Rester vertical
Raw
Get Out
Quality Time
The Other Side of Hope
Toto and His Sisters Thuiskijken

Alexander Nanau over Toto and His Sisters
'
De kinderen hebben zichzelf bevrijd'

In de indringende documentaire Toto and His Sisters moeten een Roemeense jongen en zijn twee zussen zichzelf zien te redden, terwijl hun moeder een straf van zeven jaar uitzit voor drugshandel. Hun appartement in de sloppen­wijken is uitgegroeid tot een soort clubhuis voor heroïneverslaafden. Regisseur Alexander Nanau: 'Inmiddels weten de kinderen: ik ben beter dan dat.'

Door Mariska Graveland

Voor de tienjarige Toto en zijn oudere zussen zijn de meest schokkende situaties normaal. Zo blijft Toto gewoon doorspelen terwijl een junkie naast hem een shot zet. Toto heeft de grootste kans om uit zijn omgeving te ontsnappen, omdat hij zijn talent voor hiphopdans heeft ontdekt. Zijn oudste zus Ana is drugsverslaafd en op drift geraakt. De middelste zus Andreea heeft de zware rol van surrogaatmoeder op zich genomen. De Duits-Roemeense regisseur Alexander Nanau, die een Emmy Award won voor The World According to Ion B., vermijdt melodrama door de broer en zussen rustig te observeren onder de grimmige omstandigheden waaraan zij zich hebben moeten aanpassen. Het is ook een groter verhaal over zovele kinderen in het nauw die zelf proberen om de normaliteit te herstellen en een uitweg te vinden. De Filmkrant sprak regisseur Alexander Nanau op het Golden Apricot Film Festival in Armenië.

Toto en zijn zussen moeten te veel verantwoordelijkheid op een te jonge leeftijd op hun schouders nemen, wat doet dat met een kind? "Sommigen ontsnappen maar blijven altijd kwetsbare kanten hebben omdat niemand voor hen zorgde, anderen komen vast te zitten in de donkere kant van het leven. Maar zonder hulp van de buitenwereld lukt het vaak niet om iets van hun leven te maken. In dit geval was er de lokale jeugdclub die zich over hen ontfermde, die een deur opent en een nieuwe horizon en nieuwe rolmodellen laat zien. We hebben voorbeelden nodig waar we ons aan kunnen optrekken. Geef de kinderen een keuze, dan zien ze dat er een alternatief is. Wanneer de moeder uit de gevangenis komt, kiezen ze er dan ook verrassend genoeg voor om niet bij haar te gaan wonen. De moeder gaf altijd het slechte voorbeeld: 'We zijn allemaal hetzelfde, we gaan naar de gevangenis, dat is hoe wij leven', en inmiddels weten ze: nee, ik ben beter dan dat."

In de documentaire zien we dat een man een heroïne­shot zet terwijl Toto vlak naast hem zit. Wat doe je als je zoiets ziet, als filmmaker? "Voor het publiek is de impact van die scène heel groot, maar doordat ik zo lang met de kinderen optrok besefte ik dat dit voor hen de normale gang van zaken was en greep ik niet in. Ik wilde immers hun leefwereld laten zien, vanuit hun perspectief, op hun ooghoogte. De kinderen wisten precies hoe ze de naalden moesten ontwijken. Als ik dan zou hebben geroepen: 'Niet doen!', dan zou ik een belerend vingertje hebben opgestoken. En hoewel het heel heftig overkomt om Toto te zien spelen naast de junkies, was het in werkelijkheid niet zo'n vreselijk moment, want ze ontfermen zich ook over hem. Waarom zou ik me mengen in een situatie die voor Toto vertrouwd is? Het doel op de lange termijn is dat hij zelf leert dat dit niet normaal is. Ik had een enorme discussie met iemand die zei dat ik de camera moest stoppen om het kind te helpen. Ik vind dat een bekrompen opvatting. Ter plekke ingrijpen is niet altijd beter dan helpen op de lange termijn, door er echt en langdurig voor de jongen te zijn.
"Wanneer de camera niet draaide, was ik ook een vriend voor hen. Als je het leven van een kind binnentreedt word je vanzelf een rolmodel. Ik denk dat de lange theoretische discussie over de documentaire — in welke mate je het onderwerp van je film beïnvloedt — passé is. We weten al uit de natuurkunde dat een object verandert zodra we er alleen al naar kijken, het onzekerheidsprincipe van Heisenberg. Dus natuurlijk beïnvloed je elkaar."

Andreea heeft zelf ook een filmcamera, is dat haar manier om aan de omstandigheden te ontsnappen? "Ja, ik was benieuwd wat er zou gebeuren als de kinderen hun eigen omgeving konden laten zien, dus gaf ik ​​drie maanden lang een filmworkshop in de jeugdclub. We keken films van Kiarostami, en vervolgens leerde ik hen enkele filmtechnieken. Andreea was zeer enthousiast en getalenteerd en gebruikte haar ​​camera als een dagboek. Die jeugdclub is een particulier initiatief, dat niet gesteund wordt door de overheid. De man die de club heeft opgericht, Valerio, is zelf een Roma, hij komt uit een zeer slecht milieu, maar was slim genoeg om te gaan studeren in het buitenland. Hij werkte voor IBM maar besloot terug te gaan naar Roemenië om de andere Roma te helpen. Er lopen honderden kinderen zoals Toto rond in die club en ze hebben allemaal hun talenten ontdekt. De burgemeester van Parijs wil nu het model van de jeugdclub overnemen."

Hoe gaat het nu met Toto en zijn zussen? "Ana zit in de gevangenis en heeft hiv, maar we hebben ervoor kunnen zorgen dat ze een goede hiv-behandeling krijgt, en de gevangenis is eigenlijk best een goede beschermende omgeving voor haar. Ik ben bang dat ze zichzelf als ze vrijkomt te gronde zal richten. Met Toto gaat het prima, en Andreea woont samen met haar vriend buiten het getto. Ze zijn niet meer afhankelijk van de defaitistische houding van hun moeder, ze hebben zichzelf bevrijd. Maar waarschijnlijk komen ze zichzelf later nog wel tegen, als ze op zoek gaan naar hun wortels, of als ze kinderen krijgen, en ze zich tot het verleden moeten verhouden. Maar in ieder geval hebben ze nu een beter startpunt in het leven."

Toto and His Sisters | Roemenië, 2014 | Regie Alexander Nanau | Te zien op HBO vanaf 24 november


Listen To Me Marlon
Brando over Brando

Nadat Marlon Brando het gebouw definitief verlaten had, werden driehonderd tapes ontdekt die de acteur zelf had ingesproken. In Listen to Me Marlon vertelt de acteur zelf zijn levens­verhaal.

Door André Waardenburg

Na zijn dood in 2004 bleek acteerkanon Marlon Brando ongeveer driehonderd uur aan tapes te hebben ingesproken, van triviale kattebelletjes tot intense zelfhypnoses. Dit materiaal werd door de erven Brando beschikbaar gesteld aan de makers van Listen to Me Marlon, waardoor zij in staat waren de acteur postuum zijn eigen levensverhaal te laten doen. Met geduldig monnikenwerk selecteerde regisseur Stevan Riley ongeveer negentig minuten uit die driehonderd uur. Het beeld waaronder deze lange stream-of-consciousness geplaatst werd, bestaat zowel uit archiefbeelden — filmclips, interviews, tv-nieuwsitems — als shots die langs de in een filmstudio minutieus nagebouwde vertrekken glijden van Brando's (inmiddels afgebroken) huis in Beverly Hills. Het opmerkelijkste middel dat Riley inzet, is ook het meest unheimische. Tien jaar voor zijn dood liet Brando een digitale scan van zijn gezicht maken die nu door Riley met de nieuwste technieken tot 3D-model is gemaakt en door een acteur via motion capture-technieken bezield wordt. Het is alsof Brando van gene zijde tot je spreekt. Brando's gedigitaliseerde hoofd citeert Shakespeare maar voorspelt ook dat acteurs door dit soort technieken in de toekomst overbodig zullen zijn.

Brando op de set van Guys and Dolls


Biseksualiteit
Daardoor is Listen to Me Brando een fascinerend document geworden. De kijker komt dicht bij de acteur die altijd zeer gehecht was aan zijn privacy. Riley structureert zijn film ruwweg in drie periodes: Brando als kwetsbaar kind, als gelauwerd acteur en als oude man die terugkijkt op zijn leven. Het is het verhaal van een rebel die de (film)wereld verovert met method acting, een frisse manier van acteren die waarachtiger en realistischer is dan het spel van zijn voorgangers. Dat veel van die naturalistischer bedoelde rollen er tegenwoordig juist behoorlijk kunstmatig uitzien, met al dat gemompel en die nadrukkelijke pauzes, doet er niet zoveel toe. Brando en tijdgenoten als Montgomery Clift en James Dean werden het symbool van de rebelse held die begin jaren vijftig in opstand komt tegen vaderfiguren en andere autoriteiten — het begin van de jeugdcultuur. De 'bad boys' waren knap, sexy en stoer, maar schrokken tegelijkertijd niet terug voor gekwelde emotionele uitbarstingen ("you're tearing me apart", schreeuwde Dean in Rebel Without a Cause) die grensden aan neurose. Op die momenten bleek hun nonchalance een innerlijke verscheurdheid te maskeren. Ze waren zowel mannelijk als vrouwelijk — wat regisseur Elia Kazan ooit de biseksualiteit van Brando noemde. Hun paradoxale acteerstijl is ook weleens mooi getypeerd als 'krachtige kwetsbaarheid'. Brando's Oscar-winnende rol in On the Waterfront (1954) is er de perfecte illustratie van. In een vaak aangehaalde scène wandelen Edie (Eva Marie Saint) en Terry (Brando) over een verlaten schoolplein. Als Edie een van haar witte handschoenen per ongeluk laat vallen, raapt Brando die op. Als hij op een schommel gaat zitten, trekt hij op een gegeven moment haar handschoen eventjes aan. Hoewel de scène grotendeels geïmproviseerd was, zag regisseur Kazan er wel degelijk de invloed van de Actor's Studio in. Method actors gebruiken vaak voorwerpen die een psychologische subtekst illustreren, ze onthullen iets wat verborgen had moeten blijven. Kazan: "The glove was his way of holding her (...) he was able to express through the glove something he couldn't express to her directly." Ex-bokser Terry, een stoere kerel die sensueel aan een vrouwenhandschoen plukt en deze zelfs even aantrekt, wordt zo een personage dat ver verwijderd is van macho-acteurs als James Cagney, Humphrey Bogart en John Garfield — de generatie tegen wie Brando & co zich (onbewust) afzetten.

Misbruikt
Jammer genoeg gaat het in Listen to Me Marlon veel te weinig over acteren, een vak waar we Brando steeds cynischer over horen worden: "It's lying for a living." Dat acteren voor de zich minderwaardig voelende Brando een manier was om aandacht te krijgen en bewonderd te worden, is welbeschouwd ook een beetje een dooddoener. Uiteindelijk krijgt hij er toch vrede mee: "It's making stuff up, but that's ok." Regisseur Riley verkiest het om Brando's zelfanalyse, daar had hij geen therapeut bij nodig vond hij, ongegeneerd met ons te delen. Of dat kies is, moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Zelf zegt hij er over in de documentaire: "My soul is a private place." Hij verweet Bernardo Bertolucci niet voor niets dat hij zich door hem misbruikt voelde toen de Italiaanse regisseur hem in Last Tango in Paris (1972) uitdaagde van hoofdpersoon Paul een soort zelfportret te maken — zie vooral Pauls emotionele monoloog tegen zijn opgebaarde vrouw.
Het gedeelte over Brando's activisme in de jaren zestig en zeventig, zijn opkomen voor gelijke rechten van zowel zwarte Amerikanen als Native Americans, levert krachtige momenten op die onverminderd actueel blijken: "I hate people trampling on other people." En in de categorie leuk om te weten: hij vond Candy (1968) de slechtste film waarin hij ooit speelde. Dat maakt nieuwsgierig.

Listen to Me Marlon | | Groot-Brittannië, 2015 | Regie Stevan Riley | 103 minuten | Vanaf 11 november te koop op dvd en blu-ray


Import

Het beste uit het internationale aanbod voor thuiskijkers deze maand, geselecteerd door Boudisque (boudisque.nl).

A New Leaf | "One of the funniest movies of our unfunny age", schreef Roger Ebert over deze romantische komedie van Elaine May over een man die in zes weken met een rijke vrouw moet trouwen om de schulden bij zijn oom af te kunnen lossen. Een onmogelijke missie, want wie trouwt er nou op zulke slechte gronden? blu-ray (r2/B) | Masters of Cinema



Tabu: A Story of the South Seas | Een van de laatste echte stille films (er zitten zelfs geen tussentitels in), tevens de laatste van F.W. Murnau. Een exotisch en poëtisch werk over een verboden liefde op een eiland bij Tahiti. Murnau schoot de film samen met de documentaire­pio­nier Robert J. Flaherty (Nanook of the North). blu-ray (r1/A) | Kino Lorber



Burroughs: The Movie | Regisseur Howard Brookner mocht als filmstudent vijf jaar in de kringen van William Burroughs filmen om de schrijver in beeld te brengen. Onder anderen Fran­cis Bacon, Herbert Huncke en Patti Smith passeren de revue. Jim Jarmusch, toentertijd een medestudent van Brookner, verzorgde de ge­luids­opnames. blu-ray (r1/A) | Criterion



Videodrome | In David Cronenbergs profetische koortsdroom komt een tv-programmeur (James Woods) onder de invloed van een obscuur televisieprogramma. Realiteit en fantasie lopen vervolgens in elkaar over en langzaam verandert de film in een nachtmerrie van body horror en gewelddadige erotiek. 'The new flesh': nu op blu-ray! blu-ray (r2/B) | Arrow



Tokyo Tribe | Extravagant gangsterepos en hiphopmusical ineen. In barokke longshots brengt Shion Sono een gang war in beeld en vertelt daarbij in rapvorm een klassiek verhaal over goed en kwaad. Hij zet het wel dik aan: de schurken ge­bruiken slaven als levend meubilair en schieten heel Tokyo aan gort met een gepimpte tank. Blu-ray (r1/A) | Xlrator Media




Kieslowski's Dekalog
Gij zult kijken

De mooiste televisieserie is niet voor Netflix of HBO maar voor de Poolse communistische staatstelevisie geproduceerd. Krzysztof Kies­lowski's Dekalog moet je dan ook niet binge­watchen. Elke aflevering heeft tijd nodig om te bezinken.

Door Hugo Emmerzael

Toen Krzysztof Kieslowski met advocaat Krzysztof Piesiewicz het scenario voor de tiendelige serie Dekalog schreef, was het idee aanvankelijk om elk deel aan een andere regisseur uit te besteden. Wat een zegen is het dat Kieslowski toch geen afstand nam van dit meesterlijke project, want je voelt zijn menselijke aanraking in elk shot van de serie: in de kille beelden van een groot grijs flatgebouw in Warschau, in alle krappe interieurs van het gebouw en op elk gezicht van diens inwoners bespeur je een soort magische aanwezigheid van een filmmaker die perfectie benadert. Hoewel Kieslowski in elk deel een ander verhaal met andere personages vertelt en haast elk deel heeft laten schieten door een andere cameraman, vormt zijn serie een betoverend geheel. Dekalog is een rijke microkosmos waarin de filmmaker onderzocht wat het betekent om mens te zijn.



Tien geboden
Het uitgangspunt was sterk: via de tien geboden een loep leggen op de Poolse samenleving aan het einde van de jaren tachtig. Bij het ene deel is het lastig om te achterhalen aan welk gebod wordt gerefereerd, bij het andere valt het niet te missen. In deel vijf wordt 'gij zult niet doden' onderzocht. Later werkte Kieslowski dat deel uit tot de speelfilm A Short Film About Killing. De verhaallijn is hetzelfde: een getroebleerde jongeman pleegt een zinloze moord en een advocaat probeert hem te behoeden voor een even zinloze doodstraf. Waar het Kieslowski om te doen was, zijn de grijze morele zones waarin juist en onjuist en mens en crimineel in elkaar overlopen.
Na het aangrijpende einde lukt het niet om zomaar nog een deel te kijken. Deze serie moet je niet bingewatchen: elk deel vraagt om tijd en reflectie. De serie raakt aan alle onderwerpen die ons menselijk maken: liefde en haat, schuld en onschuld, leven en dood. En in elke aflevering laten Kieslowksi en Piesiewicz zien dat het ene niet zonder het andere kan. Neem deel zeven, waarin "gij zult niet stelen" als leidmotief is genomen. De diefstal gaat hier niet om een levenloos object, maar om de affectie van een kind. Studente Majka probeert haar dochter Ania, die zij als tiener kreeg, terug te stelen van haar eigen moeder Ewa (Ania's grootmoeder). Ewa heeft al haar liefde aan Ania gegeven, in plaats van aan Majka. Uit wanhoop neemt Majka wraak. Ania staat echter geregistreerd als Ewa's dochter (een van de personages verbaast zich over het feit dat baby's in Polen op bureaucratische wijze van ouder kunnen wisselen), dus de vraagt dient zich aan: wie steelt hier van wie?

Studenten
Zulke complexe vragen doemen vaker op in Dekalog. In deel acht, misschien wel het hoogtepunt van de serie, reflecteert Kieslowski op de verhalen die hij ons voorschotelt. We zitten in de collegebanken, waar een professor Ethiek morele dilemma's bespreekt. Een van haar studenten vertelt een verhaal dat Kieslowski eerder al, in deel twee van de serie, aan ons liet zien: over een man met kanker en een vrouw die het lot van haar ongeboren baby baseert op zijn welzijn. Uit dit deel blijkt dat sommige gebeurtenissen zijn doorgedrongen in het collectief geheugen van de inwoners van dat grote flatgebouw in Warschau. Zo wordt alsmaar duidelijker dat de verhalen die Kieslowski en Piesiewicz ons voorschotelen zich niet in een vacuüm voltrekken.
Daar komt de ethiekprofessor ook achter. Zij heeft een Amerikaans-Poolse collega op bezoek die tijdens het college met een eigen moreel dilemma komt. Ze vertelt over een christelijk gezin dat een jong joods meisje zou opvangen tijdens de Duitse bezetting, maar uiteindelijk weigerde op religieuze gronden. Al snel blijkt dat dit verhaal over de professor gaat. Haar collega is uit Amerika teruggekomen om de vrouw te ontmoeten die vroeger weigerde haar leven te redden. Toch blijkt het geen eenvoudige kwestie van goed en fout, want de professor had ook haar eigen complexe redenen om het meisje niet in huis te nemen. Kieslowski en Piesiewicz nodigen de kijker met Dekalog dus uit om als een soort studenten Ethiek een mening te vormen over de dilemma's waar de personages zich mee geconfronteerd zien.

Dekalog | Polen, 1989 | Regie Krzysztof Kieslowski | Verkrijgbaar op dvd (Moskwood Media)



top
Artikelen
David Bowie at the Movies Wat nou Cracked Actor?!
Benjamin Barber vs the World Een terugkeer naar de gulden is typisch Jihad
Errol Morris Veertig jaar fascinatie voor het abnormale
Muziekdocumentaires op IDFA Muziek voor miljoenen

Interviews
Thomas Rosenboom over Publieke werken 'Ik kan het boek heel makkelijk loslaten'
Tom Fassaert over A Family Affair Geheimen en familievetes
Ester Gould over A Strange Love Affair with Ego 'We verwachten te veel van onszelf'
Dagur Kári over Virgin Mountain Stille mannen
George Ovashvili en Roelof Jan Minneboo over Corn Island De grond proeven
Grímur Hákonarson over Rams 'In Reykjavik vinden ze dit ook al een vrij exotisch verhaal'
Thomas Bidegain over Les cowboys 'Schrijver zijn is een beroep, regisseur een hoedanigheid'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
World Wide Angle (NL) Lopende vrouw
Op ooghoogte IMAX
Thuiskijken
Het nieuwe kijken Oh James...
Boeken: Film Programming Curatoren van de cinema


Recensies
600 Miles 'No pasa nada'
Chorus Waar niemand aan wil denken
El Club (Pablo Larraín over) 'Een gevangenis zonder deuren'
Corn Island Niemandsland
Les cowboys Terug naar de vallei
The End of the Tour Op stap met David Foster Wallace
Er ist wieder da Adolf Hitler als knuffelbeer
A Family Affair De camera en de open wond
Glassland Wie zorgt er voor John?
The Hunger Games: Mockingjay — Part 2 Verplichte kijkmomenten nemen dramatisch toe
Ice and The Sky De Fransman die terug in de tijd ging
Is the Man Who is Tall Happy? Gedachtengraven met Noam Chomsky
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde) Volwassen worden in witte wildernis
Maryland In het hoofd van de lijfwacht
Mon roi Leugens, grote leugens en de liefde
Pawn Sacrifice Speel altijd voor de winst
A Perfect Day Cowboys en dooie koeien in Bosnië
Publieke werken Hoogmoed is van alle tijden
Rams Koppige schapen en IJslanders
Regression Spiegel voor sensatiezucht
Steve Jobs Onder hoogspanning
Steve Jobs: The Man in the Machine Onder hoogspanning
Suffragette Grimmige strijd voor vrouwenkiesrecht
Virgin Mountain Knellende liefde