Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
Cavalo Dinheiro IFFR Het spookt in Rotterdam

Het hoofdpersonage van Phoenix is niet de enige geest uit het verleden die rondwaart op het IFFR: veel spookverschijningen graven evenzoveel historische tragiek op. Maar hebben we iets te vrezen van deze doden?

Door Joost Broeren

Het hoofdpersonage van Phoenix is niet de enige geest uit het verleden die rondwaart op het IFFR. In allerlei films duiken ze op: soms als persoonlijke familiespoken, maar vaker, zoals in Phoenix, als ondoden die grote maatschappelijke omwentelingen in herinnering brengen. Voor Duitsland is het uiteraard de Tweede Wereldoorlog die door exorcisme verdreven moet worden, maar ieder huisje draagt zijn kruisje. Elke samenleving heeft zijn eigen onverwerkte, tragische verleden.
Dat verleden maakt permanent deel uit van ons dagelijks leven. Letterlijk, zoals in de documentaire Battles van de Vlaamse debutant Isabelle Tollenaere duidelijk wordt: een bunker is in gebruik als stal, oude bommen dienen nu als vuurwerk. Maar vaker nog figuurlijk. In het Griekse Impressions of a Drowned Man keert de existentialistische dichter Kostas Karyotakis ongewenst terug uit zijn zelfverkozen dood — hij pleegde in 1928 op 32-jarige leeftijd zelfmoord. Regisseur Kyros Papavassiliou laat hem aanspoelen in het hedendaagse Griekenland. Hij wordt wakker op het strand, en weet niet wie hij is. Een lift die exact eindigt waar hij begon, zet de toon voor Papavassiliou's absurdistische film. Karyotakis leert al snel dat hij ieder jaar terugkomt en dat hij gedoemd is om zich op zijn sterfdag steeds opnieuw van het leven te beroven. Als hij wordt gearresteerd, vertelt hij wie hij is, maar de dienstdoende agent spreekt hem tegen: "Er zijn tegenwoordig geen dichters meer." Deze kunstenaar heeft geen plek meer in crisis-Griekenland, waar de stranden leeg en desolaat zijn.

Waarheid of troost
In Impressions of a Drowned Man wordt het spook uit het verleden dus aangewend om het heden te becommentariëren. Maar vaker werkt het andersom. In het Peruaanse NN treffen we een groep grafdelvers die massagraven openmaakt die tijdens politieke onrusten decennia eerder zijn gevuld en zo letterlijk wonden in het landschap hebben gecreëerd. Bij één van de opgravingen vinden ze een lijk te veel — de informant noemde acht slachtoffers, maar ze vinden negen lijken. Onderzoeker Fidel trekt zich het lot van deze onbekende aan, zeker als zich een indiaanse vrouw meldt die hoop dat het haar verdwenen echtgenoot betreft. Het slot van de film stelt de vraag wat we liever willen van de spoken van ons verleden: de waarheid, of troost.
Het Maleisische The Second Life of Thieves van regisseur Woo Ming Jin toont dat die twee juist samen kunnen gaan: dorpshoofd Tan vindt troost wanneer hij zijn persoonlijke geheim prijsgeeft, dat hij decennia met zich meedroeg. Wanneer zijn echtgenote en beste vriend samen verdwijnen, vinden Tan en de dochter van zijn vriend elkaar. Ze vertellen elkaar verhalen, en langzaam wordt duidelijk hoe de vork in de steel zit: Tan en zijn vriend hadden een relatie, iets wat ze zorgvuldig uit het zicht moesten houden van de rest van het dorp, hun beide echtgenotes voorop. "Ik probeerde het te vergeten", zegt Tan over zijn liefdesverdriet. "Maar de herinneringen werden allengs alleen maar mooier, en de pijn alleen maar groter."

Schaduwrijk gangenstelsel
Het mooist komen heden en verleden, mensen en geesten, bij elkaar in Pedro Costa's Cavalo Dinheiro (Horse Money). De Portugese regisseur geeft opnieuw de hoofdrol aan Ventura, een Kaapverdische migrant die ook in Costa's eerdere films als muze diende. Ventura is inmiddels op leeftijd, en lijkt te lijden aan het syndroom van Parkinson. In Costa's adembenemende mengeling van documentaire en fictie kruipen we in Ventura's aftakelende hoofd, een eindeloos, schaduwrijk gangenstelsel waarin heden en verleden totaal door elkaar lopen. Bij de dokter vertelt de bejaarde man dat hij negentien is; op straat stuit hij op een groep soldaten uit de Anjerrevolutie van 1974. Maar Ventura's verval is niet alleen persoonlijk: het wordt door Costa nauw verbonden met het verval van de immigrantenwijk Fontainhas in Lissabon, al jaren het onderwerp en de locatie van zijn films. Zo wordt Ventura een geestverschijning in zijn eigen leven.
Als deze verzameling spoken uit het verleden iets bewijst, is het wel wat één van de grafdelvers in NN half spottend zegt: "We hebben meer te vrezen van de levenden dan de doden." Het waren immers de levenden die deze doden destijds om zeep hebben geholpen.



top
Artikelen
IFFR What the F?! Roestvrijstalen loeders
IFFR 24/7 Word wakker. En ga slapen.
IFFR De verweesde generatie Knip dat elastiek toch eens door
IFFR Taiwan New Cinema 'Er is iets met die films; ze geven je het gevoel dat je erin zit'
IFFR Lichtkunstenaar Bruce McClure Stream of cinematicness
IFFR Alledaagse propaganda Keizers zonder kleren
IFFR Het spookt in Rotterdam
IFFR Really? Really. Het surrealisme is terug

Interviews
Jan-Willem van Ewijk over Atlantic. (IFFR Live!) Surfen over de huid van de wereld
Héloïse Godet over Adieu au langage 'Mijn hazenlip verklaart voor mij de titel'
Ruben Östlund over Turist Niks vrouwen en kinderen eerst
Sacha Polak over Zurich Wat is erger: verlies of bedrog?
IFFR Nina Hoss over haar 'ontmenselijkte' hoofdrol in Phoenix De horror na de horror

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Ach, arme Boro, die kende ik goed
Het nieuwe kijken Vluchte­lin­gen-kamp binnen­stebuiten
Op ooghoogte Maancinema
Boeken: Seven Samurai onder de microscoop
Evenementen


Recensies
Adieu au langage De truc van Jean-Luc
Amour fou (Jessica Hausner over) Tot de dood ons verenigt
Big Eyes De kitsch van Tim Burton
Birdman Waanzinnige vogelvlucht
Blackhat De echte nieuwe wereld (waar we nooit een stap zullen zetten)
Il capitale umano Iedereen heeft een prijs
Dos disparos Middenklasse zombies
Foxcatcher Bloedig is uw kunst, bloedig zal uw einde zijn
Girlhood Shinen als een diamant
Gluckauf Met schuld verzwaard
Ich Seh, Ich Seh De oerangst van een kind
Inherent Vice Paranoïde high van 70's Amerika
Man with High Heels (IFFR Jang Jin) Misantroop draagt oplossingen aan
O Menino e o Mundo Dansen op de wolken
A Most Violent Year Echt eerlijk is niemand
National Gallery (Frederick Wiseman over) Met je oog over het schilderij dansen
The Sky Above Us (IFFR Live! Marinus Groothof over) Erotiek laat zich niet bombarderen
The Tribe Hoe gedurfd is dit eigenlijk?
Turist Sneeuwwitje en de razende lawine
We Are Brothers (IFFR Jang Jin) Misantroop draagt oplossingen aan
Zurich Verpletterend acteerdebuut Wende Snijders