La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Damnation Till the End of the World van Béla Tarr

De woedende Tarr

Till the End of the World is een aandachtig gecureerde tentoonstelling in EYE die voelt als een video-essay waar je doorheen kunt wandelen, zo effectief ervaar je Béla Tarrs cinema.

Door Hugo Emmerzael

Hoewel de Hongaarse cineast Béla Tarr zijn oeuvre zeven jaar geleden afsloot met The Turin Horse, voelt het nieuwe werk dat hij maakte voor zijn eerste tentoonstelling verre van geforceerd. Tarr presenteert het voor de EYE-tentoonstelling gefilmde Muhamed niet voor niets als scène in plaats van als film. Muhamed, een elf minuten durend shot waarin we een eenzaam jongetje bij een winkelcentrum in Sarajevo accordeon zien spelen, is de brug tussen onze wereld en het universum dat Tarr over veertien lange en korte films heeft geconstrueerd.

Een eind lopen
Een Béla Tarr film laat zich niet zomaar interpreteren, hoewel er genoeg ideeën rondzwerven door de krappe appartementen van zijn vroege werk, de kille dorpen van zijn latere zwart/wit films en het kosmische niemandsland van zijn zwanenzang The Turin Horse. Tarrs films tonen mensen met problemen en gevoelens. Van interpretatie en symboliek is hij niet gediend. Net als van inhoudelijke vragen over de intenties achter z'n films. Bij een Q&A na afloop van Werckmeister Harmóniák zou iemand hebben gevraagd waarom de beklemmende mars naar het ziekenhuis zo lang duurde. Daarop antwoordde Tarr: omdat het een eind lopen was.
Tarrs unieke cinema komt voort uit onze wereld. Zijn sociaal engagement ten tijde van het Hongaarse communisme motiveerde hem als tiener al om de camera op te pakken en een documentaire te maken over de ontberingen van een zigeunerfamilie. Zijn lange debuutfilm Family Nest (1979) opent hij met de tekst: "Dit is een echt verhaal. Het overkwam niet de mensen in deze film, maar het had ze wel kunnen overkomen." Eigenlijk kan je dat over elke film van Tarr schrijven. Alleen de manier waarop ze worden verteld, verandert. Elke volgende film lijkt verder van het specifieke, wereldse af te stappen richting een kosmisch, gestileerd, maar toch nog herkenbaar universum.

Kroonstuk
Het kroonstuk van Tarrs oeuvre is dan ook The Turin Horse, een film waarin twee plattelandsbewoners en hun stervende paard symbool kunnen staan voor een apocalyptisch einde van de wereld. Tarr nam terugkerende thema's uit zijn oeuvre — de uitzichtloosheid van het bestaan, de dagelijkse worsteling met de omgeving, de schoonheid om ons heen — en kookte die in tot een kaal, maar overweldigend nihilistisch drama over het einde der tijden.
Na The Turin Horse was er volgens Tarr geen film van hem meer nodig. Hij nam afstand van de regiestoel en richtte in Sarajevo de filmacademie Film Factory op. Toch presenteert EYE nu geheel nieuw werk van Béla Tarr. Alleen al die elf minuten nieuw materiaal maakt een bezoek de moeite waard. Maar misschien belangrijker dan de beelden zijn de intenties erachter. Tarr speelt eindelijk open kaart door uit te leggen waarom hij toch weer de camera oppakte.

Prikkeldraad
De realiteit lijkt de troosteloze menselijke conditie van Tarrs universum te hebben ingehaald. De onzichtbare despoot van Werckmeister Harmóniák is ten tijde van schrijven bijna beëdigd als president van de Verenigde Staten. De muur die Trump aan zijn zuidelijke grens wil laten bouwen, staat reeds in het zuiden van Tarrs geboorteland. Er stond al 523 kilometer aan hekwerk en prikkeldraad tussen de grens van Hongarije, Servië en Kroatië om vluchtelingen tegen te houden en de Hongaars premier Viktor Orban wil er een tweede muur bijbouwen.
Het zijn zulke wanstaltigheden en andere xenofobe tendensen die een woedende Tarr aanspoorden om de tentoonstelling samen te stellen. Daarom plaatst hij de bezoeker eerst in de rol van vluchteling. Hoe voelt het om als vreemde zijn geboorteland Hongarije binnen te komen? Geflankeerd door muren van prikkeldraad begeef je je in een ruimte gevuld met foto's van vluchtelingen aan de Hongaarse grens. Het is de wereld waarin we leven — maar die we liever niet zien — en dat is hier nog maar het voorgeborchte van Tarrs universum.
De tentoonstelling — die op het moment van schrijven nog werd opgebouwd — lijkt een video-essay waar je doorheen kunt wandelen, zo effectief laat EYE je ervaren hoe Tarrs cinema voelt. Op het einde van de route is er Muhamed. Hij is het jongetje dat overblijft, zelfs nadat Tarrs laatste personages in The Turin Horse zijn meegenomen door de wind. Muhamed laat zien dat Tarrs cinema een cinema van mensen is, die je aanspoort de wereld niet te analyseren als een verzameling getallen, gevuld met vreemden, vluchtelingen of terroristen en te verdelen in een wij en een zij.

Béla Tarr — Till the End of the World  21 januari t/m 7 mei 2017 | Voor meer informatie eyefilm.nl | Het IFFR organiseert een masterclass van Béla Tarr op donderdag 26 januari.
top
Artikelen
Till the End of the World van Béla Tarr De woedende Tarr
Profiel Kristen Stewart De tienerster voorbij
Retrospectief Jan Němec Radicaal gesmoord door tirannen
Tiger-competitie Het verleidingsspel is begonnen
Tiger-competitie voor korte films Het leven uit een korte filmdag
Franse misdaadfilms op het IFFR De politiek van de policier
Joost Rekveld 'Ik ben geen celluloid fundamentalist'

Interviews
Katell Quillévéré over Réparer les vivants De eerste hartslag na een transplantatie
Cristi Puiu (licht bezopen) over Sieranevada 'Lopen jullie wel eens de Spoedeisende Hulp binnen?'
Olivier Assayas over Personal Shopper 'Het gesprek stopt niet als iemand sterft'
Jim Jarmusch over Paterson 'Ik doe er alles aan om mijn intuïtie te beschermen'

Rubrieken
Actie!
Het nieuwe kijken De epische documentaire
Op ooghoogte: Naruse-muze Kinuyo Tanaka
Boeken
Andy at the movies
Kort
Filmsterren
Redactioneel
Thuiskijken
The Thinking Machine 4 Wish I Had a River


Recensies
Burma Storybook Dichtkunst als zuurstof
Cartas da guerra (Ivo Ferreira over) 'Op het moment dat hij niet meer weet wat hij moet zeggen wordt hij schrijver'
Le Ciel Flamand Boterhammetjes bij het bordeel
Double Play (Ernest Dickerson over) 'In Curaçao hangt iets mysterieus en ongrijpbaars'
De erfenis Op zoek naar de man met de camera
Gold De roes van de rijkdom
The Handmaiden
The Happiest Day in the Life of Olli Mäki Stop de hypemachine
Het doet zo zeer Voor moeder hoeft het niet meer
If the Sun Explodes Altijd gezellig, samen op reis
Into the Forest Zonder mannen zonder stroom
Jackie Van First Lady naar mediaprinses
Manchester By the Sea Troebele grens tussen schuld en onschuld
Moonlight Renaissance van de zwarte film
On the Other Side Lijntje met het verleden
Paterson Dolgelukkige buschauffeur
Personal Shopper Geesten­levens
Réparer les vivants Meegesleept door golven en plot
Sieranevada Wat moeten en kunnen we geloven
Silence Reliprop van Martin Scorsese
The Student Kruistocht tegen bikini's
To Stay Alive — A Method Blijf op zere plekken drukken
Tour de France Depardieu houdt van Frankrijk