werkelijkheid teveel. Je kunt niet eens een nummer op een persoon plakken. Hoe kun je dan een heel bedrijf terugbrengen tot een getal? Of zelfs een land? In een bepaald opzicht is het waanzin. Het heeft z'n nut binnen het financiële systeem. Maar dat systeem is duidelijk niet holistisch genoeg.

Niet holistisch genoeg? U bedoelt dat het systeem faalt? Nou als je het zo stelt, ja het systeem faalt. Het financiële systeem produceert onrechtvaardigheid met een enorme snelheid en dat gaat ons opbreken. Maar ook intern rommelt het. Tijdens de voorbereidingen van de film vertelde iemand me een bizar verhaal. De Duitse banken splitsen zichzelf in cost centers en profit centers. De profit centers zijn de afdelingen die het geld verdienen. Cost centers zijn alle andere afdelingen, de overhead die de organisatie draaiend moet houden. Alleen al die twee uit elkaar halen is nogal dom want zo lijkt het dat zoiets als accounting alleen maar geld kost terwijl het net zo belangrijk is voor de organisatie als afdelingen waar direct geld wordt verdiend. Alsof een profit center zonder cost center zou kunnen bestaan. Maar goed. Ik sprak met een 'verandermanager' die veranderingen binnen haar bedrijf moet organiseren om de efficiëntie te vergroten. Die verandermanager is op zichzelf een kostenpost dus moet ze voor haar projecten een sponsor zoeken binnen het profit center. Dus gaat ze naar het profit center en zegt 'Huur mij in en dan organiseer ik de noodzakelijke veranderingen'. Vervolgens wordt ze ingezet om het bedrijf zodanig te reorganiseren dat vooral de specifieke afdeling die haar inhuurt ervan profiteert. Dus in feite ontstaat een soort oorlog binnen de bank waarin afdelingen tegen elkaar vechten. Ze vertelde me dat ze gedwongen was om cijfers zodanig te manipuleren dat een voor haar sponsor competitief bedrijfsonderdeel geschrapt kon worden. Op deze manier is een totaal verziekte bedrijfsstructuur gegroeid. Terwijl we met de voorbereidingen voor deze film bezig waren, brak de financiële crisis uit. Dat verbaasde ons in elk geval niks. Met dit soort praktijken zag je die crisis al van mijlenver aankomen.

U zegt dat hebzucht niet de belangrijkste zonde is maar u filmde wel een scène waarin mensen voor een camera poseren en niet 'Cheese!' roepen maar 'Greed!'. Hebzucht speelt zeker een grote rol. We deden vooraf onderzoek in de financiële wereld. Op de vraag wie hun grote voorbeeld was, antwoordde bijna elke bankier 'Gordon Gekko', de investeerder uit Oliver Stone's wall street die 'Greed is good' als mantra had. Ondertussen probeerden die bankiers hun daden wel te rechtvaardigen. Maar dat is normaal. Toen mensen in de Waffen-SS zaten, probeerden ze zichzelf ook te rechtvaardigen. Ze zagen zichzelf als Ridders van de Dood.

Dat is nogal een vergelijking. Ja, maar iedereen zal proberen zichzelf te rechtvaardigen om van zichzelf te kunnen houden. Zo zitten we als mensen in elkaar. Je praat je daden goed. Je zegt: 'Ik moet wel wreed zijn, want wreedheid is de nieuwe menselijkheid.' Dat is wat Himmler zei.

Het werd me niet helemaal duidelijk waarom de bankier die het hoofdpersonage is, per se een junk wil zien spuiten. Nou, je bent niet achterlijk omdat je dat niet begreep. Het moet een soort mysterie zijn. Ik vond het een passende obsessie voor die bankier omdat hij leeft als een vampier. Waarmee ik bedoel dat hij rijk wordt ten koste van anderen, hij ademt door de behoeften van anderen. Toevallig is het in Frankfurt zo dat de financiële wijk en de drugswijk een en dezelfde zijn. In de schaduw van de financiële torens zie je mensen op straat drugs gebruiken. Daar wilde ik iets mee. Maar ik kon geld en drugs alleen samenbrengen als er waarheid in die vergelijking zat. En dat is zo. De bankier maakt zijn cliënten tot kredietverslaafden. Daar leven banken van. Ze zuigen het levensbloed uit hun cliënten.

U betwijfelt nog steeds dat u een duistere kant hebt? Nee.

Fantastisch. Haute finance en heroïne innig verstrengeld. Absoluut. Ik begrijp ook niet waardoor Frankfurt zo'n drugshub is geworden. Er bestaat zelfs zoiets als de 'Frankfurt cocktail'. Dat is een mix van heroïne, amfetamine en rohypnol. Allemaal stoffen die elkaar tegenspreken: de ene brengt je down, de andere geeft je een boost. Die cocktail is populair in Frankfurt omdat de drugs zo slecht zijn dat mensen er na een tijdje niks meer van voelen. En die cocktail doet tenminste nog iets. Nadeel is dat je er een soort zombie van wordt.

Wat ziet u echt wanneer u naar die façade van glazen torens kijkt die een indruk van orde en stabiliteit wekken, naar het stijlvolle glas dat transparantie suggereert? Wat mij aantrok tot die torens, en in zekere zin is het de enige plek in Duitsland die dat heeft, is dat het op die paar vierkante meter een wereldstad is. Het zou overal op de wereld kunnen zijn, dat soort down town internationalism. Het lijkt wel een modeldorp, zo onwerkelijk is het. Als je daar op de 27e verdieping in je airco kantoor werkt, moet je wel de binding met de realiteit verliezen.
Die afstand tot de buitenwereld wordt bewust gecreëerd. Als je wilt filmen, ontdek je snel dat banken een gesloten bastion zijn. Ze laten niemand naar binnen kijken en ze willen geen aandacht en publiciteit. Terwijl het gewoon kantoren zijn. Het is niet alsof je bloed op de handelsvloer ziet liggen.
Zelfs privé wordt die scheiding tussen bank en buitenwereld in stand gehouden, al kan ik niet precies zeggen om welke reden. Een van hen vertelde dat hij per se niet in suburbia wilde wonen tussen alle andere bankiers met dezelfde villa. Nu woont hij in de stad. Maar niemand in de buurt mag weten dat hij een topbankier is. Elke doordeweekse ochtend om zeven uur staat hij ergens buiten z'n eigen buurt op een hoek te wachten tot z'n chauffeur verschijnt. Krankzinnig. Als ik alle verhalen die ik te horen heb gekregen in de film had gestopt, was het een komedie geworden. Maar dat is het natuurlijk niet.

Ronald Rovers



top
Artikelen
Zo zit het dus met die Roemeense New Wave
FilmSlot Homefront

Interviews
Cristi Puiu over AURORA Roemeens moordsprookje
Andrei Ujica over THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU 'Ceausescu wilde graag gefilmd worden'
Christoph Hochhäusler over UNTER DIR DIE STADT De Frankfurt cocktail
Take 5 Olivier Masset-Depasse over ILLÉGAL
David Robert Mitchell over THE MYTH OF THE AMERICAN SLEEPOVER Chillen voor de camera

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Comfortfood
Spotlight Stephen Dorff
FilmBoeken Alex van Warmerdam
FilmPers
World Wide Angle (NL)
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
AURORA Thriller tergt kijker tot het uiterste
THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU Raak portret van Roemeense dictator
AUTUMN GOLD Atleten toveren brede glimlach op het gezicht
BLACK BUTTERFLIES Carice van Houten moeizaam als dichteres
Il conformista (Thuiskijken) Bertolucci's barokke revolutie
CONTRE TOI Stockholmsyndroom
DE ENGEL VAN DOEL Tragikomisch bezoek aan spookdorp
HAPPYTHANKYOUMOREPLEASE Frisse nostalgie in zonovergoten New York
ILLÉGAL De angst van de illegaal
IN A BETTER WORLD Oscar voor wraak
THE MYTH OF THE AMERICAN SLEEPOVER De jeugd is voorbij, maar nog even niet
PAUL Buitenaardse poepgrappen
RABBIT HOLE De grote Nicole Kidman-show
SHAHADA Geloof als troost
DE SMAAK VAN DE ZIEL Veel zoet in sterrenrestaurant
SOMEWHERE Het onbenoembare gemis van de sterren
SOUND OF NOISE Drummende drilboren en blaffende bulldozers
TRASH HUMPERS Korine denkt te shockeren met bejaarde vandalen
UNTER DIR DIE STADT IJskoud maar zinderend liefdesdrama