The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Burning Sands Thuiskijken

Burning Sands
Masochistische rituelen

Een week lang vernederingen ondergaan in ruil voor eeuwig broederschap. Gerard McMurray laat in zijn speelfilmdebuut op Netflix zien hoe zwarte Amerikanen dank­zij ontgroeningspraktijken opnieuw veranderen in slaven.

De aspirant-leden van een studentenvereniging zijn 'niets meer dan mormels'. Tijdens Hell Week worden ze fysiek en mentaal mishandeld door hun ontgroeners. Die spreken hun slachtoffers aan met een vooraf toebedeeld nummer: dat hoort immers bij het proces van ontmenselijking. Gelukkig hebben de feuten een hoger doel voor ogen: "Het broederschap is voor eeuwig." En: "Na de ontgroening kunnen we alles aan." Zo tonen ze dat lid worden van een studentenvereniging — ergens bij horen — een eventueel antwoord is op de menselijke zoektocht naar zingeving, hoewel de verhaallijn al vanaf de eerste minuut verraadt dat dit een loze boodschap is, en dat de film niet in majeur zal eindigen. Daarvoor is de toonzetting in dit speelfilmdebuut veel te serieus.
Regisseur Gerard McMurray, bekend als producent van het gelauwerde Fruitvale Station (2013), baseerde het scenario op zijn eigen ervaringen als lid van het studentencorps van Howard University, een zwarte universiteit met alumni als Sean 'P. Diddy' Combs en Taraji P. Henson. Zijn visie op eeuwenoude masochistische rituelen is meer een vluchtig statement dan een diepgaande verkenning van die prangende vraag: waarom geef je je waardigheid (tijdelijk) op? McMurray presenteert daarentegen een voorspelbaar verhaal met weinig ruimte voor overpeinzingen; hij doet niet eens de moeite om de kijker kennis te laten maken met zijn personages.
De kernboodschap, die er dik bovenop ligt, is belangrijker: zwarte Amerikanen veranderen dankzij ontgroeningspraktijken opnieuw in slaven. Hoofdpersoon Zurich (Trevor Jackson) is gezien zijn vastberaden blik bereid een week lang hetzelfde leed te ondergaan als zijn voorouders. Hij geeft geen kik wanneer zijn meesters hem ervan langs geven, en slaat adviezen van vrouwen in de wind. Die vrouwen begrijpen deze tribale vorm van zelfkastijding natuurlijk niet (de vrouwelijke hoogleraar). Of ze zijn er onderdeel van, zoals de als onafhankelijke vrouw vermomde seksslaaf (de wellustige medewerkster van een fastfoodtent).
Voor vrouwen is slechts de rol van medestander of tegenstander weggelegd, terwijl de diepere drijfveren van de mannen dus onbekend blijven. Het lijkt bijna alsof McMurray geen kennis heeft genomen van films met soortgelijke verhalen. Een humoristische film als Dear White People (2014), over zwarte Amerikanen op een universiteit, bewijst hoezeer vrouwen juist de rol van emancipator kunnen spelen, en hoe humor ook in donkere tijden onmisbaar is.

Omar Larabi

Burning Sands | | Verenigde Staten, 2017 | Regie Gerard McMurray | Te zien via Netflix


Army of One
Ongeleid projectiel

Nicolas Cage vertrekt na een goddelijk visioen naar Pakistan, op zoek naar Osama Bin Laden.



"Lijk ik een beetje op Nicolas Cage in Con Air?" Na Borat, Brüno en The Dictator komt regisseur Larry Charles met een nieuwe absurde komedie over de misstanden tussen Amerika en de rest van de wereld. In Army of One is Nicolas Cage Gary Faulkner, de Amerikaanse klusjesman die gewapend met een samoeraizwaard naar Pakistan trok om Osama bin Laden op te sporen en over te leveren aan de Amerikaanse autoriteiten. Om Faulkners bovenstaande vraag aan het einde van Army of One te beantwoorden: ja en nee. Cage is al lang niet meer de acteur die in zijn eentje een film kan dragen — hoe absurd die film ook is. Tegelijkertijd valt er iets voor Cage te zeggen in Army of One: niemand evenaart de toewijding die hij in dit armzalige scenario steekt.
Met een snerpend stemmetje schmiert Cage zich als Faulkner door Colorado, waar hij na een goddelijke boodschap de missie op zich neemt om de leider van Al Qaida te vangen. Faulkner is een patriottische man met waanbeelden, die leefde van een uitkering. Toen Amerika lucht kreeg van zijn heilige missie werd hij een mediasensatie en verscheen hij in Amerikaanse talkshows. In die zin is Faulkner een ideaal typetje voor Larry Charles; een man die alle Amerikaanse idealen denkt hoog te houden, maar te blind is om zijn eigen tekortkomingen in perspectief te plaatsen. Tegelijkertijd zit Army of One zo vol met eigen tekortkomingen dat die geen moment de ongemakkelijkheid, absurditeit en zeggingskracht van Charles' — toegegeven ook niet al te beste, maar wel betere — eerdere films evenaart.
Weg zijn de confronterende scènes van Borat en Brüno, waarin Sacha Baron Cohen als respectievelijk Kazachstaanse en Oostenrijkse immigrant puriteins Amerika te kijk zet. In Charles' slordig geschoten Army of One is er alleen ruimte voor de loze uitroepen van Faulkner, goedkope flashbacks en simpele observaties over het leven in Pakistan. Het grootste probleem van deze komedie is dat de film repetitief aanvoelt als Faulk­ner de zoveelste poging doet om naar Pakistan te reizen. Zelfs de schrille stem van Cage kan dat niet redden. Jammer, want als Cage een Pakistaanse vleesverkoper de tip geeft om tegen het vlees te praten zodat het lekkerder wordt, heeft zo'n moment toch charme. Elke keer als Army of One dankzij Cage het voordeel van de twijfel lijkt te krijgen, haalt Charles zijn eigen film onderuit met nieuwe houterige personages, inclusief ondermaatse acteerprestaties. In die zin is Nicolas Cage nog steeds een eenmansleger. Mits ingezet in de goede film kan hij ongekende munitie afvuren. Hier is hij echter een ongeleid projectiel, als acteur net zo zoekende als Faulkner in Pakistan.

Hugo Emmerzael

Army of One | | Verenigde Staten, 2016 | Regie Larry Charles | 92 minuten | Verkrijgbaar op dvd (Splendid)


Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film
Studiofilmer in een land zonder studio's

Alex van Warmerdam bouwt zijn werelden van de grond af op, inclusief de huizen die er vaak centraal in staan. Een nieuwe dvd-box met zijn drie meest recente films legt nadruk op die relatie, maar biedt er weinig context bij.

Door Joost Broeren-Huitenga

Borgman


Regisseur Alex van Warmerdam is de God van de universa die hij schept, schreef Kees Driessen in Vrij Nederland bij het verschijnen van Van Warmerdams Borgman in 2013. Een oudtestamentische God, die met harde hand schept én vernietigt. Van Warmerdam moest het, schouderophalend, beamen. Zoals elke kunstenaar, ja, maar toch meer en merkbaarder dan welke andere Nederlandse filmmaker ook.
En op de tweede dag schept Van Warmerdam: het huis. Eerst is er de situatie, het uitgangspunt. Maar dan, direct daarna, de plek waar die situatie zich afspeelt.
Die huizen worden niet gezocht in de realiteit, maar speciaal ontworpen en gebouwd voor zijn films. In Van Warmerdams cinema wordt wat ogenschijnlijk tegengesteld is, één geheel, observeerde Mark Duursma in een Filmkrant-interview met Van Warmerdam over De jurk (1996). Vorm en inhoud; tragiek en humor; man en vrouw: ze gaan telkens hand in hand. Zo ook: bouwwerk en leegte, cultuur en natuur.
In de dvd-box Gebouwd voor de film worden Van Warmerdams drie meest recente films samengebracht, met een nadruk op die huizen waarin zij zich grotendeels afspelen. Die huizen zijn steeds een directe uiting van waar de films over gaan. Het zwarte duinhuisje dat als een grafzerk verrijst aan de bosrand in De laatste dagen van Emma Blank (2009). De betonnen villa die de boze buitenwereld toch niet buiten kan houden in Borgman (2013). En het vederlichte, bijna doorschijnende houten huisje aan de rand van een fysiek én moreel moeras in Schneider vs. Bax (2015).

Schneider vs. Bax


Vietnam in een buitenwijk
De huizen, de gebouwen, de architectuur staan in vrijwel al Van Warmerdams films centraal, al vanaf de maquette-stad uit Abel (1986). Daarin was nog expliciet Van Warmerdams achtergrond als theatermaker voelbaar; vanaf De noorderlingen (1992) verdwijnt die meer en meer naar de achtergrond, komen de huizen en ruimtes in de echte wereld te staan, en wordt de abstractie steeds kleiner.
Maar hij is er nog steeds, en vaak is het recept hetzelfde: één gebouw te midden van leegte. De nieuwbouwwijk omringd door een zandvlakte in De noorderlingen — uit de grond gestampt in de Flevopolder, inclusief het nabijgelegen bos vol vervreemdend identieke bomen. De boerderij in een lege polder in Kleine Teun (1998) — speciaal gebouwd omdat de boerderij zonder bomen eromheen die Van Warmerdam voor ogen had in heel Nederland niet bestond. En dus, vanaf De laatste dagen van Emma Blank, die villa's die de essentie van de film vormen.
Niet voor niets verwijst Mark van den Tempel in zijn essay in een begeleidend boekje bij de uitgave naar een illuster rijtje regisseurs: Fellini, Hitchcock, Kubrick, Leone — makers die ook door Van Warmerdam zelf in interviews veelvuldig als inspiratiebronnen worden genoemd. Makers die net als Van Warmerdam de wereld tot in detail naar hun hand zetten, en daarvoor de volledige mogelijkheden van de grootste en duurste filmstudio's aanwendden. Zoals Hitchcock de volledige binnentuin voor Rear Window uit de grond stampte, en Kubrick Vietnam nabouwde in een buitenwijk van Londen.
Van Warmerdam heeft de pech zo'n filmmaker te zijn in een land zonder dat soort studio's. Niet voor niets kwamen zijn eerste twee films tot stand bij productiemaatschappij First Floor Features van Laurens Geels en Dick Maas, de laatsten die een poging ondernamen om iets met die Hollywood-grootsheid in Nederland neer te zetten — uiteindelijk vergeefs. Sindsdien bouwt Van Warmerdam zijn werelden op in de realiteit.

Ontginning
Kortom: Van Warmerdam en zijn bouwwerken, het is een rijk gebied, rijp voor ontginning. Des te jammerder is het dat de box zelf er niet veel werk van maakt. De films worden naast elkaar gezet, en — zo ronkt het persbericht — de 'vormgeving van de box vestigt de aandacht op de unieke personages' die de huizen in deze drie films zijn. Maar vormgeving is nog geen duiding. Die is er een beetje in het bijgeleverde essay door Mark van den Tempel, waarin ook Van Warmerdam zelf aan het woord komt en dat is geïllustreerd met (kleine) foto's van het bouwproces van de duinvilla in De laatste dagen van Emma Blank.
Maar op de schijfjes zelf zijn alleen de summiere extra's van de eerdere uitgaves behouden. Terwijl het materiaal er is: in april 2016 gaf Van Warmerdam tijdens het Imagine Film Festival een anderhalf uur durende masterclass over de rol van architectuur in zijn films, gelardeerd met allerhande werkmateriaal. Daar had op deze uitgave best iets meer van uit de kast mogen worden getrokken.

Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film | | Nederland, 2009/2013/2015 | Regie Alex van Warmerdam | 298 minuten | Distributie Twin Pics/Cinéart


top
Artikelen
Nieuwe films over WOII Van propaganda naar getuigenis
Imagine Film Festival Mode draagt de dood al in zich

Interviews
Julia Ducournau over Raw 'Fucking kannibaal!'
Alain Guiraudie over Rester vertical 'De grenzen van onze seksuele identiteit zullen vervagen'
Ben Wheatley over Free Fire 'De pistolen moesten bij de personages passen'
Daan Bakker over Quality Time 'Ga je mee, of blijf je je verzetten?'
Marco De Stefanis over Waiting for Giraffes 'Zelfs het broodje humus is politiek'
Interview Lauge Nielsen, scheidend Pathé-directeur 'Mensen komen voor de inhoud'
Ties Schenk over Monk 'Die extremen zitten in mijzelf'
Tobias Nölle over Aloys 'Ik wil toegang tot het brein van mijn personages'

Rubrieken
Actie!
Kort
Redactioneel
Het Nieuwe Kijken Het lot van de moderne spion
Op ooghoogte: Albanië
Filmsterren
Thuiskijken
Andy at the movies
Boeken
The Thinking Machine 6 Pieces of Spaces


Recensies
20th Century Women Iemand laten opgroeien
Aloys Geloof in je onzichtbaarheid
Bram Fischer Water is sterker dan steen
Chez nous (Lucas Belvaux over) Blauwdruk voor sluiks fascisme
Free Fire Schietpartij van anderhalf uur
Get Out 'Waar het natuurlijk echt om draait is slavernij'
Ghost in the shell (Rupert Sanders) De gemodificeerde mensheid
Glory Eerlijk duurt niet lang
The Islands and the Whales Pamela Anderson op de Faeröer eilanden
Lady Macbeth (William Oldroyd over) Hoepelrok als vogelkooi
The Lost City of Z Waar is de tropenkolder?
Monk Prettig gestoord
Oscuro animal Beest op de loer
The Other Side of Hope Aki Kaurismäki's verschoppelingen
Passage — A Boat Movie Rivieren volgend door oneindig laagland
Quality Time Dolende dertigers
Raw Kannibalisme en coming-of-age
Rester vertical Zelfbevrijdiging
Voir du pays Gespleten eiland
Waiting for Giraffes Niet de zee maar het aquarium