La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Foto Pamela Gentile Thuiskijken

Mark Cousins over The Story of Film
Hollywood bestaat dankzij piraterij

"A global road movie", noemt hij het zelf, zijn vijftiendelige filmserie over de geschiedenis van de film. Mark Cousins: "We moeten ons niet blindstaren op Hollywood."

"Industrie is shit. Het is het medium dat geweldig is." Met die quote van Lauren Bacall opent The Story of Film, een unieke vijftiendelige filmserie ("maar ik zie het als één film") van de Ierse documentairemaker, filmjournalist en ex-Edinburgh-festivaldirecteur Mark Cousins. Het is een trip door tijd en ruimte, waarin de filmgeschiedenis meeslepend en inzichtelijk wordt vertelt als een geschiedenis van passie en innovatie, en dan pas als een verhaal van industrie en box office. Veel aandacht dus voor artfilms en wereldcinema, want, zo beweert Cousins, "het was in Dakar in de jaren zeventig op filmgebied net zo opwindend als in Hollywood. Alleen weet niemand dat. Tijd dus om die geschiedenis opnieuw te schrijven, want hij is 'guilty by omission'." We spraken met spraakwaterval Cousins af in het Billy Wilder Café in Berlijn. Hoe kan het ook anders.

Ik zal wel gearresteerd worden door dit toe te geven, maar om me voor te kunnen bereiden op dit interview heb ik de eerste vijf delen van The Story of Film moeten bekijken via een download... "Oh wow. Wow. Cool. Wow."

Ik schaam me niet heel erg om dit toe te geven omdat The Story of Film begint te vertellen dat Hollywood eigenlijk ontstaan is vanuit piraterij, het breken van patenten en copyrightregels. Hoe zat dat? "The Story of Film vertelt de filmgeschiedenis als een verhaal over innovatie. Een van de veelgenoemde redenen waarom de filmindustrie van de Oostkust van Amerika, waar Thomas Edison en George Eastman hun uitvindingen deden, naar de Westkust verhuisde, is vanwege het licht en het weer. Maar misschien wel belangrijker was dat aan de Oostkust de patenten op die uitvindingen zo strikt waren gereguleerd dat niemand er gebruik van kon maken. Hollywood was ver weg en er was minder controle. Dus je zou kunnen zeggen dat de Amerikaanse filmindustrie is ontstaan vanuit piraterij, door de copyrightbeperkingen van de Oostkust te ontvluchten."

In hoeverre bepalen copyrightbeperkingen welke filmfragmenten we in The Story of Film te zien krijgen? "Op geen enkele manier. Toen we aan dit project begonnen was het duidelijk dat de beschikbaarheid van beeldmateriaal ons op geen enkele manier mocht inperken. Dus we hebben geen rechten gecleared, maar gebruiken alles volgens de regels van fair use. Uiteindelijk werd ik door filmmakers benaderd die het een eer vonden dat ik hun werk in de film had opgenomen. Iedereen kan zien dat dit geen groot commercieel project is. Het was liefdewerk oud papier."

En de interviews met mensen als Martin Scorsese, Lars von Trier, de Japanse actrice Kyoko Kagawa... zijn die allemaal opgenomen voor de film, of is er ook gebruik gemaakt van bestaan materiaal? "Alles is opgenomen voor de film. We hebben zes jaar met tussenpozen over de wereld gereisd. Elke keer als er weer een beetje geld was, gingen we ergens heen om te filmen. Vaak alleen maar de producent en ik, of een tolk en ik en dan deden we de camera zelf."

De drie sleutelwoorden van uw film zijn 'passie', 'innovatie' en 'licht'. Waarom die drie? "Ik wilde de filmgeschiedenis niet vertellen als een commercieel of een economisch verhaal. Geen geschiedenis van kassuccessen en filmsterren. Toen heb ik gekeken waar ik als filmmaker en filmliefhebber zelf het meeste in geïnteresseerd ben, en dat zijn die drie dingen: de liefde voor het medium en het vermogen om zichzelf te blijven te ontwikkelen, met verrassende resultaten. En de filmgeschiedenis is behoorlijk op Hollywood gericht. Maar het is ook een geschiedenis van outsiders, vrouwen, joden, zwarten die nu allemaal uit de boekjes zijn weggepoetst."

Zo vertelt u dat rond 1925 de helft van alle Hollywood-films door vrouwen werden geschreven. "Precies. Het is tijd om de landkaart zoals we die van de filmgeschiedenis kennen overnieuw te tekenen. Hij is feitelijk onjuist, vrouwonvriendelijk en racistisch."

Grote woorden. "Maar wel waar. Het is tegenwoordig bijna een politiek standpunt als je je niet overgeeft aan de mainstream cinema. Ik ben niet tegen de mainstream cinema, ik hou van veel van die films. Ik hou van de manier waarop films als Inception en Avatar innovatief zijn in Hollywood. Maar we moeten ons er niet op blindstaren want dat is kortzichtig. De grote innovaties kwamen vaak van mensen uit de marge. Mensen met een visie. Dat moeten we prijzen en ontsluiten voor het grote publiek. Hollywood zorgt wel voor zichzelf."

Dana Linssen


Kat in close-up

Mark Cousins herschrijft in zijn vijftiendelige documentaireserie de filmgeschiedenis. Een gestreept katje zit bij een meisje van een jaar of acht op schoot. Ze houdt het beest vast onder zijn oksel en ze voert hem eten met een lepel. In close-up. Die werd dus al in The Little Doctor and the Sick Kitten (George Albert Smith) voor het eerst gebruikt. In 1901. Het was dus niet, zoals de filmgeschiedenis ons tot nu toe heeft geleerd, de primeur van D. W. Griffith. Mark Cousins geeft in zijn documentaire The Story of Film: An Odyssey (2011) de filmcanon een nieuw gezicht. Daarvoor nam hij innovatie als uitgangspunt en schoot kriskras over de wereld om pioniers uit alle windstreken hun plek op het podium te geven.



Vijftien uur lang herkenning , verbazing en ontdekking. Zo ontdek je dat vóór 1925 de helft van de Hollywoodscripts door vrouwen werden geschreven. En waar Ernst Lubitsch mee experimenteerde in zijn Duitse stille films. In Die Bergkatze (1921) geeft een man zijn hart aan een vrouw en zij eet het vervolgens op. Via Roma città aperta (Roberto Rossellini, 1945) vertelt Cousins dat er tijdens het neorealisme voor het eerst een wc-pot op film getoond werd. Maar we zien ook interviews met Bollywoodster Amitabh Bachchan over de Indiase film en met Charles Burnett over black cinema.



Hoewel Cousins zich soms te zeer laat meeslepen door semiotiek en je de willekeurige lijnen die hij tussen verschillende films trekt maar gewoon moet aannemen, werkt zijn idee van connecties-zien nogal aanstekelijk. Na de serie heeft die eerste close-up me nog steeds niet losgelaten. Ik zie die poes steeds opnieuw opduiken: in Ozu's Record of a Tenement Gentleman (1947) eet hij uit een kommetje op het aanrecht, in Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (Jay Roach, 1999) is hij de kale Mr. Bigglesworth en overal op YouTube speelt hij de hoofdrol in home-movies. Bij Cousins is de filmgeschiedenis nog even jong en speels als 120 jaar geleden.

Laura van Zuylen

The Story of Film: An Odyssey | Mark Cousins, 2011 | op import dvd verkrijgbaar via Network (een Nederlandse versie wordt later uitgebracht) | De eerste vier delen van The Story of Film worden vertoond tijdens de EYE festivalweek, zie voor meer informatie eyefilm.nl


Parked
Wonen in een auto

Dit sympathieke Ierse drama met Colm Meaney als gedistingeerde dakloze ontpopte zich het afgelopen jaar als festivallieveling. Distributeur Amstelfilm koos Parked uit voor een klein experiment: de film ging eind maart tegelijker in de bioscoop en via video-on-demand in première.



Op de gelijktijdige uitbreng van een film langs meerdere wegen rust in de vertonerswereld een groot taboe. Het zogenaamde window tussen bioscooppremière en uitbreng op dvd of vod is nog heilig. Amstelfilm geeft de kijker nu direct de keuze om Parked comfortabel in het theater of thuis op het kleine scherm te bekijken.
Deze eerste speelfilm van documentairemaker Darragh Byrne drijft op een eigenaardige, maar warmbloedige mengeling van sociaalrealisme en sentiment, poëzie en melodrama. Voorafgaand aan de Ierse première in oktober 2011 trok Parked van het ene festival naar het andere en viel daarbij meermalen in de prijzen. De hoofdpersoon is een brave, zo op het oog wat sullige maar keurig geklede heer van middelbare leeftijd die noodgedwongen in zijn auto woont. Geen stereotiepe zwerver dus die drinkt en drugs gebruikt, dat is origineel genoeg om aandacht te trekken. De veelzijdige Ierse acteur Colm Meaney — even goed thuis in actie als in arthouse — speelt hem als iemand die bijna letterlijk is vastgelopen. Stroef bewegend, alleen nog maar verbaasd voor zich uit kijkend. Hij komt pas weer tot leven wanneer hij op de parkeerplaats een ongewone vriendschap sluit met een ondernemende junk (Colin Morgan, Merlin in de gelijknamige BBC-serie) en in het plaatselijke zwembad een eveneens eenzame Finse muzieklerares (Milka Ahlroth) ontmoet.
Soms dreigt Parked zich te ontwikkelen als een al te brave, opgelegd gevoelige feelgood-movie met hoopvolle boodschap, veel sfeermuziek en poëtische impressies in het begin en een grimmige confrontatie met drugsdealers voor de broodnodige tragiek tegen het eind. Maar naast die nadrukkelijke effecten is er ook veel dat raak en ontroerend is. Dan is er genoeg en oprechte menselijkheid om de wat minder geslaagde onevenwichtigheden te compenseren. Het wonderlijke contrast tussen het grijze uitzicht op de Ierse zee en de droomachtige beelden van de waterballetgroep is iets wat werkt en onoverkomelijke aarzelingen maken ten slotte dat de ontknoping net niet volgens het boekje verloopt.

Leo Bankersen

Parked | Ierland/Finland, 2010 | Regie Darragh Byrne | 94 minuten | Met Colm Meaney, Colin Morgan, Milka Ahlroth | Distributie Amstelfilm | Te zien in bioscoop en via vod, vanaf juni op dvd


Win Win
Worstel-film vloert clichés

Vreemd dat een film als Win Win de Nederlandse bioscopen overslaat. Ja, de film heeft een sitcom-plot, gaat over gewone mensen met gewone levens en is zonder opsmuk gefilmd. Toch ontstijgt Thomas McCarthy in zijn derde film weer met verve de middelmaat.

"Where's daddy?"
"He's running."
"... From what?"



De openingsdialoog van Win Win, tussen een vermoeide moeder, net wakker, en haar energieke zesjarige dochter, is tekenend voor de film die gaat volgen: zachtmoedig, menselijk, grappig, hartverwarmend. Een eerlijke blik op kleine levens, onbetekenend in het grote geheel der dingen, maar de moeite waard als je maar goed genoeg kijkt.
Die rennende vader is Mike Flaherty, gespeeld door Paul Giamatti op zijn Paul Giamatti'st: een kalende, pafferige goedzak die slechts met moeite zijn advocatenpraktijkje ergens in smalltown, New Jersey lopende houdt en om ook voor hemzelf niet helemaal verklaarbare redenen het worstelteam van de plaatselijke middelbare school coacht. Misschien doet hij het om ergens nog vast te houden aan zijn verleden als worstelaar, in zijn tienerjaren, toen hij nog kon bukken.
Net als in de eerdere films van McCarthy (The Station Agent en The Visitor) wordt het vastgelopen leven van deze man op z'n kop gezet door een toevallige ontmoeting. Als Flaherty de zorg voor zijn dementerende cliënt Leo Poplar op zich neemt om de zorgpremie op te strijken, krijgt hij er gratis Poplars kleinzoon Kyle bij, die dankzij onvermoede worsteltalenten Flaherty's kwakkelende schoolteam op de rails zet.
Dat klinkt als een sitcom-plot en hoewel McCarthy meer dan in zijn eerdere films expliciet op de lach speelt (vooral met Jeffrey Tambor en Bobby Cannavale als Flaherty's assistent-coaches) slaagt hij er opnieuw in dit materiaal om te vormen tot een wonderlijk humanistisch drama. Hij jongleert met clichés, niet alleen van de odd couple-sitcom maar ook die van de euforische sportfilm en het indiedrama over vaderschap in een kleine voorstad, en smeedt er een onwaarschijnlijk eerlijke film uit. Misschien omdat hij het dicht bij huis hield: hij schreef de film samen met Joe Triboni, met wie hij als tiener worstelde en die nu als advocaat werkt en gespecialiseerd is in de opvang van ouderen.

Joost Broeren

Win Win | Verenigde Staten, 2011 | Regie Thomas McCarthy | 106 minuten | Met Paul Giamatti, Alex Shaffer | Op dvd/blu-ray | distributie Fox


Nieuwe releases

Vier kijktips en één afrader uit het home video-aanbod van april, op dvd en bluray of via video-on-demand.

Fleurs du mal | De eerste film waarin sociale media een echt functionele rol hebben. Een Noord-Afrikaanse free runner en een Iraanse studente stranden in Parijs tijdens de Groene Revolutie. Nabij en mijlen ver weg. Politiek en romantisch. dvd | De Filmfreak

Carnage | Twee bekvechtende echtparen maken een halszaak van een akkefietje tussen hun zoons. Kammerspiel-specialist Roman Polanski brengt de steeds verder uit de hand lopende woordenwisseling met sardonisch plezier in beeld. dvd/blu-ray/vod | Cinéart

Straw Dogs | Remake van Sam Peckinpahs klassieker verplaatst het verhaal van Engeland naar het diepe Amerikaanse zuiden. De versie van regisseur Rod Lurie (voorheen filmcriticus) is vooral interessant als commentaar op het origineel. dvd | Sony

Noordzee Texas | Aan de Belgische kust, waar het leven stinkt naar frituurvet, goedkope sigaretten en verschaald bier, droomt tiener Pim van een groter, meeslepender leven — en van zijn buurjongen Gino. Gevoelig speelfilmdebuut van Bavo Defurne. dvd/vod | Homescreen

Rated X | Cynische heruitgave speelt in op de teloorgang van acteur Charlie Sheen. In deze fantasieloze variant op Boogie Nights speelt Sheen met zijn broer Emilio Estevez (die ook regisseert) de flamboyante pornomakers Jim en Artie Mitchell. dvd | Paradiso



JB


Our Beloved Month of August
Naakt uit de zee rijzend

Onnavolgbare docufictie uit Portugal. Fris als de nieuwe Fa.



Niets ten nadele van de broers Taviani die in Berlijn de Gouden Beer wonnen, klonk het na de prijsuitreiking van de laatste Berlinale, maar de Portugees Miguel Gomes had moeten winnen met Tabu. In plaats daarvan kreeg Gomes de Alfred Bauer prijs voor vernieuwende cinema. Tabu beschrijven lukt niet zonder te melden dat de film eigenlijk niet te beschrijven is, lees je overal. Zoiets geldt ook voor Gomes' vorige film Our Beloved Month of August uit 2008 die net bij het Britse label Second Run is verschenen. Z'n docufictie is dan misschien minder vernieuwend dan Tabu's lyrische stijl maar het blijft een tour de force. Het voelt allemaal alsof je slingerend over een comfortabel brede modderweg in steeds smallere cirkels een berg op rijdt, om aan de top een magisch middelpunt te vinden. Een nieuw middelpunt omdat de film onze opvatting over wat een film is opnieuw kalibreert. Dat middelpunt is hier een filmmaker die op z'n dertigste verjaardag in een crisis belandt waarna de film die hij maakt en waar wij op dat moment naar kijken ook in een crisis belandt. Ernstige gesprekken met de producent volgen. Er moet meer geld komen. En waar zijn de acteurs? Ergens halverwege beginnen ze dan toch het scenario te verfilmen en krijgen schijnbaar willekeurige beelden en mensen uit de eerste helft betekenis. Omdat ze ineens acteurs zijn. En omdat eerder gemaakte beelden toch niet zo willekeurig blijken. De grote kunst is dat uit dit 2,5 uur durende Portugese vervreemdingseffect met de melodramatische maar ook met de opzettelijk artificiële echo's van Jacques Rivette en Raoul Ruiz (voor wie de genealogie van Miguel Gomes door wil spitten) een verhaal opstijgt dat zichzelf niet meer van echt laat onderscheiden. Alsof je met Fa's nieuwe frisheid naakt uit een azuurblauwe zee oprijst en je haren lekker in slowmotion uitschudt. Zo'n film.

Ronald Rovers

Our Beloved Month of August | Portugal, 2008 | Regie Miguel Gomes | 147 minuten | Met Sónia Bandeira, Fábio Oliveira | dvd, Second Run


1911 Revolution
Het feestje van 100 jaar Chinese revolutie

Het is maar een dun lijntje tussen historisch en hysterisch, bewijst het groots opgezette epos 1911 Revolution.



Heel even is hij er in 1911 Revolution, de oude vertrouwde Jackie Chan met zijn clowneske martial arts acrobatiek. Op tweederde van de groots opgezette historische film mag de hoofdrolspeler en 'General Director' heel even ouderwets de vuisten laten vliegen in een onderonsje in een scheepsruim. De scène valt volstrekt uit de toon bij zijn rol in de rest van de film, waarin Chan als revolutieleider Huang Xing vooral met een serieuze Bruce Willis-blik heldhaftig en doortastend moet zijn op de diverse slagvelden van de revolutie.
En de film is toch al allesbehalve toonvast. Chan mag dan in vol ornaat voorop de dvd-verpakking staan, in de film zelf is hij van ondergeschikt belang. Zijn verhaallijn levert de adrenaline voor de film, met chaotische oorlogsbeelden die zweven in een niemandsland ergens tussen epische films als Red Cliff en het hyperrealisme van Saving Private Ryan. Maar het zwaartepunt van de film ligt bij de diplomatieke revolutie, geleid door Sun Yat-Sen (Winston Chao). Daartussendoor schuiven zo nu en dan nog hofscènes die weergeven hoe de tegenstanders van de revolutie, de corrupte Qing-dynastie, reageert op het geteisem, waarbij Joan Chen als keizerin Longyu campy uit de hoek mag komen.
Om alles aan elkaar te breien wordt veelvuldig teruggegrepen op teksten waarin (in Chinees en Engels) de historische gebeurtenissen op een rijtje gezet worden: flarden contextloze Wikipedia-teksten die vaak zo lang zijn en zo snel voorbij schieten dat de ondertitelaar maar de helft meekrijgt. De neiging om historische figuren te contextualiseren door hun naam en alliantie in beeld te brengen, neemt gaandeweg de film lachwekkende proporties aan: een bijrolfiguur met één regel tekst krijgt de volstrekt irrelevante toevoeging 'President, Literary Society'. Het levert al met al een volstrekt chaotische film op, waarin de achtergronden van de revolutie troebel blijven en de verheerlijking van de revolutionairen onversneden propagandistisch is. Vlees noch vis, en zelfs voor vegetariërs niet te pruimen.

JB

1911 Revolution | China, 2011 | Regie Jackie Chan, Zhang Li | 115 minuten | Met Winston Chao, Jackie Chan | dvd, Splendid Film


Nieuwe import

De beste films die deze maand internationaal op dvd verschijnen, samengesteld door Boudisque (Vredenburg 31, Utrecht, boudisque.nl)

Littlerock | Een Japanse broer en zus stranden tijdens een road trip door de V.S. in het doodlopende dorpje waarnaar deze deels geïmproviseerde Amerikaanse indie vernoemd is, en raken bevriend met een schare lamlendige, werkloze jongeren. dvd/bluray, regio 1/A | Lorber Films

Killer Nun | Uncut! Uncensored! Unholy!, schreeuwt de tagline van deze Italiaanse giallo 'nunsploitation' met Anita Ekberg of all people als wrede, morfineverslaafde non. Gebaseerd op ware gebeurtenissen in België, maar wel zéér losjes. bluray, regio A | Blue Underground

The Red House | Delmer Daves staat vooral bekend als maker van uitmuntende lopendebandwesterns in het Hollywood van de jaren veertig en vijftig, maar wist met deze sfeervolle thriller ook een aardige toevoeging te doen aan de film noir. dvd/bluray, regio 1/A | HD Cinema Classics

Before Your Eyes | Toerde als onderdeel van Movies That Matter door Nederland onder de originele Turkse titel Min dît. Dapper drama over twee Turks-Koerdische weeskinderen die op straat belanden en geconfronteerd worden met de moordenaar van hun ouders. dvd, regio 1 | Film Movement

Alambrista! | Treurig dat dit immigratiedrama, tijdens het filmfestival van Cannes in 1978 winnaar van de allereerst Camera d'or voor beste debuutfilm, nu nog even actueel is als toen het ruim dertig jaar geleden werd gemaakt. dvd/bluray, regio 1 | Criterion



JB



top
Artikelen
Dreileben Drie keer op jacht naar dezelfde moordenaar
EYE-Filmmuseum Naar de Overkant
Recessie volgens Hollywood Leve de Crisis!
Filmkrantroute Latin American Film Festival

Interviews
Andrei Zvjagintsev over Elena De wet van het vlees
Simon Pummell over Shock Head Soul De uitvinding van het moderne individu
Satrapi en Paronnaud over Poulet aux prunes 'We snauwen als twee katten met uitgestoken klauwen'
Andrew Haigh over Weekend 'Juist de spontane momenten maken dat je voor iemand valt'
Terence Davies over The Deep Blue Sea 'Ik heb jarenlang gebeden, tot mijn knieën bloedden'
Sandra den Hamer over EYE aan het IJ 640 stoelen vullen met 225.000 bezoekers
Andrea Arnold over Wuthering Heights Bloed

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Spotlight: Jessica Chastain
Zwarte gaten: Mischa Kamp zag eindelijk Breakfast at Tiffany’s 'Met dieren gaat er altijd iets mis'
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Jackassjournalistiek
Boeken Het papier voorbij
FilmSlot: Filmfestival achter tralies
World Wide Angle (NL) Veel koppen in het frame
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
Les adieux à la Reine De ondergang van Versailles
Aita De schat van markies De Orbe Klingenberg
The Cabin in the Woods Niet zomaar een zomerhuisje
The Company Men Wie is de muppet?
The Deep Blue Sea Heimelijke liefde, doffe ellende
Dr. Seuss' The Lorax Nutteloze hebbedingen
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
Elena Russische Apocalyps
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
Footnote Het heilige laatste woord
The Hunger Games Strijdster in een jurk van vuur
I Wish Kore-eda light
Kauwboy De uitdagende blik van Rick
Komm mir nicht nach (Dreileben)
Martha Marcy May Marlene Oh neem mij grote leider
Omar m'a tuer Marokkaan, dus schuldig
One for the Money Zeven misdaadsloten tegelijk
Poulet aux prunes Mierzoet en melancholisch
Shock Head Soul De man die dacht dat hij normaal was
Snackbar Jatten en vechten
Swchwrm Het koninkrijk en de rijtjeshuizen
Take Shelter De bunker in
This Must Be the Place Bizarro new wave Italo ROADMOVIE nazi-jacht trip
La vie d'une autre Het gapende gat in mijn geheugen
We Bought a Zoo In de mal gegoten
Weekend Twee dagen naspel
Wuthering Heights Brandende hartstocht, koude voeten