Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
FilmThuis

DE AS VAN PHOENIX
John Appel en de alledaagse tragiek

Bij een grote brand in CityBox, een opslagruimte in Amsterdam-Noord, gingen eind november 2009 de dierbare bezittingen van tal van mensen in vlammen op. Documentairermaker John Appel wist direct dat daar een film in zat.

Dat Appel door het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid ook gevraagd werd een opdrachtfilm te maken kwam goed uit, maar anders was de as van phoenix er toch wel gekomen. Nu wordt met deze nieuwe film van Appel (the player) het startschot gegeven voor de Dutch Documentary Collection (DDC), een reeks waarin hoogtepunten uit het oeuvre van Nederlandse documentairemakers op dvd worden uitgebracht. Deze veelbelovende serie is een spin-off van het nu al een paar jaar lopende digitaliseringsproject Beelden voor de Toekomst, dat onder andere tot doel heeft te voorkomen dat het Nederlands audiovisueel erfgoed verloren gaat. Een tweede doel van dat project was om de pareltjes uit de archieven toegankelijk te maken voor een breder publiek. Dat gaat nu gebeuren met de DDC.
Het Instituut voor Beeld en Geluid wil de DDC jaarlijks met drie nieuwe boxen uitbreiden. Voor september staat Herman van der Horst gepland. Jaarlijks komt er ook een In Focus-box met werk van een hedendaagse filmmaker.
De eerste box John Appel in Focus is gevuld met een selectie uit Appels werk, zonder meer een van Nederlands meest vooraanstaande documentairemakers. Twaalf films op vijf schijfjes, met niet alleen bekende successen als andré hazes — zij gelooft in mij (1999) en het bekroonde the player (2009), maar ook een aantal minder bekende (maar even bezienswaardige) televisiefilms en bovendien Appels afstudeerfilm radio daniëlle. (1987) over de mensen rond een lokaal radiostationnetje.

Zoekgeraakte verhalen
In een aan de box toegevoegd boekje laten Hans Heesen, Lex Veerkamp, Bert Hogenkamp en Peter Delpeut hun licht over het werk van Appel schijnen. Die beschouwingen over onder andere het boetseren van de werkelijkheid en Appels emotionele research onderstrepen nog eens dat Appel een filmmaker is met een opmerkelijk consistent oeuvre. Zijn fascinatie voor alledaagse tragiek is daarin een terugkerend thema. Het prettige van zo'n box is dat je dat als kijker nu allemaal zelf gemakkelijk kan controleren. En het verhaal waarin Appel vertelt hoe hij filmmaker werd is bijna net zo mooi als zijn eigen films.
Hoe Appel te werk gaat is, zoals Delpeut uitlegt, prachtig te zien in het beloofde land (2001). Zelfs als je dood bent kan je eenzaam zijn, realiseerde Appel zich naar aanleiding van een krantenbericht over een man die een maand dood in zijn flatje lag. Hij gaat praten met buren en ex-collega's en weet met koppige volharding al die kleine puzzelstukjes samen te voegen tot een onverwacht en ontroerend portret.
In de as van phoenix laat hij iets dergelijks gebeuren. De mensen leven nog, maar hun tastbare herinneringen zijn verloren gegaan. Aan Appel de taak om die zoekgeraakte verhalen weer boven tafel te krijgen. Dat begint bij verloren huisraad en eindigt bij de Holocaust. Verrassend is daarbij het gebruik van uit archieven opgediepte filmbeelden þ met dank aan de onvolprezen beeldresearcher Gerard Nijssen.
Een nieuwtje is dat Appel de geïnterviewden in een studio voor een 'green screen' zette, zodat hij achteraf een passende omgeving kon toevoegen. Dat werkt uitstekend, al zullen de puristen er niet blij mee zijn. Maar Appel is van plan om vaker met vorm te gaan experimenteren, kondigde hij bij de première aan. De ijzersterke openingsscène, waarin je fanatiek spelende muzikanten de vlammen ziet trotseren, is daar al een voorproefje van.

Leo Bankersen

DE AS VAN PHOENIX (John Appel, Nederland, 2010), dvd-box John Appel in Focus (Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid).


RAIN DOGS en AT THE END OF DAYBREAK
Double Bill!

Ho Yuhang is één van de drie regisseurs die mag meespelen in de crowdfunding-proeftuin Cinema Reloaded van IFFR. Hij geldt als een van de voorlopers van wat de Maleisische New Wave is gaan heten.

at the end of daybreak


Als een centrum-rechts kabinet straks de ontwikkelingshulp wegbezuinigt, komen het Hubert Bals Fonds en het Jan Vrijman Fonds ook weer onder vuur te liggen. Deze geldschieters van filmmakers in ontwikkelingslanden moesten een paar jaar geleden al even vrezen voor hun voortbestaan, toen minister Koenders dreigde met stopzetting van de overheidssubsidie. De directe bijdrage van cultuur aan armoedebestrijding is immers onmogelijk te meten, een absolute voorwaarde in Nederland Accountantsland. De fondsen tekenden bezwaar aan, en gelukkig met succes. De gesteunde films zorgen niet zelden voor artistieke impulsen. Zo was de Argentijnse New Wave mede te danken aan HBF-dollars — al is de precieze bijdrage niet te meten.
Maar er zijn ook kanttekeningen. In sommige gevallen lijkt de vraag gerechtvaardigd of een maker de knaken echt zo hard nodig heeft. Voor het Rotterdams Filmfestival is het natuurlijk prachtig om te kunnen pronken met de door het HBF gesteunde Cannes-winnaar uncle boonmee who can recall his past lives, maar stonden er geen andere geldbronnen open voor de veelgeprezen Apichatpong Weerasethakul? Bovendien komt hij uit Thailand, bepaald geen economisch achterstandsgebied op de wereldkaart.
Dat geldt misschien nog wel sterker voor Ho Yuhang, afkomstig uit het relatief welvarende Maleisië. Dat zijn nieuwe film at the end of daybreak HBF-steun kreeg, komt waarschijnlijk doordat hij een goede bekende is van het festival. In 2005 was hij met sanctuary geselecteerd voor de Tiger Awards-competitie en sindsdien draaiden al zijn films in Rotterdam. Yuhang is ook één van de drie regisseurs die mag meespelen in de crowdfunding-proeftuin Cinema Reloaded.

Femme fatale
Yuhang is minder bekend dan zijn filmende landgenoten Tan Chui Mui en Liew Seng Tat, die wél met een Tiger naar huis gingen. Toch geldt hij als één van de voorlopers van wat de Maleisische New Wave is gaan heten. Al zou je dat op basis van at the end of daybreak niet meteen vermoeden; deze op een nieuwsbericht gebaseerde misdaadfilm ontstijgt nauwelijks het gemiddelde waargebeurde drama, behalve in de uitgekiende verwijzingen naar de film noir. De stijl is donker en grimmig, de femme fatale die de door zijn driften gestuurde Tuck-chai tot wanhoop drijft, wordt vertolkt door de vijftienjarige Ying. Het enige wat mist, is haar blonde haar — maar verder handelt ze met precies de juiste koelheid en doortraptheid.
Yings ouders dreigen met een rechtszaak, nadat ze erachter komen dat hun puberende dochter het met de 23-jarige Tuck-chai heeft aangelegd. Ze willen hem aanklagen wegens verkrachting van een minderjarige. De gevangenis hangt boven z'n hoofd, en dus proberen Tuck-chai en zijn alcoholische moeder het geld voor een snelle informele afhandeling bij elkaar te harken. Intrigerend is de rol van Ying; Yuhang houdt knap in het midden aan wiens kant zij staat. Overigens roept ze daarmee ook het onheil over zich af. Voor haar zijn de gevolgen uiteindelijk even 'fatale' als voor Tuck-chai.

Brug
Het thrillerachtige plot, dat tegelijkertijd een sociale parabel is, maakt dat het drama hoofdzakelijk aan de oppervlakte borrelt. Het zit in hoog oplopende ruzies, agressieve vechtpartijen en fatale ongelukken. Terwijl Yuhang eerder bewees juist uit te blinken als hij de emoties impliciet houdt, zoals in rain dogs, dat hij vlak na sanctuary maakte. rain dogs kabbelt maar wat voort, al heeft dat hier een duidelijke functie. Jongvolwassene Tung mist namelijk een doel, een focus, een richtpunt in zijn leven. Hij is emotioneel gehandicapt en wordt verlamd door eenzaamheid. Vervreemd van zijn moeder, zijn oom en tante, zijn neven en nichten, die in een dorpje met alleen een snelweg en een tankstation wonen. Met zijn broer, die in Kuala Lumpur werkt, voelt hij nog wel een band, maar deze overlijdt na een knokpartij tijdens een potje snooker.
Het duurt door de kabbelende, soms wat rommelige narratie lang voordat Tungs gemoedstoestand zich aan ons openbaart. Yuhang stelt het geduld van de kijker op de proef. Maar dat is geen zwakte, eerder de kracht. Net als de stemmige, van melancholie doordrenkte sfeer, waarin daglicht schaars is en schaduw overheerst. De donkerte dient hier alleen niet om een klassiek filmgenre op te poetsen, maar om Tungs zwaarmoedige stemming stilistisch te benadrukken. Het vormt de brug tussen zijn ziel en die van ons.

Niels Bakker

RAIN DOGS/AT THE END OF DAYBREAK (Ho Yuhang, Maleisië, 2006/2009, Filmfreak)


Grommend en groezelig
CRAZY HEART (Scott Cooper, 2009, Verenigde Staten, Fox Home Entertainment)



Eind maart draaide crazy heart in de Nederlandse arthouses, in het kielzog van de Oscartriomf van hoofdrolspeler Jeff Bridges. Toen ging hij aan de Filmkrant volledig voorbij, en da's toch net te weinig eer voor deze kleine film die terecht die ene Oscar won, maar ook terecht geen andere.
Als Bridges aan het begin van de film het bowlingcentrum binnenloopt, zijn de connotaties met The Dude uit the big lebowski (Joel & Ethan Coen, 1998) nog even niet weg te denken. Maar als hij enkele minuten later het kleine podium in de hoek van de zaak betreedt, is hij volledig Bad Blake: de alcoholische countryster, die nog net kan teren op die ene hit van decennia terug, maar al jaren geen nieuwe song geschreven heeft. De heldere zangstem is er nog altijd, maar als hij praat is het binnensmonds, grommend, groezelig. Ik ga hier het cliché dat je 'vergeet dat je naar Jeff Bridges zit te kijken' niet van stal halen, al is het maar omdat het schrijven van die zin die ervan weerspreekt. Maar je vergeet wél voor anderhalf uur alle eerdere rollen die hij speelde.
Verder is crazy heart vooral gewoon the wrestler (Darren Aronofsky, 2008), maar dan met de country-wereld als achtergrond in plaats van die van het pro-worstelen. En dus net iets minder exotisch, net iets tammer, net iets bekender. Maar verder is alles present: de jongere maar even uitgeleefde vrouw met wie de verlopen ster aanpapt (Maggie Gyllenhaal met overtuigend Southern accent); de jongere protegé dan wel rivaal (Colin Farrell, minder sterk); de in de wind geslagen waarschuwingen dat doorgaan op de ingeslagen weg hem fataal zal worden; de poging de banden met een uit het oog verloren kind aan te halen; de rustgevende ommekeer aan het slot.
Doet dat er toe? Niet echt. Bridges houdt de film in zijn eentje ruimschoots overeind. En zoals Bad Blake zelf zegt als hij eindelijk de pen weer eens ter hand neemt en een mooi liedje weet te schrijven: "That's the way it is with good ones: you're sure you've heard 'em before."
Joost Broeren


Moederskindje
ADRIFT (Bui Thac Chuyen, Vietnam, 2009, Filmfreak)



Je vraagt je af hoe hun eerste ontmoeting verliep. Draaiden ze als twee onschuldige kinderen om elkaar heen? Of broeide er toen wel een erotische spanning? Wij leren Duyen en Hai kennen als ze als huwelijkspartners net het bed delen. Maar van een gepassioneerd liefdesleven is geen sprake. Zij kijkt het liefst naar zijn vredige gezicht als hij slaapt. Hij is met heel andere dingen bezig dan haar verleiden. Hebben ze 'het' überhaupt al gedaan?
Het huwelijksbootje lijkt voor hen beiden iets te vroeg gearriveerd. De beeldschone Duyen houdt van hem, ongetwijfeld, maar haar affectie heeft weinig met seksuele opwinding te maken. De twee jaar jongere Hai is nog een moederskindje — hij krijgt liever een massage van zijn moeder dan van zijn sensuele echtgenote.
Het enige wat dit getrouwde stel uit deze niet-passende levensfase kan halen, is een bevrijdende coming-of-age. De verwarring die daarbij hoort, grijpt vooral Duyen naar de keel. Zij ontmoet via een vriendin een 'echte vent', de wat oudere vrouwenverslinder Tho. Die weet haar zinnen wel te prikkelen. Het is het begin van een boeiende worsteling: bij Hai blijven of juist haar driften najagen? Een herkenbare spagaat. De hang naar veiligheid aan de ene kant, de drang tot experimenteren aan de andere.
De documentaires en de fictiefilm living in fear die de Vietnamese regisseur Bui Thac Chuyen eerder maakte, hadden een maatschappijkritisch karakter. Het is verleidelijk om het subtiele en gevoelige adrift ook als culturele aanklacht te beschouwen. Vooral omdat de Vietnamese censuur filmmakers dwingt tot het impliciet houden van hun boodschap. Chuyens progressieve waarschuwing luidt dan: jonge meiden doen er slimmer aan wat langer om zich heen te kijken. Eerst hun erotische verlangens ontdekken, dan pas de ware kiezen.
De seksuele revolutie moet in Vietnam blijkbaar nog aanbreken. Nederlandse vrouwen hoef je hier sinds de jaren zestig namelijk echt niet meer voor wakker te maken. Hun probleem is eerder tegenovergesteld: niet kunnen kiezen, uit angst hun seksuele vrijheid te verliezen.
Niels Bakker


Gay-icoon
AN ENGLISHMAN IN NEW YORK (Richard Laxton, Groot-Brittannië, 2009, import, Momentum Pictures, regio 2)



Wie het over Quentin Crisp (1908-1999) heeft, heeft het over The Naked Civil Servant. Deze autobiografie van de excentrieke Engelse schrijver werd in 1975 verfilmd, met John Hurt in de hoofdrol. Met make-up en nagellak op paradeert hij door Londen, in een tijd dat veel gays de kast nog niet uit durven. Hij krijgt heel wat beledigingen naar zijn hoofd geslingerd maar wordt nooit van zijn à propos gebracht, zelfs niet als hij in elkaar wordt geslagen door een stel potenrammers: Crisp staat op met een bebloed gezicht, fatsoeneert zijn kleren en vraagt met zijn temerige, geaffecteerde stem: "Have I annoyed you gentlemen in some way?"
the naked civil servant betekende een doorbraak voor Hurt, die zo'n briljante vertolking gaf van Crisp dat deze hem zijn 'plaatsvervanger op aarde' noemde. De film maakte ook Crisp op slag beroemd: hij trad op in talkshows in Engeland en de VS en begon een one-man show waarin hij amusante verhalen over zijn leven vertelde en met snedige oneliners reageerde op publieksvragen. Op 71-jarige leeftijd verhuisde Crisp naar New York waar hij werd ontvangen als een gay-icoon tegen wil en dank.
an englisman in new york, een tv-film met de kwaliteit van een bioscoopfilm, gaat over de laatste twintig jaar van Crisp. Opnieuw speelt Hurt op sublieme wijze de rol van Crisp, nu een oudere Engelse nicht die zich een legal alien voelt tussen de Amerikanen. Een paar keer wordt subtiel gerefereerd aan de eerdere film, bijvoorbeeld als een anonieme beller Crisp in elkaar dreigt te slaan en hij antwoordt: "Would you like to make an appointment?" Ook worden we getrakteerd op de bekendste oneliner van Crisp, die nooit iets aan het huishouden deed: "After the first four years the dust doesn't get any worse."
Maar wat eerst een lichtvoetig stukje homogeschiedenis lijkt, neemt halverwege een verrassende wending. Tijdens een optreden noemt Crisp aids (toen een met mythes en taboes omgeven ziekte) een 'rage', tot grote verontwaardiging van de New Yorkse homogemeenschap. Niemand is geïnteresseerd in wat hij met zijn pijnlijke uitspraak bedoelt: dat de hysterie rond aids een kwalijke zaak is. Crisp blijkt een dubbelzinnige figuur: een flamboyante homo die niet in seksuele vrijheid en homorechten gelooft. Het ligt in zijn aard om nooit ergens bij te horen.
Martijn Meijer


Top 10 import-dvd's

GAMERA VS. BARUGON
Deel twee in de reeks rond ruimte-schildpad-monster Gamera, met een grootser budget dan het houtje-touwtje eerste deel voor het eerst in kleur. Er zouden nog vijf destructieve worstelingen met andere monsters volgen. (Shigeo Tanaka, Japan, 1966, Shout! Factory, regio 1)

Three Silent Classics by Josef von Sternberg
Ze doen bij Criterion niet aan een zomerstop, met vier mooie boxen de komende maanden. Allereerst dit drietal stomme klassiekers van Josef von Sternberg: oer-gangsterfilm underworld, Hollywoodsatire the last command en dokwerkersdrama the docks of new york. (Josef von Sternberg, 1927/1928/1928, Verenigde Staten, Criterion, regio 1)

Tweemaal Eclips
En dan nog twee nieuwe collecties in de Eclips-reeks, zonder de voor Criterion gebruikelijke opsmuk dus. Set nummer 22 schuift vier films van Sacha Guitry ("de Franse Noël Coward") naar voren; nummer 23 presenteert de eerste vier werken van Akira Kurosawa. (Criterion/Eclips, regio 1)

THE ONLY SON/THERE WAS A FATHER
En tot slot twee vroege films van Ozu: zijn eerste geluidsfilm, en een politiek beladen film gemaakt in de hoogtijdagen van de Tweede Wereldoorlog. (Yasujiro Ozu, Japan, 1936/1942, Criterion, regio 1)

TOKYO STORY
Meer Ozu vinden we bij het BFI, dat klassieker tokyo story voor het eerst uitbrengt op blu-ray. Inclusief de 'gewone' schijf, voor wie het niet zo heeft op al die nieuwe techniek. (Yasujiro Ozu, Japan, 1953, BFI, regiovrij)

HOTEL
Ook Artifial Eye stoomt lekker de zomer door, met allereerst Jessica Hausners hotel, dat op Lynchiaanse wijze speelt met de conventies van de horrorfilm. Maar sfeer gaat boven plot in deze minimalistische film. (Jessica Hausner, 2004, Oostenrijk, Artifical Eye, regio 2)

Satyajit Ray Collection 3
In de eerste twee delen waren de echt grote werken van Ray al verzameld, maar minder bekend is niet perse minder mooi. Box drie verzamelt de poëtische tv-film deliverance (sadgati) en verfilmingen van Nobelprijswinnaar Ranbindronath Tagores the home and the world (ghare-baire) en Henrik Ibsens an enemy of the people (ganashatru). (Satyajit Ray, 1981/1984/, India, Artificial Eye, regio 2)

DIE UNERZOGENEN
Pia Marais won een Tiger Award op het IFFR van 2007 met dit meisjesdrama. Net als regisseurs als Dorothée van den Berghe (my queen karo) en Sylvie Verheyde (stella) putte zij hiervoor rijkelijk uit haar eigen jeugdherinneringen. (Pia Marais, Duitsland, 2007, Second Run, regio 2)

Roger Corman
Het Amerikaanse label Shout! Factory brengt films van Roger Corman, waarvan de titels verder voor zich spreken: galaxy of terror, forbidden world, deathsport/battletruck, humanoids from the deep en piranha. (diverse regisseurs, Shout! Factory, regio 1)

MACHINE GUN MCCAIN
De alternatieve titel for a price lijkt ook van toepassing op de Amerikaanse en Italiaanse sterrencast (John Cassavettes, Peter Falk, Gena Rowlands, Britt Eklund) die voorbijtrekt in dit door Italiaanse crew in Las Vegas gedraaide misdaaddrama. (Giuliano Montaldo, 1969, Italië, Blue Underground, regiovrij)

Joost Broeren

Deze lijst is samengesteld door Boudisque. Voor meer informatie ga naar boudisque.nl



top
Artikelen
Dubbelgangers
Sophie Letourneur over LA VIE AU RANCH (Previously Unreleased) Het vrouweneiland
FilmSlot: Pre-INCEPTION en Crowdfunding
Zwembadfilms Troebel water

Interviews
Noah Baumbach over GREENBERG 'Een hondenhok timmeren is heel zinnig'
Pedro Gonzalez-Rubio over ALAMAR 'Ik moest gewoon met de golven meegaan'
Take 5: Mels Kroon over fantasyfilm
François Ozon over LE REFUGE 'Ik laat het gewone ontploffen'
Julia Solomonoff over EL ÚLTIMO VERANO DE LA BOYITA De onbevangen blik

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmNieuws
FilmBoeken Control freak Beatty
WebFilm Welke webfilms komen er deze maand bovendrijven?
FilmWeb Wat is er deze maand online te lezen?
FilmPers
Evenementen (Focus)
Actie!
World Wide Angle (NL)


Recensies
ALAMAR Natuurlijke chemie
ALZA LA TESTA Onmogelijk te bespreken
CAIRO TIME Flirt in de Oriënt
LA CANTANTE DE TANGO Moederziel alleen
COLD SOULS Acteur met zielennijd
COPIE CONFORME Iraanse filmmakers: in de ban in eigen land
CRIME D'AMOUR Bitchy zakenvrouwen
EXAM Wat is de vraag?
DIE FRISEUSE Moddervet aangezet
THE GOOD HEART Smartlappengezever
GREENBERG De man die op zwavelzuur draaide
THE ILLUSIONIST en Jacques Tati Nostalgisch modern
IO SONO L'AMORE Aristocrate stapt uit diepvriezer
ME AND ORSON WELLES Wachten op de zonnekoning
PEPPERMINTA Psychedelische kinderesthetiek
PERSÉCUTION De ander op afstand houden
LE REFUGE Toch maar geen idylle
SHOCKING BLUE Tulpentragiek
SILENT VOICES Achter gesloten deuren
LA TÊTE EN FRICHE Simpele ziel ontdekt literatuur
THE TWO HORSES OF GENGHIS KHAN Nuchtere betovering
EL ÚLTIMO VERANO DE LA BOYITA Afscheid van de kindertijd
WELT AM DRAHT Vergeet AVATAR en THE MATRIX
WHITE MATERIAL Het land is van degenen die het bevechten