The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
The Forbidden Room: Guy Maddin op Imagine Film Festival

Geitenklierenfilms

De onnavolgbare Canadese filmmaker Guy Maddin duikt met The Forbidden Room dieper de filmgeschiedenis in dan ooit. Met geiten­ballen! De film is te zien op het Imagine Film Festival.

Door Kees Driessen

Guy Maddin (portret Philippe Migeat)


Goat gland films — dat is de cinema waarvan Canadees Guy Maddin (1956) het meeste houdt. Geitenklierenfilms. Gemaakt in de overgangsperiode eind jaren twintig, begin jaren dertig, toen de stille cinema binnen een paar jaar werd vervangen door de geluidsfilm.
Ik kende die term niet. Tijdens een publiek interview op het afgelopen Sundance-festival, een dag na de wereldpremière van The Forbidden Room, legde Maddin uit: "Toen de geluidsfilm doorbrak, belandden een heleboel stille films op de plank. Later bedachten de studio's: als we nou een of twee geluidsscènes toevoegen met een liedje of een stukje dialoog, dan kunnen we ze wel weer uitbrengen. Die films werden goat glands genoemd, naar een medische procedure om impotentie te behandelen door geitenklieren te transplanteren."
Yeah, right. Ik ging ervan uit dat Maddin, altijd wat ongemakkelijk bij Q&A's, de term verzon om de lachers op zijn hand te krijgen. Net zoals hij zijn liefdevolle recreaties van vroege cinema altijd vult met extreem vreemde personages en gebeurtenissen. Zo zien we in The Forbidden Room (gemaakt samen met van-researchassistent-tot-coregisseur Evan Johnson), onder heel veel meer, een duikbootbemanning de laatste restjes zuurstof uit luchtige pannenkoeken zuigen, een houthakker tegen een urineblaas slaan en vrouwen in skelettenpakjes zich, volgens een lyrische tussentitel, schuldig maken aan verzekeringsfraude. Alles prachtig gefilmd in studiodecors en jarentwintigstijl.
Maar: de term goat gland films bestaat echt. De aan stille films toegevoegde geluidsscènes werden door tijdgenoten smalend vergeleken met de populaire kwakzalverij van ene John R. Brinkley, die inderdaad geitenballen in impotente scrotums liet zakken (en daarmee ontzettend rijk werd).

Botbreuk
Achteraf gezien mogen geitenklierenfilms hun titel als geuzennaam dragen. Want in tegenstelling tot Brinkleys ballen voegden die losse geluidsscènes volgens Maddin wel degelijk iets toe: "Die hybride films vertegenwoordigen het beste van twee werelden. De meeste mensen zien 1929, het jaar van de geitenklier, als het slechtste jaar in de filmgeschiedenis. Ik vind het juist het meest opwindende. Waarom zou je niet alles gebruiken? In zijn korte bestaan heeft de filmindustrie al veel te veel prima functionerende onderdelen van zijn vocabulaire uit het raam gegooid. Ik wandel voorbij en pik ze weer op."
En dus combineert The Forbidden Room, net als Maddins eerdere werk, tussentitels en gesproken dialogen. Die laatste klinken onnatuurlijk, toegevoegd, net zoals afzonderlijke geluiden van een rits, telefoon of botbreuk. Het effect is droomachtig en onwerkelijk. Dat wordt versterkt door de afwisseling van flikkerend zwart-wit en artificiële kleuren — soms ingekleurd, soms in het rood-groene Two-strip Technicolor uit dezelfde periode rond 1930 — terwijl Maddin wederom stijlkenmerken leent van sovjetmontage en Duits expressionisme.
Net als bij zijn vorige speelfilm Keyhole (2011) filmde Maddin overigens digitaal. Wat hem en zijn team de ruimte gaf om die oude stijlvormen niet alleen te herscheppen, maar de effecten soms ook verder door te voeren dan met analoge film haalbaar zou zijn.

Sexploitation
Met name met zijn vormentaal heeft Maddin een eigen plek in de filmgeschiedenis veroverd. Een filmgeschiedenis waar hij de laatste jaren dieper induikt dan ooit, door zich steeds vaker te laten inspireren door specifieke verloren films.
In 2010 begon hij aan The Haunting, waarvoor hij nieuwe, korte versies opnam van verloren films. Het had een speelfilm moeten worden, maar bleef, door gebrek aan fondsen, beperkt tot een installatie met elf korte films. Een twaalfde, How to Take a Bath (naar een verloren sexploitationfilm van Dwain Esper uit 1937, waarvoor de beroemde Amerikaanse dichter John Ashbery de nieuwe tekst schreef), vormt nu de introductie van The Forbidden Room — en betekent, met zijn afwijkende oorsprong, een vrolijke stijlbreuk.

Geesten
De rest van de verhalen in The Forbidden Room, die zijn genesteld in een duizelingwekkende matroesjkaconstructie, werden gefilmd tijdens een andere installatie, Seances. Toen Maddin ontdekte dat in Frankrijk het woord séance, met zijn associaties van spiritisme, ook wordt gebruikt voor filmvoorstellingen, kreeg hij het idee om de 'geesten van verloren films' op te roepen.
Die seances werden in 2012 gehouden in het Phi Centre in Montréal en het Centre Pompidou in Parijs. Voor het toekijkende publiek speelden daar acteurs als Mathieu Amalric, Geraldine Chaplin en Charlotte Rampling in korte films naar verloren werken van Lubitsch, Vigo, Mizoguchi, Von Stroheim en anderen, geïnspireerd door het weinige dat erover bekend was — soms alleen een titel — en de in een korte ceremonie opgeroepen 'geest van de verloren film'.
Waarbij sommige opnames bedoeld waren voor The Forbidden Room — die dus ook is opgenomen met aanwezig publiek. De titel komt van een verloren Lon Chaney-film van Allen Dwan uit 1914, die met vele andere verloren (en enkele nooit geproduceerde) verhalen, waaronder The Strength of the Moustache/Hige no chikara (Mikio Naruse, 1931), Saint, Devil and Woman (Frederick Sullivan, 1916) en The Dream Woman (Alice Guy-Blaché, 1914), door Maddin zijn samengevoegd tot een geitgeklierde draaikolk van spiritueel herboren cinema.
Hij probeerde daarbij niet de oorspronkelijke makers te imiteren — The Forbidden Room is gefilmd in Maddins eigen goat gland-stijl. Wel is bij de wederopstanding van F.W. Murnaus verloren Der Januskopf (1920) de invloed van het Duits expressionisme nog wat sterker dan anders en heeft de vreemde dubbelganger, die op een veiling opbiedt tegen de vroegere eigenaar van een duistere januskop, veel weg van de titelheld uit Murnaus wel bewaard gebleven Nosferatu (1922).

Sfeerimpressies van de Seances-opnamen zijn te zien via vimeo.com.
top
Artikelen
The Forbidden Room: Guy Maddin op Imagine Film Festival Geitenklierenfilms
William Kentridge Fantasmagorische skelettendans


Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Het losse en het scherpe
Boeken: De animator die uit het noorden kwam
Het nieuwe kijken Nooit meer rare reclame
Andy at the movies
Op ooghoogte Onder_titels — Een manifest
Evenementen


Recensies
Atlantic. Schittering over het water
Bloed, zweet & tranen Drank en demonen
Les combattants Spelen met water en vuur
Ex Machina (Imagine Film Festival) De hunkerende robot
Frank (Lenny Abrahamson over) De wereld op z'n kop
Les héritiers Huilen om de man die niet wilde huilen
Im Labyrinth des Schweigens Auschwitz? Nooit van gehoord
Jimi: All Is By My Side Briljant warhoofd
Lilting (Hong Khaou over) In haar eigen hoofd gevangen
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over) De leugen stort in onder z'n eigen gewicht'
Mange tes morts Explosie van energie
De Notenkraak Egoïstische eekhoorn
O apóstolo Spookdorp lokt toeristen
Torn Bewijs je onschuld maar
When Marnie Was There Einde van Ghibli-tijdperk