Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Boeken

Carl Dreyer: Hondenweer in Jutland

De Amerikaanse student Jan Wahl (1933) kreeg in de zomer van 1954 een studiebeurs voor de Universiteit van Kopenhagen. Twee jaar eerder was hij een correspondentie begonnen met de Deense regisseur Carl Th. Dreyer, wiens La passion de Jeanne d'Arc (1928) veel indruk op hem had gemaakt. Dreyer nodigde hem uit om de set te bezoeken van Ordet, zijn verfilming van Kaj Munks gelijknamige toneelstuk die hij in het najaar in Jutland ging draaien. Het was zijn eerste speelfilm sinds het buiten Zweden niet uitgebrachte Two People (1945). Ordet, winnaar van de Gouden Leeuw in 1955, is beroemd geworden vanwege zijn climax, een herrijzenisscène waarin een dode vrouw weer tot leven wordt gewekt door iemand die denkt de incarnatie van Jezus Christus op aarde te zijn. Een invloedrijke scène die door de Mexicaanse regisseur Carlos Reygadas dunnetjes werd overgedaan in Stellet licht (2007).
Wahl ging in op Dreyers uitnodiging en reisde per trein naar Vedersø in Jutland. Hij hield een dagboek bij en alles wat Dreyer tegen hem zei schreef hij ook op. In zijn hoofd groeide het plan er een boek van te maken. Hij werkte alles uit en liet het Dreyer lezen. De regisseur corrigeerde waar nodig de tekst en krabbelde aanvullingen in de kantlijn. Ook suggereerde Dreyer enkele van zijn lezingen over het medium film als appendix in het boek op te nemen. Wahl keerde terug naar Amerika en het project verwaterde. Maar onlangs is Wahl zijn belofte aan Dreyer om er op een dag een boek van te maken alsnog nagekomen, bijna zestig jaar na dato en inclusief de door Dreyer voorgestelde appendices. Wahl voegde als extraatje ook nog zijn briefwisseling met Dreyer toe, waarin goed te zien is dat ze uit elkaar groeiden.
Wie hoopt veel op te steken over Dreyer en zijn indringende oeuvre, komt een tikje bedrogen uit. Hoofdstuk na hoofdstuk doet Wahl vooral heel prozaïsch uit de doeken dat Dreyer en zijn crew ontzettend veel last hadden van de regen. Door het helse weer moest de draaitijd van de scènes die op locatie werden gefilmd verlengd worden van twee naar vijf weken. Wahl lijkt vooral verbaasd hoe zulke barre omstandigheden toch zo'n spirituele film opleverden. Tussendoor weet Wahl de 'gloomy Dane' overigens goed te portretteren als een uiterst serieus kunstenaar die over alle aspecten van het filmmaken lang nadacht. Hij bleef altijd kalm en werkte onverstoorbaar door aan het realiseren van zijn visie, regen of geen regen. Dreyer zelf zag Ordet als voorstudie van zijn film over Jezus, een project waar hij vele jaren van zijn leven aan spendeerde maar dat nooit van de grond kwam. Hij was er indertijd vol van en praatte er veel met Wahl over. Het levert passages op die het boek kortstondig doen opvlammen, waarna weer een alinea volgt over het hondenweer in Jutland. Het is allemaal niet onaardig om te lezen, maar veel inzicht in Ordet geeft dit boek niet. Het interessantst zijn nog de appendices waarin drie met elkaar samenhangende lezingen van Dreyer staan. Tezamen geven deze wél een goed beeld van zijn werkwijze en stijlopvattingen. Hij had een broertje dood aan naturalisme. Volgens hem moeten films abstraheren en streven naar het allerhoogste — de status van kunst. Cinema lijkt een realistisch medium, maar is dat niet. Het transformeert de werkelijkheid en kan zo de ziel en psychologie van personages onthullen. Van uiterlijk naar innerlijk. Met als einddoel, in Dreyers eigen woorden, "to enrich one's fellow human beings by engrossing them in emotional experience they would not otherwise encounter." Wie Ordet ziet of heeft gezien, kan dit volmondig beamen.

André Waardenburg

Carl Theodor Dreyer and Ordet My Summer with the Danish Filmmaker | Jan Wahl | 2012, University of Kentucky Press | 158 pagina's | €34,99 (hardcover)


Boeken kort

The creative screenwriter Exercices to expand your craft | Zara Waldeback en Craig Batty | 2012 Methuen Drama | €13,95
Op het omslag staan vier appels, drie kleine groene en één dikke rode, duidelijk groter dan de andere. De bedoeling van dit boek is dat scenarioschrijvers zo goed worden, dat ze opvallen en boven anderen uitstijgen. Het biedt praktische oefeningen om je creativiteit te versterken en verdiepen, gericht op o.a. ideeën, plot, personages, relaties, structuur, dialoog en 'visual storytelling'.

Scenarioschrijven Over de noodzakelijkheid van zitvlees | Marc Didden | 2011, uitgeverij Luster | €6,95
Nog een titel over scenarioschrijven, al wat ouder (2011), maar te leuk om te laten schieten. Het is een klein boekje dat deel uitmaakt van de Vlaamse reeks 'De essentie', over verschillende onderwerpen. Marc Didden houdt niet van recepten of toverformules, maar geeft toch do's and don'ts. Een scenarist mag zich niet bemoeien met regie of camerastandpunten, maar moet schitteren op het gebied waar hij heer en meester is: de dialoog. Het is vooral de toon van Didden die prettig is. Hij weet heel goed waarover hij praat en relativeert tegelijkertijd op een grappige manier. Bijvoorbeeld als het gaat over ideeën voor films en de herkenbare situatie op feestjes, waarbij een 'nonkel' een schrijver doorzaagt met saaie, waargebeurde anekdotes, die volgens hem een fantastische film zouden moeten opleveren.

Millennial cinema Memory in global film | Amresh Sinha en Terence McSweeney (red.) | 2012, Wallflower Press | €23,50
Interessante bundel met essays van verschillende auteurs over de rol van het 'geheugen' in films, bedoeld voor filmstudenten en geïnteresseerden die dieper op dit onderwerp willen ingaan. Films die aan bod komen zijn onder meer: Pan's Labyrinth, Caché, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, City of God, Oldboy, Irréversible, Mulholland Drive, Memento, In the Mood for Love.

Camera historica The century in cinema | Antoine de Baecque | 2012, Columbia University Press | €29,95
In 2008 uitgegeven bij de Franse uitgeverij Gallimard met als titel L'Histoire-Caméra, nu vertaald in het Engels. Een mooi boek met veel beeldmateriaal, waarin de geschiedenis van de twintigste eeuw wordt beschreven aan de hand van films. Het mes snijdt aan twee kanten: belangrijke wereldgebeurtenissen hebben de cinema beïnvloed, en sommige filmmakers hebben die gebeurtenissen zodanig vormgegeven, dat ze zelf geschiedschrijvers werden. De Baecque besteedt relatief veel aandacht aan Franse cinema, zoals we dat gewend zijn van de Fransen. Maar dat maakt het boek niet minder interessant, integendeel, het is een aanrader voor film- en geschiedenisliefhebbers.

Samenstelling Claudia Jong | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020 6226489 | theatreandfilmbooks.com



top
Artikelen
Cannes 2012 Holy moley!
Cannes 2012 (2) Trippen en spacen

Interviews
David Cronenberg over Cosmopolis 'Ik wil geen profeet zijn'
Walter Salles over On the Road 'Elke reis is een verlies'
Matthias Schoenaerts over zijn rol in De rouille et d'os Romantisch met weerhaken
Jacques Audiard over De rouille et d'os De crisis van de naakte lijven
Timo Veltkamp over De Nobelprijswinnaar Komt een man

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Bizarre kadreringen
Sanne Vogel
Spotlight: Robert Pattinson
Zwarte gaten: Bram Schouw zag eindelijk 2001: A Space Odyssey 'Ingewikkelde som met uitkomst nul'
Teddy Cherim
Boeken Carl Dreyer: Hondenweer in Jutland
Ebele Wybenga (Upload Cinema) De evolutie van virals
FilmSlot: VOD VOD is hot
FilmSlot: Cruijfcourts Cruijfcourts voor de artfilm
Evenementen (Focus)


Recensies
21 Jump Street Niet nieuw, wel lekker
38 témoins Iedereen ziet het, niemand doet iets
The Battle of Algiers Wedstrijd in wreedheid
Brammetje Baas 'Rotmeester!'
Cosmopolis Het spook van het kapitalisme
De rouille et d'os Niet kwaad en niet goed
La délicatesse Lauwe prak zul je bedoelen
Gozaran — Time Passing Het wezen van muziek
Happy Happy Ja gezellig, Hints met de buren
Historiás que só existem quando lembradas Het dorp waar de tijd stilstaat
Louise Wimmer Louise in vrije val
Moonrise Kingdom Dysfunctioneel symfonieorkest
De Nobelprijswinnaar Toevallig toch een Dostojevski
On the Road In vrije vlucht naar de horizon
Prometheus Oh was dat de oorsprong van de mensheid?
The Source Schot voor open doel
De Van Waveren Tapes Lekker afluisteren