The Man Who Killed Don Quixote
Previously Unreleased
Carne y arena
Tiere
Grace Jones: Bloodlight and Bami
Gust Van Den Berghe over En waar de sterre bleef stille staan

'De harmonie zit in de fouten'

De moderne kerstvertelling En waar de sterre bleef stille staan wordt bijna helemaal gespeeld door acteurs met het syndroom van Down. Gust Van Den Berghe: "Hun gehakkel met de dialogen geeft wat er gezegd wordt een nieuwe betekenis."

Uitgangspunt voor de film was het gelijknamige toneelstuk van de Vlaamse auteur Felix Timmermans uit 1924. "Het theaterstuk riep bij mij enorm veel humor op", legt regisseur Gust Van Den Berghe telefonisch uit. "En tegelijk de tristesse dat je dit soort werk onmogelijk naar film kunt omzetten. Het is zo puur, zo oprecht en tegelijkertijd zo niet-perfect. Het is allesbehalve topliteratuur; het stuk is duidelijk geschreven naar de volksmond. Het werd opgevoerd in volkstheaters, cafés en kerststalletjes en is zo geschreven dat de bakker, de boer, de slager van het dorp het kunnen spelen. De personages zijn archetypes en dat is uit literair oogpunt volstrekt oninteressant, je kunt net zo goed een stripboek voor kinderen lezen. Tegelijker hebben sommige passages bijna iets hemels; het stuk hangt tussen die twee uitersten in."
Die imperfectie was voor Van Den Berghe geen hindernis; integendeel, het was de reden dat hij met het stuk wilde werken. "Die imperfectie vormt de schoonheid van het stuk: de harmonie zit in de fouten, net zoals het de fouten zijn die me in de mens aanspreken. Daarom moest ik de film maken met mensen die volgens onze normen ook iets meer fouten hebben dan wij. Ik heb uit diep respect voor het stuk mijn scenario geschreven, maar als je weet dat je een film gaat maken met dit soort gasten weet je ook dat je geen klassiek parcours gaat volgen. Maar voor mij is het gehakkel met de dialogen juist het interessante: het geeft wat er gezegd wordt een nieuwe betekenis, omdat er gevochten wordt. Elk woord krijgt een nieuwe betekenis. Het zijn woorden die ik ken maar door hun mond leek het alsof ik ze voor het eerste hoorde."

Hongerig
De film werd geproduceerd als afstudeerfilm voor de Brusselse filmschool RITS. "Men denkt vaak dat het een uit de hand gelopen project is, maar dit was precies het eindwerk dat ik wilde maken", legt Van Den Berghe uit. Dat ging niet zonder slag of stoot want de school geloofde lange tijd niet in de haalbaarheid van het project. "Dat ging niet zozeer om het feit dat het een speelfilm was, maar vooral om het verhaal, om Timmermans. Een student die met dit materiaal aan de haal gaat, dat kan op 99 manieren mislopen en maar op één manier slagen. Ik snap van mijn school dat ze het niet wilden, maar ik werd door alle discussie alleen maar zekerder dat ik het wél wilde. Ik heb de film ook niet gemaakt voor de punten, dat kon mij niet schelen. Ik was gewoon hongerig."
Die honger werd beloond: En waar de sterre bleef stille staan werd in 2010 geselecteerd voor het prestigieuze bijprogramma Quinzaine des Realisateurs in Cannes. "In alle eerlijkheid heeft de film pas door Cannes een ander leven gekregen. Zonder dat was het altijd dat vreemde eindwerk gebleven en had niemand het ooit durven programmeren, zelfs in België niet. Die Cannes-vertoning is de navelstreng van mijn artistieke carrière."
Ook Van Den Berghe's tweede film Blue Bird was afgelopen mei te zien in de Quinzaine. "Mensen hopen nu allemaal dat ik in mei wéér in Cannes sta, maar daar kan ik ze nu al in teleurstellen. Ik ben met een nieuwe film bezig die ik in de zomer hoop te draaien. Maar de films die ik maak staan vaak zo ver af van de tekst die ik gebruik, dat ik er niet te veel over wil zeggen. Ik kan maar beter oninteressant vaag blijven." Wat hij wel al wil zeggen, is dat de nieuwe film een werk van Vondel onder handen neemt, en dat het de triptiek die met En waar de sterre stil bleef staan begon zal volmaken. "Het zijn drie tableaus die op zichzelf staan maar samenhangend een nieuwe dimensie geven aan het thema. Ik had toen ik begon het idee dat niemand mijn eerste film zou zien, en mijn tweede misschien ook niet, dus het leek me goed om direct draagvlak te creëren voor drie films. Ik wilde eigenlijk direct een dvd-box maken! Dat zei ik al op school, heel arrogant natuurlijk — ik zei dat voor de lach, maar ik meende het stiekem wel. De films komen ook nog niet op dvd uit; pas als de derde af is, komt die box er."

Traditie
Betekent het specifieke kerstthema van de film niet dat de mogelijkheden voor vertoning ernstig beperkt worden? Dat valt mee, denk Van Den Berghe. "De film heeft het heel goed gedaan op de festivals, ook in de zomers op warme plekken. Enkel in Vlaanderen en Nederland, en misschien op een paar plekken in Spanje, kent men de traditie van het Driekoningen zingen. Het is zo'n folklore dat het in mijn beleving zeker niet gelieerd hoeft te zijn aan de kersttijd. Dat is commercieel interessanter voor de filmtheaters, maar kijk: er zijn honderden schilderijen gemaakt over de drie koningen, honderden muziekstukken van grote componisten rond de kerstthema's. Mag je daar ook alleen in december naar luisteren?"
Toch zoekt Van Den Berghe de band met de kersttijd juist ook op. "We proberen in Vlaanderen om er een kersttraditie van te maken. Hij heeft vorig jaar gedraaid in dorpshuizen door het hele land en gaat dat dit jaar weer. Ik hoop dat het een boerenklassieker kan worden! Zoals het toneelstuk vroeger ook ieder jaar werd opgevoerd; ik heb dat als kind nog gezien, maar die traditie is aan het verdwijnen. Omdat de illusie bestaat dat wat oud is slecht is, en wat nieuw is goed. Dat is een waanzinnig idee dat ergens is gaan nestelen in mensen, en vooral in volksbesturen. Meer en meer gemeentes en kerken houden zich op een griezelige manier bezig met het wegvegen van zo veel mogelijk cultuur en vooral volkscultuur. Alles moet vlak worden, transparant, en ik gruw daarvan. Ik ben tegen het gladstrijken van al die elementen, tegen perfectie misschien zelfs: ik geniet van het imperfecte. Het leven is imperfect en dat is juist het schone eraan."

Joost Broeren



top
Artikelen
Filmjaar 2011 Apocalyptische stoerdoenerij
De beste films van 2011 In 2011 werden 353 films uitgebracht in de Nederlandse bioscopen. Vijf redactieleden kozen elk de tien beste.
Superheldinnen Vrouwen die de baas zijn
James Benning Onschuldige landschappen, schuldige ogen

Interviews
Gust Van Den Berghe over En waar de sterre bleef stille staan 'De harmonie zit in de fouten'
Nuri Bilge Ceylan over Once Upon A Time in Anatolia Duel in duisternis
Tate Taylor over The Help 'Personeel is geen stuk steen'
Pernilla August over Beyond Pernilla's Zweedse familie

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmGedicht
Spotlight Rooney Mara
FilmBoeken Kindermenu
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) De zwarte rechthoek
FilmSlot: Voorpublicatie Passie voor cinema
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
900 dagen Overleven is geen verdienste
Beyond (Pernialla August) Beklemmende gezinshel
Doodslag Hufters zijn we allemaal
En waar de sterre bleef stille staan Tijdloos mirakelspel
Les géants De wolf en de drie biggetjes
The Help Een eigen wc voor de zwarte hulp
Hesher Brenger van chaos
I'm Not a F**king Princess Mama heeft een fototoestel
The Iron Lady Vergoelijkend portret van tirannieke Thatcher
J. Edgar Communistenvreter
Michel Petrucciani Elke seconde telt
My Week with Marilyn Een glimp van de ongrijpbare Monroe
Once Upon A Time in Anatolia Binnenstebuiten gekeerd moordsprookje
Polisse Rauw, beweeglijk en opwindend
The Rum Diary Drank & katers in Puerto Rico
Sherlock Holmes: A Game of Shadows Shirley Holmes: Happy and gay
El sicario — Room 164 De handen van een huurmoordenaar
Süskind Oorlogsdrama in schitterende grijstinten
Tyrannosaur Briljant acterende Peter Mullan