Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
El olvido FilmThuis

Heddy Honigmann
Niks zuigen, zagen of bijten

Heddy Honigmann is een culturele hybride die Noord-Europese nuchterheid paart aan Latijns-Amerikaans sentiment. Met muziek, dans en poëzie bespeelt ze het geheugen en laat ze ruimte voor melancholie.

Van een tolerante geest als Heddy Honigmann hoeft het niet te verbazen dat ze in tijden van anti-islamsentimenten opkomt voor Nederlandse moslima's. In de korte opdrachtfilm En op 'n goede dag mengt ze op speelse wijze werkelijkheid en fictie. Eerst passeren in zwart-wit archiefbeelden hoofddeksels in alle soorten en maten de revue. Soldaten met statige helmen, net geklede mannen met zomerse bolhoedjes, dames met sierlijke verentooien. Vervolgens verschijnen jonge vrouwen voor de camera, getooid met kleurrijke hoofddoeken. Opgewekt vertellen ze waarom hun sluier belangrijk is voor hun identiteit.
Die documentaire-intro vormt de opmaat voor een fictief verhaal over een sexy Marokkaanse die op haar werk wordt geconfronteerd met het wettelijk verbod op het dragen van hoofddoekjes. Haar collega's nemen het voor haar op: ze dossen zich uit in de meest uitzinnige hoofddeksels, geïnspireerd op modestijlen uit de hele wereld.
Honigmann geeft een 180 graden draai aan het heersende idee van de hoofddoek als symbool van onderdrukking. Niet de islam maar bepaalde politieke partijen beknotten moslima's in hun vrijheid. Want deze vrouwen bedekken zich omdat ze dat zelf willen. Hun hijab, khimar of chador houdt hen niet gevangen, ze slaan er een brug mee tussen hun oorspronkelijke en hun nieuw verworven identiteit.

Outsider
Deze zienswijze mag typisch heten voor Honigmann. In Peru geboren als kind van joods-Poolse ouders en het grootste deel van haar leven woonachtig in Amsterdam, is ze zelf een culturele smeltkroes van Latijns-Amerikaans temperament en Noord-Europese nuchterheid. De eeuwige buitenstaander, zo noemde NRC-criticus Hans Beerekamp haar in een recent verschenen Portugese essaybundel over haar werk (boekenrubriek Filmkrant 330 maart 2011). Een aantal artikelen is nu verzameld in een Nederlandse vertaling ter gelegenheid van de uitgave van een zesdelige dvd-box met nagenoeg Honigmanns complete oeuvre.
Haar outsider-positie maakt dat Honigmann verder kijkt dan de dichtstbijzijnde dijk in de polder. Die verklaart misschien ook waarom haar films altijd weer worden gedreven door een gretige nieuwsgierigheid voor wat de ander beweegt. Honigmann benadert haar subjecten met een uitzonderlijke openheid en onbevangenheid. Zuigen, zagen, of bijten is niet haar tactiek. Anders dan veel collega's gebruikt ze geen voorbereide journalistieke vragen, maar zoekt ze een medium om herinneringen op te roepen.
Hoe laat je Brazilianen hun seksuele ervaringen opnieuw beleven? Laat ze voorlezen uit de erotische gedichten van Carlos Drummond de Andrade (O amor natural). Hoe krijg je de oorlogstrauma's van Nederlandse VN-militairen naar boven? Laat ze in hun veilige huiselijke omgeving luisteren naar de muziek die ze ook tijdens hun missies draaiden (Crazy). Hoe laat je Peruanen vertellen over hun penibele levensstandaard? Film ze in hun krakkemikkige taxi's terwijl ze door het maanlandschap van Lima tuffen (Metaal en melancholie).
Soms blijven de poorten van hun zielen gesloten, maar veel vaker zorgt de werkwijze van Honigmann dat ze helemaal openzwaaien. De essentie van haar werk schuilt in het openbaren van de kracht van herinneringen, maar de melancholie speelt minstens zo'n belangrijke rol. Die melancholie moet Honigmann hebben aangezet tot één van haar zeldzame fictiefilms: de adaptatie van Bernlefs roman Hersenschimmen over een man die langzaam dement wordt. Honigmann richt zich op de fase waarin de man zich realiseert dat hij vergeetachtig wordt. Ook bij de kijker groeit het besef dat je zonder zinnig beeld van je verleden eigenlijk geen mens kunt zijn.

Schijnwerpers
Het gaat Honigmann niet om de objectieve werkelijkheid maar om de manier waarop die zich in onze geest aftekent. In haar pogingen onze ervaringswereld te vangen, heeft ze in de loop van de tijd steeds meer lef gekregen. Metaal en melancholie uit 1993 en El olvido uit 2008 zijn qua onderwerp vergelijkbaar: de vitaliteit die straatarme Peruanen aan de dag leggen om te overleven, waarbij het levenslied hen verlichting brengt. Maar waar de camera in Metaal en melancholie op afstand blijft, statisch en kalm registrerend, is de hand van Honigmann in El olvido veel duidelijker voelbaar. Op emotionele momenten komt ze nu dichterbij: bijvoorbeeld als een vrouw in tranen uitbarst, terwijl ze vertelt hoe het weglopen van de vader van haar kinderen haar armoede nog uitzichtlozer heeft gemaakt. Of ze gebruikt de oude propagandatechniek van de associatieve montage door televisieregistraties van inauguraties van Peruaanse presidenten af te wisselen met beelden van dakloze kinderen. De suggestie is duidelijk: het land wordt geteisterd door corruptie, machtsmisbruik en zelfverrijking waardoor een onoverbrugbare kloof is gegroeid tussen de boven- en de onderklasse. Met zulke retorische trucs treedt Honigmann zelf in de schijnwerpers. Het lijkt op effectbejag en ondergraaft haar oprechte betrokkenheid. De intieme ontmoetingen met haar hoofdpersonen krijgen er iets onechts door. Juist van Honigmann stelt dat teleur — omdat authenticiteit één van haar sterkste handelsmerken is.

Niels Bakker

Heddy Honigmann IN FOCUS
(Dvd-box in de reeks Dutch Documentary Collection)



Regie
Heddy Honigmann
Nederland
2011

Distributie
Beeld en Geluid


Nieuwe releases

Meer hoogtepunten uit het Nederlandse dvd-aanbod van december.

Bobby Fischer Against the World
Ook te zien op IDFA: biopic van de briljante schaker Bobby Fischer die langzaam aan zijn genialiteit ten onder gaat. (Living Colour)
Claire Dolan
Tweede film van Lodge Kerrigan (Clean, Shaven; Keane) toont het kille leven van een New Yorkse callgirl die 'het leven' wil ontworstelen. (De Filmfreak)
Chat Room
Hideo Nakata, regisseur van The Ring en zijn vervolgen, richt zich op online chat rooms voor zijn nieuwe horrorfilm. (Wild Bunch)
Oranges and Sunshine
Drama van Jim Loach (ja, de zoon van Ken) won de competitie op boekverfilmingenfestival Film by the Sea. (Paradiso Home Entertainment)
Schlafkrankheit
Slaapziekte als metafoor voor het verval van Afrika, met een hoofdrol voor Pierre Bokma. (Wild Bunch)

Joost Broeren

Bobby Fischer Against the World



Beeld

Stephen Frears, de regisseur die zichzelf eerder als ambachtsman dan als kunstenaar wil omschrijven, ontvangt op zaterdag 3 december tijdens de European Film Awards (de Europese Oscars) een Lifetime Achievement Award. Een greep uit zijn eclectische oeuvre.

Gumshoe (1971)
Frears' debuut, een thriller over een gewone man die zich voordoet als privédetective, speelt met de wetten van het misdaadgenre en zet de toon voor zijn eclectische carrière.



My Beautiful Laundrette (1985)
Drama over de homoseksuele relatie tussen een Pakistaanse Brit en zijn blanke vriend was de internationale doorbraak voor zowel Frears als hoofdrolspeler Daniel Day-Lewis.



Dangerous Liaisons (1988)
En toen dus naar Hollywood voor dit Oscarwinnende kostuumdrama, gebaseerd op het toneelstuk dat weer gebaseerd was op de roman.



High Fidelity (2000)
Wat volgde was een carrière waarin Frears heen en weer springt tussen Engeland en Amerika en continu van genre wisselt, bijvoorbeeld voor deze muzikale boekverfilming.



The Queen (2006)
Frears' laatste grote succes (mindere goden Chéri (2009) en Tamara Drewe (2010) volgden nog) leidde tot een ware run op royalty-films.

JB


Andrew Rossi over Page One: Inside The New York Times
The Daily Miracle

Een machtige Meneer is de krant al langer niet meer. Zelfs de Grey Lady, koosnaam voor de New York Times, vreest het hoofd te moeten buigen voor weblogs, nieuwsapps, Twitter en YouTube. De New Yorkse filmmaker Andrew Rossi filmde een jaar lang op de redactie van de krant.



Hoe kwam u terecht bij de NYT? Ik lees de krant al mijn hele leven, het is een belangrijke bron van integere, authentieke verslaggeving. In de film volg ik journalist David Carr, die ik persoonlijk ken. Door hem kwam ik op het idee om deze film te maken. Voordat Carr bij de krant kwam was hij onder meer verslaafd aan crack. Hij is er helemaal bovenop gekomen en schrijft nu onder meer de mediacolumn. Ik gebruik hem als metafoor, dat je ellendige tijden kunt overwinnen en er zelfs sterker uit kunt komen. Hopelijk gebeurt dat ook met de NYT.

Was het moeilijk om achter de schermen te filmen? We hebben zes maanden overlegd met de NYT wat we precies gingen doen. Daarna hebben ze ons alle vrijheid gegeven. Ik wilde graag de mediaredactie filmen, omdat zij verslag doen van hun eigen werk; dat leek me interessant en maakt de film persoonlijk. Ik heb er veertien maanden lang zo'n drie keer per week gefilmd, soms dagelijks als we het verhaal van bijvoorbeeld WikiLeaks volgden. Ik was erg onder de indruk van de samenwerking tussen redacteuren en journalisten om elke dag weer, zoals zij het noemen 'the daily miracle' te laten verschijnen. De verhalen werden zeer nauwkeurig gecheckt, er wordt veel geld uitgetrokken om echt ter plaatse te controleren of de feiten kloppen. Dat is ook de boodschap van de film: kwaliteitsjournalistiek is niet goedkoop.

Hoe ziet volgens u de toekomst van de kranten eruit? De film is niet bedoeld om een oplossing te vinden, maar om de contouren van het debat te schetsen. Maar persoonlijk denk ik dat nieuwe en oude media meer moeten samenwerken om succesvol te zijn. Zoals nieuwszender CNN, die met het hippe magazine Vice in zee wil om meer jongeren naar de zender te trekken. Of WikiLeaks, die toch de klassieke dagbladen benaderde. Ze hadden professionele journalisten nodig om de gelekte informatie te beoordelen.

Zal de papieren krant overleven? Nee. Hooguit nog als een luxueus cadeau, als een snobistische gimmick. Mensen gaan nieuws tot zich nemen via een tablet of telefoon. Het zal misschien twintig of dertig jaar duren, maar de papieren krant zal volgens mij verdwijnen.

Is er nog hoop voor de journalistiek? Dat denk ik wel. Een democratische samenleving werkt alleen als er vrije toegang is tot informatie. Als de kwaliteitsverslaggeving verdwijnt, zullen we snel beseffen dat we als samenleving niet meer kunnen functioneren. Er zal altijd iets nieuws verrijzen.

Olga van Ditzhuijzen

Page One: Inside the New York Times

Regie
Andrew Rossi
Verenigde Staten
2011
Met
David Carr
Tim Arango

90 minuten

Distributie
Living Colour Entertainment


Senna
Playboy en volksheld

Zeventien jaar na de dood van Ayrton Senna (1960-1994) op het circuit van San Marino is zijn status als Formule 1's grootste coureur onaangetast. De bloedstollend spannende documentaire Senna onderstreept zijn mythische status.



Michael Schumacher mag sinds de dood van Senna zeven wereldtitels hebben veroverd, qua reputatie moet hij het afleggen tegen de Braziliaan voor wie het racen een bijna spirituele aangelegenheid was. Ayrton Senna was een playboy en een lastpak, maar ook volksheld en weldoener. Charismatisch en gedreven was hij het symbool van een tijdperk waarin de Formule 1 nog het domein was van echte waaghalzen.
Regisseur Asif Kapadia bouwt zijn portret op via de wetten van de speelfilm. Er is de introductie van lefgozertje Ayrton die in een ondermaatse wagen een podiumplek op het lastige circuit van Monaco wint. In de regen! Er is de groeiende rivaliteit met regerend wereldkampioen Alain Prost, wiens berekenende stijl een groot contrast vormde met Senna's Latijnse passie. Er zijn de onsmakelijke spelletjes van de door Frankrijk gedomineerde race-organisatie FIA die Prost in de kaart spelen. Maar Senna kon rijden als een bezetene. Hij durfde net even later te remmen, net even meer risico's te nemen, net even brutaler een tegenstander aan te vallen. En hij had volgens eigen zeggen God in zijn wagen.
Kapadia vermijdt sprekende hoofden, reconstructies en dwingende voice-overs. Puttend uit een rijkdom aan archiefmateriaal is Senna wat films als Le Mans, Michel Vaillant of Driven nooit waren: bloedstollend spannend. En er zit geen grammetje vet aan. Zelfs op het eerste gezicht anekdotische fragmenten krijgen verderop een extra lading. Als we Senna op tv zien flirten met zijn toekomstige vriendin en zij hem een serie gelukkige nieuwjaren kust, is het macaber dat ze ophoudt bij 1993.
Het is een cliché, maar het klopt: zelfs non-liefhebbers van deze vaak zo saaie sport zullen ademloos Senna bekijken. Het is een jongensboek dat eindigt als een tragische opera.

Mark van den Tempel

Senna



Regie
Asif Kapadia
Engeland
2010
Met
Ayrton Senna
Alain Prost

106 minuten

Distributie
Universal (Blu Ray en dvd)


Nieuwe import

Branded to Kill & Tokyo Drifter
Nieuwe uitgaves (op dvd en Blu-Ray) van twee van de vroegste Criterion-schijven met verbeterde beeldkwaliteit en nieuwe interviews met de Japanse regisseur Seijun Suzuki over zijn alle-regels-brekende sixties misdaad-mashups. (Criterion, regio 1/A)

Le samourai
Met Drive brengt Nicolas Winding Refn een verkapte hommage aan Jean-Pierre Melville's klassieke misdaadfilm Le samouraï. Mooi moment dus om het origineel weer eens terug te kijken, bijvoorbeeld op deze nieuwe Blu-Ray-uitgave van Pathé. Zonder Engelse ondertitels, maar zo veel wordt er toch niet gezegd. (Pathé, regio 2/B)

One-Eyed Jacks
De enige film die methodmaniak Marlon Brando zelf regisseerde, nadat Stanley Kubrick het opgaf danwel ontslagen werd. Brando's eerste versie duurde naar verluidt ruim vijf uur; in de kortere studiomontage werden volgens Brando alle grijstinten verwijderd. (Intergroove, regio 1/A)

Navajo Joe
Spaghettiwestern van Sergio Corbucci, met Burt Reynolds als op wraak beluste indiaan. Hoewel de muziek volgens de credits door ene Leo Nichols gecomponeerd werd, is dat natuurlijk gewoon een pseudoniem van Ennio Morricone. (Koch Media, regiovrij)

The Interrupters
In zijn nieuwste film keert documentairemaker Steve James, dit jaar eregast op IDFA, terug in de achterstandswijken van Chicago waar ooit ook zijn Oscarwinnende Hoop Dreams tot stand kwam. (Dogwoof, regio 2)

Four Flies on Grey Velvet
Een drummer vermoordt per ongeluk een stalker en dat is pas het begin van een van de meer bizarre films van Dario Argento — en dat wil wat zeggen. (Shameless, regiovrij)

Fernando Di Leo Crime Collection
Vier hoogtepunten uit het oeuvre van de Italiaanse misdaadspecialist Fernando Di Leo, wier keiharde films een van de inspiratiebronnen waren voor Tarantino's vroege films: Milano calibro 9 (1972), La mala ordina (1972), Il Boss (1973) en Padroni della citta (1976). (Raro Video, regio 1/A)

Diana Dors double bill
Twee klassiekers met de 'blondste bombshell' van Engeland, Diana Dors, als nieuwsgierige huisvrouw in moordmysterie Miss Tulip Stays the Night (1955) en verleidelijke secretaresse in voetbaldrama The Great Game (1953). (BFI, regio 2)

Design for Living
Een jaar voordat de strenge zelfcensuur van de Hays Code Hollywood in zijn greep kreeg, kon Ernst Lubitsch nog wegkomen met deze prikkelende komedie over een vrolijk drietal (Gary Cooper, Fredric March en Miriam Hopkins) dat tijdens een treinreis lustig om elkaar heen draait en flirt. (Criterion, regio 1/A)

The World Is Big and Salvation Lurks Around the Corner
Hoe de grote geschiedenis in een klein verhaaltje gevat kan worden. Een Bulgaarse jongen verliest zijn geheugen en reist met zijn grootvader half Europa door om het terug te vinden. (Olive Films, regio 1)

JB

Deze lijst is samengesteld door Boudisque (Vredenburg 31, Utrecht). Ga voor meer informatie naar boudisque.nl



top
Artikelen
Filmacademie zoekt nieuwe koers (en directeur)
Nova Zembla De feiten

Interviews
Tilda Swinton over We Need to Talk About Kevin Een nachtmerrie baren
Catherine Deneuve over Les bien-aimés 'Ik mis het verleden niet'
Marius Holst over King of Devil's Island Ontsnappen uit het jongens-Alcatraz
Rafi Pitts over The Hunter 'Mijn neo-realistische western'

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
Ingezonden brief
Spotlight Louis Garrel
FilmBoeken Jezus superster
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) YouTube is de nieuwe MTV
FilmSlot Reis langs filmfestivals
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
50/50 Gevoel voor tumor
Anonymous Shakespeare, charlatan
Les bien-aimés Sprankelende estafette d'amour
Carnage Oorlog op de vierkante millimeter
Dolfje Weerwolfje De wolf in jezelf
Hasta la vista! Eerst neuken dan sterven
The Hunter (Rafi Pitts) Prooi van het gezag
Hysteria (Tanya Wexler) Jolly Molly en het geheim van het hysterisch paroxisme
King of Devil's Island Rebel of revolutionair
Kyteman: Now What? Een beetje wegspacen
Nannerl, la soeur de Mozart Muziek is een mannenzaak
Nova Zembla De fictie
Ouwehoeren De Mohikanen van de Wallen
Over Canto Een beetje wegspacen
Tinker Tailor Soldier Spy Wie is de mol?
We Need to Talk About Kevin Bestaat het pure kwaad?
Winter Vacation Lanterfanten in Binnen-Mongolië