The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Pan Nalin Pan Nalin over Faith Connections

'Waar begint het pad naar een verlichte ziel?'

Pan Nalin wilde de Kumbh Mela, het grootste hindoefestival van India, nu eens anders filmen dan de media altijd doen. 'Hoe deconstrueer je deze schoonheid?

Door Kees Driessen

De Indiase documentairefilmer Pan Nalin ging in 2013 op zoek naar de essentie van de Kumbh Mela, een giganteske samenkomst van hindoes die slechts één keer in de twaalf jaar plaatsvindt op de plek waar de Ganges en de Yamuna samenvloeien.
Niet zoals National Geographic en Discovery Channel, die elke twaalf jaar uitrukken voor dezelfde beelden van mensenmassa's en stuntende goeroes. Nalin begaf zich buiten de gebaande paden, op zoek naar faith in de persoonlijke connections die ontstaan en verloren gaan tijdens deze grootste bijeenkomst op aarde, met 100 miljoen geschatte bezoekers, van wie er op het hoogtepunt zo'n 55 miljoen tegelijkertijd aanwezig zijn in de impromptu metropool.

Wat is in uw documentaire faith en wat zijn de connections? Pan Nalin: "Bijna elke handeling op de Kumbh Mela wordt gedreven door faith. Je voelt de enorme vastberadenheid waarmee mensen een heilig bad nemen en het aanwezige aura ervaren. Zo'n devoot geloof had ik nog nooit meegemaakt. En de connections verwijzen naar de twee groepen in de Indiase samenleving — mensen zoals u en ik, die in de wereld staan, en de heilige mensen die zich terugtrekken om te mediteren — die hier één keer in de twaalf jaar samenkomen."

Kun je die heiligen anders niet bezoeken? "Veel goeroes, heiligen, sadhoes, baba's — hoe je ze ook noemt — zien jarenlang helemaal niemand. Dus voor gewone Indiërs is dit een buitenkans. Iemand die al jaren mediteert aan de grens met Tibet, kun je nu gewoon spreken! Ook de Dalai Lama kwam enkele oude goeroes ontmoeten. Bovendien zijn ze, als je bij hen gaat zitten, verplicht te delen wat ze hebben. Ook hun heilige marihuana, haha! Maar dat is voor een Nederlander misschien niet zo bijzonder."

Toch vormen die gesprekken niet uw voornaamste focus. "Ik wilde spiritualiteit in actie laten zien. Daarom vond ik het verhaal van Hatha Yogi Baba zo mooi. Hij is een groot yogameester: je ziet in de film dat hij urenlang ondersteboven aan een boom kan hangen. En hij heeft vierentwintig jaar afzondering opgegeven om een zwerfjongetje te helpen dat plotseling voor zijn deur stond. Niet om een sadhoe van hem te maken, maar om hem naar school te sturen."

U richt zich vaker op kinderen. "Omdat ik benieuwd ben naar het begin van spiritualiteit. Waar begint het pad naar een verlichte ziel? Zoals de tienjarige Kishan Tiware, die twijfelt of hij sadhoe of gangster wil worden."

Wat denkt u dat het gaat worden? "Zoals iemand in de film zegt: wat hij ook kiest, hij wordt de beste. Als hij een gangster wordt, zal de wereld nog nooit zo'n gangster gezien hebben. Maar ik denk dat hij een heilige wordt — je ziet die energie in hem."

U zet zich af tegen de gebruikelijke manier waarop de Kumbh Mela in beeld wordt gebracht. "Net als in 2001 waren alle grote zenders er weer. National Geographic, Discovery Channel, Canal+, BBC — ze zoeken allemaal hetzelfde exotisme. Wauw, honderd miljoen mensen! Bij mij zie je dat wel, maar alleen als achtergrond. Het gaat mij om het individu."

Het is natuurlijk ook erg fotogeniek... "Dat was ook ons probleem, vooral tijdens de montage. Hoe deconstrueren we deze schoonheid? We hadden een sadhoe gefilmd die een vrachtwagen voorttrekt met zijn penis. Superexotisch en goed gefilmd — het was geen gemakkelijke beslissing om het weg te laten. Maar het zou de balans van de film verstoord hebben."

Toch toont u wel een sadhoe die bakstenen optilt met zijn geslacht. "Dat was een spontaan moment. Geen show. Hij is zo'n sadhoe die je maar één keer in de twaalf jaar kunt ontmoeten. Dit was om vijf uur 's ochtends, hij had net zijn rituele marihuana gerookt en er zaten twintig mensen bij hem — zonder tientallen camera's. Bovendien kende Kishan hem goed."

Waarom zien we bijna geen andere camera's in uw film? "Omdat we vooral filmden waar verder geen camera's mochten komen. Voor de gewone pers is een persgedeelte afgezet. Na lang onderhandelen hebben wij toestemming gekregen overal te filmen, zodat we onze hoofdpersonen konden volgen."

En u kon daardoor een moeder helpen zoeken naar haar zoontje. "Wij konden inderdaad naar plekken gaan waar zij niet kon komen. Een paar dagen hebben we niks gefilmd, alleen maar gezocht. Pas na verloop van tijd zijn we die zoektocht in onze film gaan verwerken."

U filmt dan een berg briefjes met namen van vermisten. 135 duizend mensen! "Dat liep nog op tot 200 duizend. Veel mensen zijn natuurlijk teruggevonden, maar zulke aantallen zijn een nationaal schandaal. Kranten staan er vol mee. De organisatie vergeet dat ze te maken heeft met ongeletterde dorpelingen. Mensen die niet beseffen dat ze ergens heengaan waar 100 miljoen mensen komen."

Vallen er veel slachtoffers? "Op één plek, buiten het officiële terrein, zijn in het gedrang, in vier minuten tijd, meer dan vijftig slachtoffers gevallen. Eigenlijk is dat weinig, gezien de omvang van de Kumbh Mela. Ik ben zelf meermalen weggedrukt en gevallen. Eén keer was ik zo bang dat ik mijn vrouw belde om afscheid te nemen. Het was nat en glad en mensen liepen over ons heen. Maar uiteindelijk is alleen wat filmapparatuur bezweken."

Homepage van de film. Pan Nalin heeft toegezegd om voor de daadwerkelijk geïnteresseerden een deel van de opnamen van sadhoes die vragen beantwoorden over spiritualiteit later online te zetten.
Het soort beelden waartegen Pan Nalin zich verzet: een journalist kijkt hoe een sadhoe op de Kumbh Mela een auto voorttrekt met zijn opgerekte voorhuid.



top
Artikelen
Cannes 2014 De glamour en het grote verdwijnen
Cannes 2014 (2) Wat was de vrouwelijke blik?
Cash rebate kost creatieve vrijheid
Robert McKee's Story-seminar Power house performance

Interviews
De Dardennes over Deux jours, une nuit 'Wie vecht blijft leven'
Forest Whitaker over City of Violence 'Ik wil het liefst verdwijnen'
Pan Nalin over Faith Connections 'Waar begint het pad naar een verlichte ziel?'
Kelly Reichardt over Night Moves De wereld redden, maar tegen welke prijs?
Richard Ayoade over The Double 'Zonder de juiste papieren ben je schijnbaar niemand'
Philip Gröning over Die Frau des Polizisten 'Liefde draagt automatisch een aspect van verwoesting in zich'
David Gordon Green over Joe 'Ik zocht naar de gekte in de ogen van Nicolas Cage'
Robert McKee De romantische komedie is nog niet dood
FilmSlot: David Cronenberg 'We hoeven niet bang te zijn dat de zon op zal branden want dat gaat sowieso gebeuren'
David Cronenberg 'Sommigen gaan biechten, ik maak liever films'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Bedien jezelf
Het nieuwe kijken Look up
Op ooghoogte David Cronenberg
Boeken: Evolution Provocateur vindt zichzelf steeds opnieuw uit
Evenementen


Recensies
Afscheid van de maan Papa en de seksuele revolutie
Borders (Jacqueline van Vugt over) 'Africa. don't come eh?', sneert ze
City of Violence Potsierlijke thriller in Zuid-Afrika
Deux jours, une nuit Dit kan niet de bedoeling zijn
The Double (Richard Ayoade) Jezelf als je grootste vijand
Enemy Spiegel spiegel wie is de mooiste in het land
Faith Connections Het festival van 100 miljoen
Die Frau des Polizisten De stilte, opnieuw
Grace of Monaco De vurige wensdroom van Hollywood
The Homesman Toch weer testosteron onder de zon
In the Name of Gordiaanse knoop
Joe Ingehouden gekte
Maïdan 'Waar zijn dan al die fascisten?'
Night Moves Voortvluchtige ideeën
The Rover Na de Apocalyps niet iemands auto jatten
Transcendence Machine-­messias
The Two Faces of January Niet goed, geld kwijt
Una via a Palermo Plassen als een cowboy
Videodrome Het oude vlees smaakt nog prima
We Are What We Are Luik in de vloer
Das Wochenende 'Du bist Pop!'