The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Robert McKee (foto Fleur Beemster) Robert McKee

De romantische komedie is nog niet dood

Scenariogoeroe Robert McKee was in Amsterdam. Op deze en de volgende pagina's een interview over romantiek en een verslag van zijn Story-seminar.

Door André Waardenburg

Begin dit jaar constateerden diverse Amerikaanse media dat het ooit zo succesvolle genre van de romantische komedie op sterven na dood was. De koppen logen er niet om: Who Killed the Romantic Comedy? (LA Weekly), Can the Romantic Comedy Be Saved? (Vulture), R.I.P. Romantic Comedies (Hollywood Reporter) en Romance is Dead (Huffington Post). Wat is er aan de hand?
Recente romkoms deden het slecht aan de kassa, waarna Hollywoodbazen besloten het vermaledijde genre (tijdelijk?) in de ijskast te stallen. Er zijn diverse verklaringen aan te voeren waarom het publiek de romkom zat is: zo was de formule al flink uitgesleten, een afgezaagder genre dan de romkom is haast niet denkbaar. De uitzonderingen op de regel, zoals het frisse (500) Days of Summer waren een relatieve flop.
De moderne romkom is gewoonweg niet grappig meer, laat staan romantisch. En bovendien erg conventioneel met zijn moraal over echte liefde, de enige ware, het idee van voor elkaar bestemde soul mates die 'happily ever after' leven. Zelfs ogenschijnlijk wat gewaagdere films als Friends with Benefits en No Strings Attached eindigen braaf. Beide gaan over het concept 'vriend plus', goede vrienden die op gezette tijden het bed delen, maar verder niks. Films over jonge twintigers die even geen zin meer hebben in alle gedoe dat komt kijken bij het in stand houden van een relatie, maar wel seks willen. Spannend? Nou nee, de hoofdpersonen kiezen er aan het eind toch weer voor om als partners die elkaar eeuwig trouw beloven door het leven te gaan.
Een andere verklaring voor het falen van het genre wordt gezocht in het ontbreken van chemie tussen kleurloze acteurs — denk Ashton Kutcher, Mila Kunis. Van die chemie moet de romkom het natuurlijk hebben, de liefde en genegenheid van de verliefde hoofdrolspelers moet van het scherm spatten. De tijd dat Cary Grant en Katharine Hepburn sprankelden in al die klassieke screwball comedies is voorgoed voorbij.
Weer een andere verklaring geeft de schuld aan Hollywood, dat al zijn geld op de blockbuster zet en niet eens wat meer overheeft voor films die geen superhelden, ruimtevaartuigen en grootschalige vechtscènes bevatten. Ook zou je kunnen beargumenteren dat de romkom plaats heeft gemaakt voor de romantische ensemblefilm die in het kielzog van superhit Love Actually ontstond, met meerdere koppels die worden gevolgd in hun streven naar geluk en liefde, en de vrouwelijke variant op de bromance, zoals Bridesmaids en The Other Woman. In die optiek zit het genre slechts in een neergaande cyclus: middenin de zeven magere jaren. Een fijne gedachte, want dan is er een sprankje hoop. Na zeven magere jaren — en magere jaren waren het (denk bijvoorbeeld aan het povere Leap Year) — volgen immers zeven vette.
Ook scenariogoeroe Robert McKee denkt dat het te vroeg is om het genre te begraven, want is Silver Linings Playbook eigenlijk niet ook een romkom? En zolang er eigenwijze regisseurs als David O. Russell rondlopen is er hoop. McKee was een kleine week in Nederland om in Amsterdam zijn beroemde Story-seminar te verzorgen. McKee verbleef in het Amstel Hotel, waar twee Nederlandse media de oude maestro mochten interviewen, de Volkskrant en de Filmkrant. Nu is interviewen misschien niet het goede woord. Het idee om hem te ondervragen over de regels en principes van de romkom valt daardoor wat in het water. McKee houdt lange betogen die vrijwel onmogelijk te onderbreken en bovendien nogal ideologisch geladen zijn. Niet voor niets stond in het werkboek dat alle cursisten de waarschuwing kregen: "Mr. McKee has strong opinions on religion, politics, and society. He will share these opinions during the seminar, and they may offend."

Als ik McKee de koppen van de vier bovengenoemde artikelen voorlees, met als laatste Romance is Dead, steekt hij meteen van wal.
"Het is waar, romantiek is dood. Jonge mensen schamen zich ervoor. Als je bijvoorbeeld op straat om je heen kijkt, wie lopen er dan nog hand in hand? Oude mensen en homo's. Dat zijn de laatste romantici. Jongeren vinden dat soort romantisch gedrag bedreigend. Ze vertrouwen het niet en ze schamen zich ervoor, zeker. Maar: de honger naar romantiek leeft nog steeds, zelfs onder lompe jonge mannen.
"Vrouwen vinden mannen die de romanticus uithangen al snel verdacht. Mannen vinden het verwijfd, het is bedreigend voor hun mannelijkheid. Het feminisme heeft de romantiek vernietigd. Een vrouw kan van een man niet meer verwachten dat hij haar gedichten en bloemen stuurt als ze tegelijkertijd met hem concurreert op de arbeidsmarkt. Feminisme was een groot en noodzakelijk sociaal goed, de emancipatie is zeker niet klaar en het is absoluut een doorslaggevende stap naar een grotere beschaving, maar elke vooruitgang heeft zijn prijs.
"De instituten die de oude omgangsvormen voortbrachten, worden vernietigd. Maar het menselijk brein heeft van nature een neiging tot idealiseren. Deze neiging om het wereldlijke naar een hoger plan te brengen is er altijd. Als ik naar jonge mensen kijk, zie ik dat de romantische rituelen geëvolueerd zijn, gemuteerd. Maar jonge mensen van nu hebben net zoveel behoefte om een partner te vinden, om zich te binden en zo een einde te maken aan hun eenzaamheid. Dat zal nooit veranderen."
"De romantische komedie leeft dus nog altijd maar bestaat nu uit verhalen over karakterverandering, het is een vehikel geworden voor verhalen over courtship (hofmakerij/de verovering). Ik noem romantische films daarom courtship comedy of courtship drama. Het courtship-verhaal is een genre aan het worden dat vooral gaat over een bepaalde karakterverandering waarvan de meest gangbare de transitie naar volwassenheid is. Een personage begint aan een courtship als een onvolwassen persoon (zoals in The 40 Year-Old Virgin) en wordt door het proces van de verovering een volwassen competent iemand die de toekomst aankan."
Volgens McKee muteren dus zowel ideeën over romantiek als de romantische komedie zelf, voor wie de geschiedenis van het genre kent geen onzinnige gedachte. Want hoewel het een genre lijkt dat soms nogal escapistisch is, zijn er altijd parallellen te trekken tussen het genre en allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. Daarom de geschiedenis in een notendop, met commentaar van McKee.

De jaren dertig en veertig: de screwball comedy
Met de komst van de geluidsfilm wordt de screwball comedy geboren: gevatte komedies over de strijd der seksen, met extravagante personages, een hoog tempo, en vooral met spitse dialogen. Het plezier dat de hoofdpersonen samen hebben spat van het scherm. De krankzinnige komedies volgen altijd het 'opposites attract'-stramien, met hoofdpersonen die elkaar in het begin niet uit kunnen staan. De psychiater in de screwballklassieker Bringing Up Baby die Katharine Hepburn raad geeft, zegt niet voor niets: "The love impulse in men frequently reveals itself in terms of conflict." Hun antagonistische woordenwisselingen zijn gesublimeerde seks, want dat kon door Hollywoods zelfcensuur niet openlijk getoond worden. De katholieke Hays Office verbood onder meer 'lustful kissing' en zelfs stellen die getrouwd waren moesten in aparte bedden slapen — anders breng je mensen maar op gedachten. Maar juist door die beperkingen werden scenaristen gedwongen seks op een andere manier voelbaar te maken en om te vormen tot gevatte dialogen.

McKee: "Er zijn twee soorten romantische komedie, de een gaat over de man die de vrouw redt, dat noemen we de romantische komedie. Dan is er nog de screwball comedy, waarin de vrouw de man redt. Deze grotere en uitdagendere rol van vrouwen heeft zeker te maken met het gegeven dat vrouwen indertijd maatschappelijk een grotere rol gingen spelen (de suffragettes, kiesrecht, toelating tot de universiteit en de arbeidsmarkt).
"Scenaristen in de jaren dertig leefden zich uit in subtekst. Hun dialogen waren goed omdat alles geïmpliceerd werd, niets werd uitgesproken maar tussen de regels door verteld. En natuurlijk is er de non-verbale expressie die laat zien of er tussen acteurs wel of geen aantrekkingskracht is, of dat ze over elkaar fantaseren. Je kunt eigenlijk wel stellen dat de censuur van de Hays Office de romantiek in de kaart speelde, juist omdat het kuis moest blijven."

De jaren vijftig en zestig: sex comedies
Onder invloed van de twee Kinsey-rapporten (1948 en 1953) en veranderende normen na de Tweede Wereldoorlog gaat Hollywood wat openlijker om met seks. Het leidt tot de zogenaamde sex comedies, met als bekendste voorbeeld Pillow Talk, waarin de vrijgezelle playboy Rock Hudson getemd wordt door Doris Day, en zo wordt klaargestoomd voor het huwelijk.

De jaren zeventig: de 'nervous romance'
De afschaffing van de zelfcensuur en lossere moraal over seks en huwelijk vinden we terug in wat filmwetenschappers de periode van de 'nervous romance' noemen, vernoemd naar een zinnetje uit het publiciteitsmateriaal van Woody Allens Annie Hall. Kon je in het tijdperk waarin je 'fuck' mocht zeggen en naakte lichamen kon tonen nog wel een romantische komedie maken? Interessant aan deze periode is de grote transformatie die het genre ondergaat, met echtscheidingsfilms (eerder ondenkbaar!) als Starting Over en An Unmarried Woman die veel conventies van de romkom lenen en er een eigen, zeer frisse draai aan geven. Net als Woody Allen, met zijn bijzonder invloedrijke Annie Hall en Manhattan.

McKee: "Annie Hall is een zelfonderzoek dat Alvy Singer zichzelf oplegt, waarbij hij zichzelf de vraag stelt: Waarom ben ik niet in staat tot liefde? Wat is er mis met mij? Hij doet het opnieuw in Manhattan. Ik vind deze anti-romantische komedies heel eerlijk, want wat de oude romantische films ook beweren, de waarheid is dat de meeste mensen niet in staat zijn tot liefde."

De jaren tachtig en negentig: de New Romance
Een tijdperk waarin de romkom bloeit, vooral met dank aan Nora Ephron (When Harry Met Sally, Sleepless in Seattle), Julia Roberts (met name Pretty Woman) en de andere 'reaffirmation of romance'-films, die naast modern een tikje nostalgisch waren naar de tijd dat romantiek nog eenvoudig was en in sprookjes geloofd werd, ook al hadden ze nu een prostituee als hoofdpersoon.

McKee: "Dit zijn geen liefdesverhalen, dit zijn hunkeren-naar-liefde-verhalen. Het verlangen naar romantiek staat centraal. In plaats van met de ontmoeting te beginnen en vervolgens alle verwikkelingen te laten zien, laten ze de verwikkelingen die vooraf gaan aan de ontmoeting zien en eindigen ze met de ontmoeting zelf. Ze hebben het dus gewoon omgedraaid. Er wordt gerefereerd aan oude idealen en aan oude films die daarover gaan, maar wat er gebeurt met de geliefden in Sleepless in Seattle als ze eenmaal bij elkaar komen, laat Nora Ephron niet zien."

Dan is mijn tijd op en wordt McKee naar de lunch afgevoerd. Wat hij van de hedendaagse romkom vindt, blijft dus onduidelijk. Maar zijn boodschap is helder: Romantiek mag dan van gedaante veranderen, toch blijft de kern bestaan — en daarover zullen altijd films worden gemaakt, al is het afwachten in welke vorm. Het laatste woord is aan McKee, die eindigt met een prikkelende retorische vraag. Welke scenarist neemt de handschoen op?: "Jongeren doen aan romantiek maar niet op de manier van vorige generaties. Ze idealiseren nog steeds, ze raken nog altijd in vervoering, alles wat altijd al gebeurde, gebeurt nog steeds, maar niet op de manier zoals wij dat vroeger leerden. Een schrijver moet goed opletten hoe ze dat nu doen, en voor wat betreft seks zijn er tegenwoordig geen grenzen meer. Een slimme scenarist stelt zichzelf dus de vraag: Wat is de consequentie van het ontbreken van seksuele grenzen bij het vinden van een partner?"



top
Artikelen
Cannes 2014 De glamour en het grote verdwijnen
Cannes 2014 (2) Wat was de vrouwelijke blik?
Cash rebate kost creatieve vrijheid
Robert McKee's Story-seminar Power house performance

Interviews
De Dardennes over Deux jours, une nuit 'Wie vecht blijft leven'
Forest Whitaker over City of Violence 'Ik wil het liefst verdwijnen'
Pan Nalin over Faith Connections 'Waar begint het pad naar een verlichte ziel?'
Kelly Reichardt over Night Moves De wereld redden, maar tegen welke prijs?
Richard Ayoade over The Double 'Zonder de juiste papieren ben je schijnbaar niemand'
Philip Gröning over Die Frau des Polizisten 'Liefde draagt automatisch een aspect van verwoesting in zich'
David Gordon Green over Joe 'Ik zocht naar de gekte in de ogen van Nicolas Cage'
Robert McKee De romantische komedie is nog niet dood
FilmSlot: David Cronenberg 'We hoeven niet bang te zijn dat de zon op zal branden want dat gaat sowieso gebeuren'
David Cronenberg 'Sommigen gaan biechten, ik maak liever films'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Bedien jezelf
Het nieuwe kijken Look up
Op ooghoogte David Cronenberg
Boeken: Evolution Provocateur vindt zichzelf steeds opnieuw uit
Evenementen


Recensies
Afscheid van de maan Papa en de seksuele revolutie
Borders (Jacqueline van Vugt over) 'Africa. don't come eh?', sneert ze
City of Violence Potsierlijke thriller in Zuid-Afrika
Deux jours, une nuit Dit kan niet de bedoeling zijn
The Double (Richard Ayoade) Jezelf als je grootste vijand
Enemy Spiegel spiegel wie is de mooiste in het land
Faith Connections Het festival van 100 miljoen
Die Frau des Polizisten De stilte, opnieuw
Grace of Monaco De vurige wensdroom van Hollywood
The Homesman Toch weer testosteron onder de zon
In the Name of Gordiaanse knoop
Joe Ingehouden gekte
Maïdan 'Waar zijn dan al die fascisten?'
Night Moves Voortvluchtige ideeën
The Rover Na de Apocalyps niet iemands auto jatten
Transcendence Machine-­messias
The Two Faces of January Niet goed, geld kwijt
Una via a Palermo Plassen als een cowboy
Videodrome Het oude vlees smaakt nog prima
We Are What We Are Luik in de vloer
Das Wochenende 'Du bist Pop!'