The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Dead Ringers Boeken: Evolution

Provocateur vindt zichzelf steeds opnieuw uit

In het kader van David Cronenberg — The Exhibition die vanaf 22 juni in EYE te zien is, brengt het filminstituut een lijvig koffietafelboek uit over de markante Canadese regisseur. Het boek Evolution is overgenomen van het Toronto International Film Festival (TIFF) en is zeker voor fans van Cronenberg een publicatie om van te watertanden.

Door Mike Lebbing

Het boek en de tentoonstelling bevestigen dat Cronenberg wereldwijd als een ware filmauteur wordt gezien. Zijn oeuvre, dat barstensvol zit met vernieuwing, kunstzinnigheid en controverse, wordt vooral de laatste jaren door filmcritici geprezen.
Dat was ooit wel anders. Tijdens het eerste gedeelte van zijn loopbaan, tot aan het midden van de jaren tachtig, was de regisseur dankzij verontrustende en gewelddadige horrorfilms als Shivers, The Brood en Scanners alleen populair bij horrorliefhebbers en werd hij door horrortijdschriften als het Amerikaanse Fangoria op handen gedragen. De serieuze filmwereld bekeek zijn werk met argusogen. Dat deerde Cronenberg zelf niet: 'Ik ben een kunstenaar. Ik probeer kunst te maken. En dat ik dat doe binnen het horrorgenre doet er niet toe.'

Profetisch
Tegenwoordig is Cronenbergs auteurschap dus onomstreden en heeft hij zijn eigen niche gecreëerd met films als Eastern Promises, A Dangerous Method en Cosmopolis, succesvolle internationale co-producties die weliswaar in de markt worden gezet als arthousefilms, maar zoals al zijn titels niet zo makkelijk te categoriseren zijn. Cronenberg heeft altijd zijn eigen unieke en hoogst filosofische draai gegeven aan verschillende genres, zichzelf steeds opnieuw uitgevonden en de verlokkingen van de Amerikaanse filmindustrie vermeden. Zijn nieuwste film Maps to the Stars is niet toevallig een venijnige Hollywoodsatire.
De hoofdthese van de enige, vrij korte tekst in het boek Evolution is dat Cronenbergs oeuvre in drie fasen kan worden opgedeeld, een stelling die overtuigend wordt onderbouwd. In zijn films van Stereo (1969) tot en met Scanners (1981) draaide het om wetenschappers die sleutelen aan de fysieke en psychische capaciteiten van de mens, telkens met dramatische of desastreuze resultaten. De hoofdpersonen in de periode van het profetische Videodrome (1983) tot eXistenZ (1999) verkennen hun eigen identiteit en gaan daarin alle grenzen te buiten. Vanaf Spider (2002) tot het recente Cosmopolis (2012) laat Cronenberg zijn protagonisten zoeken naar wat hun plaats is binnen een sociale orde.

Bolides
Wat Evolution tot een fascinerend boek maakt, is dat de enorme hoeveelheid aan illustraties voorzien is van een net zo groot aantal nieuwe citaten van Cronenberg, geplukt uit twee lange interviews door de auteurs en curatoren Noah Cowan en Piers Handling met de regisseur in zijn huis in Toronto. De citaten zijn zonder uitzondering prikkelend en geven blijk van zijn enorme drang om te proberen de wereld te begrijpen en iets daarvan te vangen in zijn films.
De fraaie stills en foto's van rekwisieten doen uitkijken naar de expositie, om de objecten in het echt te kunnen bewonderen. Denk aan de uit vreemde dierlijke beenderen samengestelde 'gristle gun' van Jude Law uit eXistenZ, de tatoeagekit die wordt gebruikt voor Viggo Mortensen in Eastern Promises, en vooral het onvergetelijke vleespistool dat in James Woods' hand is verwerkt in Videodrome. En wist u dat Cronenberg Jeff Goldblums telepod uit The Fly baseerde op het motorblok van zijn eigen geliefde Ducati?
Maar de combinatie van al die beelden met de uitspraken van Cronenberg is het indrukwekkendst. Cronenberg, staande tussen twee verwrongen bolides op de set van Crash: 'Als je niet in meer of mindere mate provoceert, ben je geen kunstenaar. Je roept discussie op, gedachtes, acties — dat vind ik goed. Dat is cinema. Het is spannend en het maakt kunst de moeite waard. Plato wilde dat de kunstenaar zijn republiek zou verlaten. Wat ze doen is te verstorend, te ingrijpend, niet productief.'

David Cronenberg: Evolution | Redactie Noah Cowan en Piers Handling | 2013, Tiff | 232 pagina's

 

Boeken kort

Naked Cinema Working with Actors | Sally Potter | 2014, Faber & Faber | €27,99
Sally Potter zegt te weten hoe acteurs het liefst benaderd willen worden op een filmset, en deelt die informatie in dit boek. Ze stipt werkelijk elk onderwerp aan; van financiële onderhandelingen tot intimiteit op de set, van improvisatie tot 'how to deal with a diva'. Wat opvalt is dat Potter vooral probeert over te brengen wat sleutels zijn tot succesvolle en zelfs liefdevolle samenwerkingen, waar andere auteurs bij dit onderwerp meer inzetten op crisismanagement en het oplossen van conflictsituaties. De tweede helft van het boek bestaat uit interviews met acteurs over de bijzondere relatie tussen regisseur en acteur. Onder andere Judy Dench en Steve Buscemi komen aan het woord.

Spike Lee Contemporary Film Directors | Todd McGowan | 2014, University of Illinois | €18,99
Boekenreeksen over buitengewone regisseurs zijn meestal opgebouwd aan de hand van iemands leven of oeuvre. De serie Contemporary Film Directors pakt het anders aan en vraagt per deel een auteur om een kritische analyse, een inleiding tot een motief of een filosofisch denkkader waarmee het werk van een regisseur inzichtelijk kan worden gemaakt. Dit boek is de nieuwste aanwinst in de serie. Todd McGowan beschrijft het onafhankelijke filmwerk van Spike Lee. McGowan ziet in Lee's werk de inzet van overmaat (excess) als een strategie om de kijker te confronteren met zijn eigen grenzen en daardoor een nieuwe kijkervaring te construeren. Een theoriebijter moet je wel zijn voor dit boek; de bibliografie strekt van Butler en Barthes tot Lukács en Žižek.

The Shut Up and Shoot Documentary Guide | Anthony Q. Artis | 2014, Focal Press | €27,99
De eerste editie van dit boek kwam uit in 2007 en is sindsdien een echte bestseller. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de no-nonsense toon waarmee de lezer wordt aangesproken. Geen ingewikkelde verhalen en ellenlange lappen tekst, maar snelle hoofdstukken, heel veel afbeeldingen, en alle informatie die een documentairemaker nodig zou hebben in één boek. Dit boek is geschreven voor de lezer die eigenlijk niet wil lezen, maar zo snel mogelijk wil beginnen. In deze nieuwe tweede editie is de informatie over film-equipment bijgewerkt en zijn er nieuwe hoofdstukken toegevoegd over bijvoorbeeld het filmen met iPhones, internationale projecten, het 4K-formaat en nog veel meer. Daarnaast is er een website ontworpen om het boek te ondersteunen met nog meer visueel materiaal.

Samenstelling Anne de Loos | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 020 6226489 | theatreandfilmbooks.com



top
Artikelen
Cannes 2014 De glamour en het grote verdwijnen
Cannes 2014 (2) Wat was de vrouwelijke blik?
Cash rebate kost creatieve vrijheid
Robert McKee's Story-seminar Power house performance

Interviews
De Dardennes over Deux jours, une nuit 'Wie vecht blijft leven'
Forest Whitaker over City of Violence 'Ik wil het liefst verdwijnen'
Pan Nalin over Faith Connections 'Waar begint het pad naar een verlichte ziel?'
Kelly Reichardt over Night Moves De wereld redden, maar tegen welke prijs?
Richard Ayoade over The Double 'Zonder de juiste papieren ben je schijnbaar niemand'
Philip Gröning over Die Frau des Polizisten 'Liefde draagt automatisch een aspect van verwoesting in zich'
David Gordon Green over Joe 'Ik zocht naar de gekte in de ogen van Nicolas Cage'
Robert McKee De romantische komedie is nog niet dood
FilmSlot: David Cronenberg 'We hoeven niet bang te zijn dat de zon op zal branden want dat gaat sowieso gebeuren'
David Cronenberg 'Sommigen gaan biechten, ik maak liever films'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Bedien jezelf
Het nieuwe kijken Look up
Op ooghoogte David Cronenberg
Boeken: Evolution Provocateur vindt zichzelf steeds opnieuw uit
Evenementen


Recensies
Afscheid van de maan Papa en de seksuele revolutie
Borders (Jacqueline van Vugt over) 'Africa. don't come eh?', sneert ze
City of Violence Potsierlijke thriller in Zuid-Afrika
Deux jours, une nuit Dit kan niet de bedoeling zijn
The Double (Richard Ayoade) Jezelf als je grootste vijand
Enemy Spiegel spiegel wie is de mooiste in het land
Faith Connections Het festival van 100 miljoen
Die Frau des Polizisten De stilte, opnieuw
Grace of Monaco De vurige wensdroom van Hollywood
The Homesman Toch weer testosteron onder de zon
In the Name of Gordiaanse knoop
Joe Ingehouden gekte
Maïdan 'Waar zijn dan al die fascisten?'
Night Moves Voortvluchtige ideeën
The Rover Na de Apocalyps niet iemands auto jatten
Transcendence Machine-­messias
The Two Faces of January Niet goed, geld kwijt
Una via a Palermo Plassen als een cowboy
Videodrome Het oude vlees smaakt nog prima
We Are What We Are Luik in de vloer
Das Wochenende 'Du bist Pop!'