The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
De beëdiging van Harvey Milk als 'city supervisor' in San Francisco in 1977 Filmthuis

Een selectie uit de videotheek van nieuwe, interessante en curieuze films die niet in de bioscoop zijn uitgebracht. En films opnieuw uitgebracht op dvd.


THE TIMES OF HARVEY MILK
Posthume populariteit

Ter gelegenheid van de verschijning van Gus Van Sants biopic milk brengt Cinemien de documentaire the times of harvey milk opnieuw uit. Gemaakt in 1984, maar klinkt als de jaren zeventig.

Toen de documentaire the times of harvey milk halverwege de jaren tachtig via het Filmfestival Rotterdam de Nederlandse filmhuizen bereikte, werd het een grote hit. Niet dat iemand voor de documentaire ooit van deze Harvey Milk gehoord had. Buiten de VS was men in november 1978 veel te druk geweest met de 900 zelfmoorden in Georgetown (een sekte), om veel aandacht te schenken aan de schokkende moorden op 'supervisor' Harvey Milk, homoseksueel activist en wethouder in San Francisco, en George Moscone, de burgemeester.
Wie zes jaar later de documentaire van Rob Epstein zag, kon zich daar flink over verbazen. Hoe kon het dat deze innemende, welbespraakte homoactivist niet eerder naam had gemaakt in Europa? Zijn grote tegenstandster Anita Bryant, de christelijke homohaatster uit Florida, was wel tot de Nederlandse krantenkolommen doorgedrongen. Ook hadden we wel ergens opgepikt, bijvoorbeeld via de verhalen van Armistead Maupin, dat eind jaren zeventig in San Francisco de homoseksuele subcultuur aardig floreerde. Maar Harvey Milk was onbekend gebleven. Tot deze documentaire van Epstein dus, een aanstekelijke hagiografie die leidde tot grote postume populariteit in kleine kring. De 'openlijk homoseksuele' bestuurder Milk werd alsnog een subcultureel icoon: mager, flaporen, grijns, energiek, best keurig maar ook geestig, en af en toe prettig vals.

Partijdigheid
Epsteins film begint, zoals milk nu ook begint, met de opnames van vervangend burgemeester Dianne Feinstein die in San Francisco bekend maakt dat Harvey Milk en burgemeester Moscone zijn neergeschoten. De verdachte is Dan White, een collega-supervisor die een paar weken eerder zijn aftreden bekend had gemaakt, terugkwam op zijn besluit, maar van de burgemeester niet mocht terugkeren. Daarna volgt Milks levensverhaal. Foto's van de kleine Milk (verlegen), Milk in het leger, Milk als 'stock analist' — nog steeds 'in de kast', zoals dat heet. Daarna Milk 'uit de kast': theatergroep, lang haar, homo in San Francisco, vriendje, camerawinkel in de buurt van de Castro, buurtpolitiek, nog meer homo's in San Francisco, kandidaat voor de 'board of supervisors'. Harvey Milk verloor twee keer maar won de derde, wat hem de eerste 'openlijk homoseksuele' man in Amerikaans overheidsbestuur maakte.
Anders dan Van Sant laat Epstein Milks privé-leven helemaal buiten beschouwing. Epstein concentreert zich op Milks politieke loopbaan, met als hoogtepunten zijn verkiezing en de strijd tegen 'Proposition 6' van Briggs. Epstein geeft vrij summier de achtergronden van Dan White en behandelt ook de rechtszaak tegen White — althans hij spreekt met vrienden van Milk over hun teleurstelling na het vonnis en hij toont de daaropvolgende rellen in San Francisco. Het schijnt dat Epstein ook juryleden had kunnen spreken maar dat hij daarvan afzag, wat jammer is, omdat die partijdigheid zijn film nu ook wat gedateerd maakt.
Anders dan Van Sants milk is the times of harvey milk nog helemaal vol van haar onderwerp. De 'swinging seventies' zijn nog niet voorbij in deze documentaire uit 1984, laat staan verketterd of afgezworen. Niet alleen lijken de geïnterviewden nog op hun vroegere zelf, hun taal is nog hetzelfde. Wie praat er nu nog over 'de rechten van minderheden'? Anno 2009 gaat het er nog wel over, maar het mag beslist niet meer zo heten.
Misschien omdat deze film nog zo vol is van zijn onderwerp is de Milk van Epstein, de echte Harvey Milk dus, wel een stuk innemender dan die van Gus Van Sant die toch net iets te vaak herinnert aan Sean Penn die doet alsof hij homo is. Maar Sean Penn laat wel zien dat Harvey Milk ook maar een mens is: ook opportunistisch en obsessief, niet alleen idealistisch en charismatisch. Die nuancering was zes jaar na zijn tragische dood nog iets te veel gevraagd.

Jann Ruyters

THE TIMES OF HARVEY MILK (Rob Epstein, 1984). Te koop op dvd (Cinemien/Homescreen).


Charles Burnett
Streven naar de middenklasse

De eerste films van Charles Burnett, geroemd als een van de belangrijkste zwarte Amerikaanse filmmakers, tonen ondanks hun optimisme het verval van South Central Los Angeles.

killer of sheep


"Ik ben niet arm", vindt Stan (Henry Gayle Sanders), de schapendoder uit de titel van Charles Burnetts debuut killer of sheep. "Ik geef dingen aan het Leger des Heils. Dat doe je niet als je arm bent." Maar hij zegt het bijna vragend, en zijn buurman verklaart hem voor gek als hij doet of hij tot de middenklasse behoort. Maak je geen illusies, lijkt hij te denken: je bent zwart, het is 1977 en je woont in de wijk South Central in Los Angeles, toen al hard op weg 'gangsta paradise' te worden. Rijk is Stan zeker niet, met zijn geestdodende minimumloonbaantje op een abattoir. En Burnett mag dan vinden dat zijn personage 'rijk is op andere manieren', zoals hij in een interview op de nieuwe BFI-uitgave van zijn film stelt, maar Stan lijkt het toch anders te voelen als hij leeg voor zich uit staart, terwijl zijn vrouw bezorgd en geërgerd om hem heen draait.
Stans lethargie of depressie maakt zes jaar later, in Burnetts opvolger my brother's wedding, plaats voor de woede van Pierce Mundy (Everett Silas). Alles wat maar naar middenklasse ruikt kan enkel op zijn minachting rekenen. Niet in de laatste plaats zijn omhooggevallen broer die het tot advocaat schopte, en al helemaal dat meisje uit een rijke familie waarmee die broer zal trouwen.

Aangetast
killer of sheep is misschien wel de beroemdste afstudeerfilm ter wereld. Het is waarschijnlijk ook de film met de meest ongunstige verhouding tussen hoe vaak, en positief, critici er over schreven en hoe vaak hij te zien was. Vrijwel ongezien verdween het negatief in de kluizen van de filmafdeling van de UCLA. Pas in 2007 kwam hier verandering in. UCLA-preservator Ross Lipman benaderde Burnett om de film te restaureren en, dertig jaar na de eerste vertoningen, eindelijk officieel naar de Amerikaanse bioscopen te brengen. Hij bleek net op tijd: het negatief was zwaar aangetast. Bijna was een rechtgeaarde klassieker verloren gegaan.
Met name de dure blues- en jazzmuziek die Burnett gebruikte (op de soundtrack komen onder andere Dinah Washington, Paul Robeson en Louis Armstrong voorbij) schrok distributeurs destijds af. Of, als we eerlijk zijn, misschien ook de wat houterige acteerprestaties, vooral in de kleinere rollen die worden gevuld met vrienden en bekenden van Burnett. Doet er niet toe: Burnetts dialogen zijn realistisch en scherp genoeg om zich daar doorheen te worstelen, en de film wordt gedragen door de ijzersterke centrale rol van Gayle Sanders. Bovendien is de rauwheid die deze echte inwoners van Watts de film meegeven vele malen waardevoller dan overtuigend acteerwerk.
Ondanks hun onderwerp — de sociale positie van zwart Amerika — zijn killer of sheep en my brother's wedding uiteindelijk geen politieke films. De latere film heeft meer dan Burnetts debuut een statement te maken, maar beide films werken vooral doordat je simpelweg middenin de wijk wordt gezet. Burnett wilde geen films maken die spraken voor 'de zwarte Amerikaan', hij wilde simpelweg hun levens laten zien.
Hoewel de twee films afzonderlijk een hoopvolle toon hebben, ontstaat er een zwarter beeld wanneer je ze direct na elkaar bekijkt. Want in Watts is er in de tussenliggende zes jaar bar weinig veranderd. Dat is misschien wel het meest deprimerende aan dit tweeluik: te zien hoe de wijk in de jaren tussen de twee films, en de decennia daarna, niet voor- maar achteruit gegaan is.

Joost Broeren

KILLER OF SHEEP (Charles Burnett, 1977). Te koop op dvd (BFI, import, regio 2).
MY BROTHER'S WEDDING (Charles Burnett, 1983). Te koop op dvd (BFI, import, regio 2).


Top 10 import-dvd's

13 MOST BEAUTIFUL... SONGS FOR ANDY WARHOL'S SCREENTESTS
Dertien van Andy Warhols zwijgende screentests, waaronder die van beroemdheden als Dennis Hopper, Nico en Lou Reed, door Dean Wareham and Britta Phillips voorzien van nieuwe soundtracks. (Plexifilm, regiovrij)

THE EXTERMINATING ANGEL/SIMON OF THE DESERT
Twee films van meestersurrealist Luis Buñuel bij Criterion deze maand, beiden uit de vruchtbare periode in vroege jaren zestig die ook viridiana en belle de jour voortbracht. (Criterion, regio 1)

ALONE ACROSS THE PACIFIC/KOKORO
Bij Eureka's Masters of Cinema label, op haar beurt, is het de maand van Kon Ichikawa. In beide films wordt het verleden van de protagonisten langzaam ontsluierd om hun acties in het heden te verklaren. (Eureka/MOC, regio 2)

ASHES OF TIME REDUX
Wong Kar-wai herbezint zich op zijn eigen ashes of time uit 1994, een groots opgezet zwaardvechtersdrama met Chinese sterrencast. Nu met een iets helderder narratief, maar vooral meer kleur en grandeur. (Artificial Eye, regio 2)

AWAY WITH WORDS
Die kleur en grandeur in ashes of time zijn dan weer mede de verdienste van de gevierde Australische cinematograaf Christopher Doyle, wiens regiedebuut away with words uit 1999 eveneens door Artificial Eye wordt uitgebracht. (Artificial Eye, regio 2)

ROMANCE OF ASTREA AND CELADON
De nieuwste en naar eigen zeggen laatste film van de Franse grootmeester Eric Rohmer behoorde volgens Cahiers du Cinéma tot de tien beste films van 2007, maar haalde buiten vertoning op het IFFR de Nederlandse bioscopen niet. (Artificial Eye, regio 2)

DIVORCE IRANIAN STYLE/RUNAWAY
De twee documentaires die Kim Longinotto samen met Ziba Mir-Hosseini maakte in Iran worden gebundeld door Britse distributeur Second Run. In hun droog observerende stijl tonen de films hun kracht en onafhankelijkheid. (Second Run, regio 2)

SOMERS TOWN
Tussendoortje van Shane Meadows (this is england), gefinancierd door de Eurostar treinmaatschappij en dus met een hoofdrol voor hun treinstation, was bedoeld als kortfilm maar werd (net) lang én goed genoeg voor een eigen dvd. (Optimum, regio 2)

FOUR FLIES ON GREY VELVET
Een drummer vermoordt per ongeluk een stalker en dat is pas het begin van een van de weirdere films van Dario Argento — en dat wil wat zeggen. Bevat een bullet-time effect, ruim twintig jaar vóór the matrix (Ryko/MYA, regio 1)

WHO KILLED TEDDY BEAR
Een van de weinig uitstapjes naar het grote doek van televisieregisseur Joseph Cates, specialist in groots opgezette variété-shows. Net als zijn eerdere girl of the night schurkt who killed teddy bear, met een hoofdrol voor Sal Mineo, vervaarlijk tegen de taboes van die tijd aan en toont het groezelige Times Square van voor Rudolf Giuliani's opschoonacties. (Network, regio 2)

Joost Broeren

Deze lijst is samengesteld door Boudisque. Voor meer informatie ga naar boudisque.nl


L'ENFANCE NUE
Maurice Pialat
François Fournier, dat was me er eentje. Zo'n belhamel zonder vader en moeder, een schoffie van de straat, een bengel die nare streken uithaalde. Een schelm, een boefje. Alleen dan één zonder een gouden hart. Misschien had ie wel niet eens een hart. Geen Pietje Bell of Kruimeltje in Maurice Pialats debuutfilm l'enfance nue uit 1968, meer een Damian, maar dan een zonder kruizen of orgelmuziek. Alles is rechttoe rechtaan aan deze wonderlijk onsentimentele film. De manier waarop de tienjarige François zijn pleeggezin moet verlaten — omdat het nu echt niet langer gaat, hij eet niks, staat 's nachts op om scherpe voorwerpen te jatten, deponeert katten loodrecht door het trappenhuis — is typerend. Gesprek, vertrek. Pats, boem, volgende scène.
Pialat zet de camera neer waar hij denkt dat het allemaal het beste in beeld komt. En meer niet. Maar wat een poëzie. François wordt per trein vervoerd naar een oma en opa die allebei drie kinderen hebben, maar voordat ze bij elkaar waren; en daardoor hebben ze nooit een kind met elkaar gehad. Toen ze te oud werden, openden ze samen een pleeghuis voor weeskinderen, waar naast François ook Raoul woont. Pialat heeft voor de film maanden onderzoek gedaan naar instanties en contactpersonen die te maken hebben met adoptie en weeskinderen. Hé, hoor ik daar realisme? Hoor ik daar documentair? Nee hoor, in het bijgevoegde boekje van deze uitgave maakt Pialat korte metten met zulke dwaze ideeën: 'Ik ben niet bescheiden als ik zeg dat l'enfance nue beïnvloed was door Lumière. Tijdens het draaien dacht ik vaak aan repas de bébé (1895). Was Lumière daar de realiteit aan het filmen? Ik denk het niet. In zijn films worden mannen en vrouwen gevangen door een machine waar ze niets van begrijpen, en ze gaven daarbij een moment van hun leven weg. Sindsdien heeft elke acteur dat gedaan. In het 'fantastische' shot overstijgt Lumière Méliès.'
Mike Naafs
(Maurica Pialat, 1968). Te koop op dvd (Eureka: Masters of Cinema, import, regio 2).




YOUTH WITHOUT YOUTH
Francis Ford Coppola
De New York Times kan soms heerlijk venijnig uit de hoek komen in hun commentaren op de ratings die de besproken films van de MPAA meekrijgen. Neem nu de uitleg bij youth without youth, de eerste (officieel) door Francis Ford Coppola geregisseerde film in een decennium. Het zinnetje zet puntig maar precies neer waarom A-Film deze langverwachte terugkeer van één van de meesters van de Amerikaanse cinema na lang dralen op dvd dumpt: 'Gun violence, sexual congress, female nudity, metaphysics.'
De grap is dat die eerste drie termen een vrolijk pulpverhaal lijken te beloven. Ergens diep in youth without youth zit dat pulpverhaal ook verscholen, alleen is het totaal bedolven onder een ondoordringbare laag metafysica. Gebaseerd op de gelijknamige novelle van Mircea Eliade vertelt de film het verhaal van de 70-jarige professor in de linguïstiek Dominic Matei (Tim Roth), die in het Roemenië van 1938 na een blikseminslag plotseling weer jong blijkt. Vandaar wordt het alleen maar vreemder: hij wordt onderzoeksobject van de Nazi's, ontdekt de oorsprong van alle taal en hervindt de liefde van zijn leven (Alexandra Maria Lara). Maar zelfs zo summier beschreven klinkt de film al vele malen spannender dan het ondoordringbare geneuzel over tijd, ruimte en taal wil worden.
Het goede nieuws: Coppola weet nog altijd zijn kaders te vinden en de film loopt over van de energie. Om te zeggen dat hij net als zijn hoofdpersoon 'herboren' is, zou te makkelijk zijn; daarvoor is youth without youth te zeer ook een droomsel van een oude denker. Maar dat wat goed is aan de film geeft goede hoop voor Coppola's nieuwste film, het semi-autobiografische tetro dat komend jaar moet verschijnen.
Joost Broeren
(Francis Ford Coppola, 2007). Te koop op dvd (A-Film).




DIFFERENT CINEMA VOLUME 3
Diverse regisseurs
Het Franse experimentele Festival des Cinémas Différents de Paris brengt al een tijdje dvd's uit met een soort best of the fest-collecties. Ter gelegenheid van z'n tiende verjaardag dook het in z'n eigen kleine geschiedenis en archieven en selecteerde negen nogal klassiek aandoende experimentele kortfilms. Wel een uitstekende verzameling trouwens. Want al heb je wel eens eerder werk gezien vergelijkbaar met dat van Isabelle Blanche (idéal (fin de l'), 2000), die voor de duur van een 8mm filmrolletje diverse close-ups aan elkaar smeedde, of empreinte (2004) van Xavier Baert, die de overeenkomsten tussen filmmateriaal en menselijke huid onderzocht, in ieder geval horen ze tot de betere voorbeelden van het genre. En wat mij betreft zijn het echt onontdekte schatten. Zoals césarée (uit 1979 en de oudste film in de reeks) van Marguerite Duras. Hij behoort tot het vroege filmwerk van deze schrijfster/regisseuse en bestaat uit de outtakes van le navire night (de opvolger van india song). Over shots van standbeelden in Parijs sprak ze een voice-over in waarin ze het verhaal vertelt van de Joodse koningin Berenice (net als Duras bekend om haar turbulente liefdeslieven) die in de eerste eeuw voor Christus in de Palestijnse stad Césarée leefde. Voor Duras aanleiding om zich te verliezen in weemoedig-hypnotiserende bespiegelingen over het voorbijgaan van de tijd en de onverbiddelijke slijtage van herinneringen. Net zoals de klassieke vrouwenbeelden en monumentale sculpturen van vergeten keizers die ze met haar camera koestert door de tijd zijn aangetast. Ik heb het filmpje wel drie keer bekeken voordat ik me realiseerde dat er nog meer op de dvd stond. Zoals reste-là (2006) van Frédréric Tachou, die een symmetrisch spel speelt met deuropeningen en doorgangen, waarin je ook al zo kunt verdwalen dat je niet meer weet wat binnen en buiten is. Ook die vraagt erom vaak bekeken te worden. Soms kun je heel lang kijken naar korte films.
Dana Linssen
(diverse regisseurs, Frankrijk, 1979-2007). Te koop op dvd (Lowave/Filmfreak).


BOTTLE ROCKET
Wes Anderson
Anthony (Luke Wilson) klimt langs lakens uit het raam van een gekkenhuis, waar hij eerst vrijwillig heen is gegaan. Hij wil zijn vriend Dignan (Owen Wilson, die meeschreef aan het scenario), die zijn 'ontsnapping' mogelijk maakt, een plezier doen. Na samen met Bob (Robert Musgrave) een kleine boekwinkel te hebben beroofd, slaan de drie twintigers op de vlucht in de veronderstelling dat ze als zware criminelen vervolgd zullen worden. Ze klemmen de buit krampachtig tegen zich aan in een tiental kleine zakjes, bij gebrek aan een grote zak. Deze eerste scènes typeren Wes Anderson's speelfilmdebuut over drie lapzwansen die dromen van een carrière als dief.
bottle rocket is een uitgebreide versie van Wes Andersons gelijknamige korte zwart-wit film uit 1994, die ook te vinden is op deze dvd. Voor zowel de Wilson-broers, als Musgrave, als Anderson zelf, was dit hun filmdebuut. In de nieuwe bottle rocket zien we de basis voor Andersons liefde voor buitenstaanders van rushmore (1998), de passie voor kleuren van the life aquatic with steve zissou (2004) en de geinige dialogen van the darjeeling limited (2007). Inclusief schoonheidsfoutjes — zo nu en dan verliest de film vaart — en dat maakt hem des te hilarischer. De vrolijke muziek, die doet denken aan de liedjes van The Kinks, kabbelt voort en symboliseert het 'carpe diem'-gevoel. Het is het levensmotto van de jongens, ondanks het feit dat ze een vijfenzeventig-jarenplan hebben opgesteld. De namen van personages, zoals 'Future Man', 'Applejack' en 'Row Boat', lijken voortgekomen uit inside jokes, maar behouden ook voor de kijker hun humor. En juist dat soort grapjes maakt bottle rocket tot wat hij is. Hij laat zien, met name de eerste versie, dat jonge filmmakers een film maakten zonder te denken aan succes en opbrengst maar gewoon, omdat ze daar zin in hadden.
Laura van Zuylen
(Wes Anderson, 1996). Te koop op dvd (Criterion, import, regio 1).


top
Artikelen
Mijn mening 2008 Eigenzinnig Zweeds
Distributietitels op IFFR 2009 Vooral later gaan zien

Interviews
Bent Hamer over O'HORTEN Een nieuw leven in wandelen
Esther Rots over KAN DOOR HUID HEEN Wauw
Fabrice Du Welz en Emmanuele Béart over VINYAN Een wrede wedergeboorte
Take 5: Michael Imperioli opent Rotterdam
Rutger Wolfson over het IFFR Ik kom niet uit een ei

Rubrieken
Filmboeken Het zwarte schaap
Filmbladen New wave?
Filmfocus
Filmkort
Mening
Filmpers
Filmslot Here come the Dutchess
Filmsterren
Filmthuis
Vergeten zilver Revolutionaire stoeipoes
World Wide Angle


Recensies
THE CURIOUS CASE OF BENJAMIN BUTTON Aftellende klok
GEEN BEREIK Goedaardige geesten
KAN DOOR HUID HEEN Een huis als tweede huid
O'HORTEN Odyssee van een treinmachinist
REVOLUTIONARY ROAD Trauma suburbia
SPOOKTIJD MET LABAN Goedaardige geesten
SYNECDOCHE, NEW YORK Charlie Kaufman is geen easy rider
TRANSSIBERIAN Dodelijk witte sneeuw in Siberië
VINYAN Odyssee in Thailand
THE WRESTLER De nadagen van Randy The Ram