I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Zomer Thuiskijken

Colette Bothof over Zomer
'
Van insider een outsider worden'

Zomer is de eerste film die uitkomt in het nieuwe Film(t)huis-project van de film­theaters: simultaan in de bioscoop bij u in de buurt en online bij u thuis. Regisseur Colette Bothof (Zwarte Zwanen, animatieserie Kika en Bob), werkte voor deze film een zomervakantie lang met een cast van jonge adolescenten aan haar coming-of-age-verhaal.

Door Sasja Koetsier

Zomer is het relaas van een lange, warme zomer in een dorpje in de Biesbosch, waarin de verschillende leden van een los-vast groepje scholieren hun eigen pad vinden. Spil van de vertelling is de zwijgzame zestienjarige Anne, gespeeld door Sigrid ten Napel, die uit haar prepuberale sluimer ontwaakt wanneer de stadse Lena op haar motor het dorp komt binnenrijden.

Jonge mensen die losbreken uit een verstikkend plattelandsmilieu: de vaderlandse film en literatuur lopen ervan over. Hoe komt het dat die thematiek in Nederland zo populair is? "Ik heb helemaal niet het idee dat het zo typisch Nederlands is. Zomer is sinds de première op het NFF op festivals over de hele wereld vertoond, en uit de reacties van het publiek merk ik juist hoe universeel het thema is. Laatst zat er een meisje uit Jamaica in de zaal, die vertelde dat de film zich net zo goed in haar geboortedorp had kunnen afspelen. Ik denk eigenlijk dat het van overal en van alle tijden is, al merk ik dat Nederlanders geneigd zijn te denken dat die benauwdheid nu wel tot het verleden behoort. Maar er gebeuren hier nog steeds soms hele vreemde en nare dingen: zoals een twaalfjarig meisje dat een paar jaar geleden tijdens een schoolreisje ineens een kind kreeg. Ik sprak daarover met een Belgische collega en die wees me erop dat Nederlanders dan steevast zeggen: 'Het is een incident.' In België zouden ze roepen: 'Het is het topje van de ijsberg!'"

Het scenario van Marjolein Bierens, lag dat er al? "Het was een tekst geschreven voor jongerentheater: een caleidoscopisch portret van een dorpsgemeenschap rond een elektriciteitscentrale. Die setting vond ik meteen spannend — in visueel opzicht, want die masten zijn eigenlijk heel esthetisch, maar ook omdat ze letter­lijk spanning uitstralen. Samen zijn we met die theatertekst aan de slag gegaan: we hebben er een hoofdpersonage uitgelicht en heel veel monologen omgezet in drama. In het begin zat nog veel van de oorspronkelijke tekst in de voice-over, maar naarmate de film vorderde is daar steeds meer van gesneuveld."

Toch leunt de film nog steeds behoorlijk op de voice-­over — niet bij uitstek een filmisch middel. "Met deze film wilden we onderzoeken hoe je die twee lagen elkaar kan laten beïnvloeden en versterken: het drama dat je ziet en de tekst die je in de voice-over hoort. Wat ik heel mooi vind aan de teksten van Marjolein is de combinatie van rauwheid en poëzie, en daar zijn we zowel in beeld als in de voice-over naar op zoek gegaan. In de voice-over spreekt Anne haar gedachten uit, maar op zo'n toon dat het ook net een beetje schuurt. Haar blik op de gebeurtenissen is vaak relativerend, waardoor ze in een bijna ironisch licht komen te staan. In de voice-­over konden we die lichtheid aanbrengen als tegenwicht tegen de soms behoorlijk dramatische ontwikkelingen; hadden we die ironische laag helemaal in het drama gestopt, dan was de film denk ik heel moeilijk te plaatsen geweest."

In uw debuut Zwarte Zwanen zat hetzelfde gevoel van broeierigheid dat in Zomer voortdurend in de lucht hangt. Wat heeft u met die speciale atmosferische gesteld­heid? "Daar heb ik nooit zo over nagedacht, maar het is waar dat ik het interessant vind om zo'n onderhuidse spanning over te brengen. Het heeft ook te maken met grenzen opzoeken, en overgaan. In Zomer gaat het er eigenlijk over hoe je van een insider een outsider wordt. Als je in zo'n kleine gemeenschap bent opgegroeid, dan zijn de dingen gewoon zoals ze zijn. Maar op een gegeven moment ga je denken: is dit wel normaal? Of misschien ben ik niet normaal? Op dat moment begin je met de blik van een buitenstaander te kijken en dan zie je heel andere dingen. Anne groeit echt op in de film, er is een groot verschil tussen wie ze in het begin is en wie ze aan het einde is geworden."

Zomer | Nederland, 2014 | Regie Colette Bothof | 86 minuten | Met Sigrid ten Napel, Jade Olieberg, Lisa Smit, Martijn Lakemeier | Distributie Herrie Film & TV i.s.m. De Productie | Te zien vanaf 4 juni


Filmtheaters gaan online
Zomer is vanaf 4 juni de eerste film waarbij arthouseliefhebbers kunnen kiezen of ze hem in het theater of thuis op de bank willen bekijken. Film(t)huis is de werktitel van een 'day and date'-experiment waarbij filmtheaters een film tegelijkertijd op het grote doek laten zien én on demand via hun website beschikbaar maken. Voor dat laatste moeten bezoekers inloggen met hun emailadres en de prijs van een bioscoopkaartje betalen (gemiddeld 8 euro), waarna ze de film kunnen streamen. Wie zich voor de testgroep meldt krijgt eenmalig 50% korting. De film is vier weken online beschikbaar.
Bedenkers van de proefopstelling zijn Anke van Diejen en Noortje van de Sande van Herrie Film & TV, een communicatiebureau dat zich specialiseert in strategische uitbreng van films. Van Diejen: "Door het grote aanbod wordt het steeds moeilijker om kleine films een plek in het theater te geven. De website van een filmhuis is een logische plek waar mensen online kijken als ze een film zoeken. Zie het als een extra online zaal." De player op de website is niet bedoeld voor films die niet in het filmtheater te zien zijn.
De deelnemende theaters zijn Het Ketelhuis (Amsterdam), Filmhuis Den Haag, Lux (Nijmegen), het Louis Hartlooper Complex (Utrecht), Chassé Cinema (Breda), Verkadefabriek (Den Bosch) en De Lieve Vrouw (Amersfoort).

Karin Wolfs


Animator Hisko Hulsing over Kurt Cobain: Montage of Heck
Op het lijf geschreven

Voor het eerst kreeg een filmmaker onbelem­merd toegang tot de privé-archieven van de legen­darische Nirvana-zanger Kurt Cobain. Grasduinend in het materiaal vond regisseur Brett Morgen niet eerder uitgegeven cassettes die uiteindelijk de spil van de film zouden vormen. De Neder­landse animator Hisko Hulsing maakte de adembenemende animaties die als achtergrond voor die opnames dienen.

Door Sacha Gertsik

Hisko Hulsing staat in zijn studiootje in Amsterdam-Oost. Overal liggen prints, staan schilderijen. Een skelet houdt de wacht bij de achterdeur. Hulsing lacht: "Toen Brett Morgen [de regisseur, SG] erachter kwam dat dit mijn studio was, zei hij dat hij me natuurlijk nooit had ingehuurd als hij had geweten dat ik in feite een animatieregisseur en kunstenaar ben, geen producent. Hij dacht dat ik een heel team achter me had! Ik snap wat hij bedoelt: het was een monsteroperatie."
Dat had Hulsing niet kunnen vermoeden toen hij na een vertoning van een film waar hij aan meewerkte een mailtje kreeg. "Toen Last Hijack in première ging in Berlijn, schreef Variety een lovende recensie, waarin ook Junkyard [Hulsings korte film uit 2012, SG] genoemd werd. Zat er de dag daarop een mailtje van ene Brett Morgen in mijn inbox: 'I admire your work.'"



In de knoop
"Mijn stijl is realistisch en rauw. Als je goed kijkt dan zie je de penseelstreken. Maar wat Brett volgens mij vooral aantrok in mijn werk is dat er in mijn personages een bepaalde gevoeligheid, een kwetsbaarheid zit. De muziek van Kurt Cobain was rauw, maar hij zat ook behoorlijk in de knoop. Een combinatie van heftig en gevoelig. Die onzekerheid, die neerslachtigheid die je kan voelen in je tienerjaren, daar heb ik toevallig al drie films over gemaakt. Dus zodra ik dat hoorde wist ik dat dit project mij inhoudelijk en visueel op het lijf geschreven was.
"Maar ja, toen moest ik nog beginnen. Het bleek uiteindelijk wel wat zwaarder te zijn dan ik had verwacht. Want toen we eenmaal aan het werk gingen, bleek Brett er niet echt van gediend als ik de vrijheid die ik dacht te hebben ook nam. Ik ben als regisseur superperfectionistisch. Dit was de eerste keer dat ik als animator in dienst stond van een andere regisseur. En dan ook nog eens een regisseur die zelf superperfectionistisch is. Elke doordachte beslissing die ik nam, werd door hem nog eens flink tegen het licht gehouden. Inhoudelijk was het dus een thuiswedstrijd, maar de samenwerking bleek nog best ingewikkeld."

Testscreening
De arbeidsintensiviteit van Hulsings stijl zorgde bovendien voor tijdsdruk. "Over Junkyard heb ik zes jaar gedaan! Ik wist dat de deadline voor de film het Sundance Film Festival was, maar ik kreeg maar geen groen licht om te gaan animeren. Dat kwam pas eind augustus. Toen had ik nog maar vier maanden de tijd. Voor de hoeveelheid werk die me toen de doen stond, zou ik normaal drie jaar nodig hebben... Dus ben ik een team gaan samenstellen, dat uiteindelijk zou bestaan uit zeventien geweldige animatoren uit vier verschillende landen."
Ook tijdens het animatieproces bleef Morgen heel nauw betrokken. "Maar na twee maanden werken was er een testscreening in Los Angeles, met tachtig mensen, waaronder de familie van Kurt Cobain. Daar kwam uit dat 93% van de aanwezigen de film aan iemand zouden aanraden. Dat is een gigantisch percentage. De animatie zat er bij deze versie in onaffe staat in. Daarom was er vooraf tegen het publiek gezegd dat ze niet op de animatie hoefden te letten. Desondanks zeiden een heleboel mensen vervolgens dat onze animatie hun favoriete gedeelte was. Ik weet nog dat ik in een restaurant zat toen Brett me belde. Meestal als ik hem sprak had hij commentaar, maar die avond vertelde hij drie kwartier lang over hoe fantastisch iedereen de animatie vond — het publiek, de zus van Kurt, Courtney, Frances [de dochter van Cobain en Courtney Love, alsook een van de producenten van de film, SG]. Vanaf dat moment kreeg Brett meer vertrouwen in me en liet hij me vrijer."

Opbranden
Uiteindelijk werkte Hulsing vier maanden lang, zeven dagen per week, veertien uur per dag aan Kurt Cobain: Montage of Heck. Maar het harde werk wierp zijn vruchten af toen de film in première ging op Sundance en wereldwijd lovende kritieken kreeg. "Ik heb niets met het ophemelen van drugsgebruik en die 'club van 27'. Die hele romantiek van jezelf kapotmaken, snel opbranden — ik vind het absolute bullshit. Maar Brett heeft de zelfmoord niet opgehemeld. Het is echt een film over Kurts leven geworden. Daar ben ik heel blij mee. De film raakt me echt. De eerste keer dat ik 'm zag liepen de tranen me over de wangen. Terwijl ik geen Kurt Cobain-fan ben."

Kurt Cobain: Montage of Heck | Verenigde Staten, 2015 | Regie Brett Morgen | Te zien op dvd (Universal)


Fietsen naar de maan
Amsterdam, e.v.a. anno 1963

Dat de wilde jaren zestig in Amsterdam in 1963 nog niet waren losgebarsten, is te zien in Jef van der Heijdens Fietsen naar de maan. De speelfilm staat stevig in de oubollige filmtraditie van de jaren vijftig, maar verandering hangt in de lucht.



Films hoeven geen meesterwerken te zijn om toch interessant te zijn. De aantrekkingskracht van Fietsen naar de maan zit in het tijdsbeeld van Amsterdam. Je zou kunnen zeggen dat de stad de hoofdpersoon is van de grotendeels in de buitenlucht opgenomen film.
Dat regisseur en scenarist Jef van der Heijden (1926-2011) vooral buiten filmde, illustreert dat de toen 35-jarige, ambitieuze Brabander wist wat er over de grens gebeur­de. In Frankrijk was een paar jaar eerder de nouvelle vague losgebarsten met Godards À bout de souffle en Van der Heijden vond dat de Hollandse filmwereld ook wel wat frisse lucht kon gebruiken. Maar het scenario van de film staat nog stevig in de jaren vijftig.
Fietsen naar de maan voert de drie volwassen zoons van een politieagent op, die allen een karaktertrek van hem hebben geërfd. Henk, ook politieagent, heeft zijn rechtlijnigheid, de gefrustreerde kunstschilder Evert zijn artistieke inslag, en scharrelaar en handelaar in oud ijzer Dick zijn boerenslimheid. De uiteenlopende karakters leiden tot onderlinge botsingen. Henk belandt zelfs in een heus loyaliteitsconflict als hij ziet dat Dick fietsen steelt: moet hij zijn broer oppakken?
Vergeet het verhaaltje, waarin de duidelijk ar-ti-cu-le-ren-de personages zinnetjes zeggen als: "Ik heb altijd wel gedacht dat ze vroeg of laat in de val zouden lopen."
De film, die in 1963 flopte en na ruzie tussen producent en regisseur nooit meer te zien is geweest, is nu vooral interessant door het tijdsbeeld van Amsterdam. Vroeger was niet alles beter, maar wat een mooie auto's reden er rond! En wat was het rustig in Amsterdam, waar fietsen nog geen ketting- en hangsloten hadden. Waar de politie boeven achtervolgde met een Volkswagen Kever! En waar op het Waterlooplein nog een echte rommelmarkt was. Ook toont de film het uitgestorven beroep van filmreclamebordenschilder. Kunstschilder Evert, die tot zijn grote frustratie niet kan leven van zijn schilderijen, werkt met frisse tegenzin bij een reclameatelier aan deze "onartistieke vuiligheid". Hij schildert onder meer Brigitte Bardot levensgroot in een bevallige liggende pose.
Het is moeilijk om niet melancholisch te worden bij Fietsen naar de maan: de film toont niet alleen een verdwenen Amsterdam, maar ook leven veel acteurs niet meer — onder ander de drie hoofdrolspelers Ton Lensink, Bernard Droog en Johan Walhain. Jef van der Heijden zal de dvd van de film ook niet meer zien: hij stierf in 2011 op 85-jarige leeftijd.

Jos van der Burg

Fietsen naar de maan | Nederland, 1963 | Regie Jef van der Heijden | Met Bernard Droog, Ton Lensink, Johan Walhain | Te zien op dvd (EYE/Pan Film) en op 28 juni in EYE


The Babadook
Hagelschot horror

Jennifer Kents bejubelde indiehorror The Babadook wordt vaak in één adem genoemd met Robert David Mitchells uitstekende debuut It Follows. Maar waar It Follows met zijn vastberaden scenario doelgericht onder je huid kruipt, schiet The Babadook liever met hagel in het rond.



De moeilijkst te verteren momenten van The Babadook tonen hoe weduwe Amelia haar zoontje Samuel eigenlijk veracht. Het gebroken gezin worstelt duidelijk nog met het verlies van vader en man: Samuel is antisociaal en geobsedeerd door monsters, Amelia worstelt met de opvoeding van haar zoon en haar werk. "Ik zou willen dat jíj dood was in plaats van hij", zegt ze in een moment van oncontroleerbare frustratie wanneer Samuel het haar weer lastig maakt. Het wordt er gaandeweg niet veel gezelliger op.
The Babadook speelt met het idee dat een kind geen verlossing, maar een last is; eerder een duivel dan een engel. Van Roman Polanski's Rosemary's Baby (1968) tot aan James Wans Insidious (2010) is dit thema al vaak genoeg langsgekomen binnen het horror­genre, maar The Babadook betrekt er zoveel andere elementen bij, dat de film zich nooit door het thema laat beperken. Dit blijkt een vloek en een zegen tegelijk.
Het begint in ieder geval allemaal met een boek, een grimmig prentenboek waaraan de film zijn titel ontleent. Hoe The Babadook in huis komt wordt nooit duidelijk, maar wanneer Amelia het boek aan Samuel voorleest, begint het griezelen. En dan begint het ook te rommelen. The Babadook weet nooit helemaal zeker of het psychologische horror, monsterfilm of familiedrama wil zijn en schiet dan ook met zo veel hagel, dat veel van de losse elementen niet willen raken. De Amerikaanse debutant David Robert Mitchell koos in het uitstekende It Follows, dat vaak in één adem met The Babadook wordt genoemd als nieuwe horrorsuccessen, voor effectieve eenduidigheid: het gevaar komt in die film letterlijk in een rechte lijn op je af lopen. Australiër Kent kiest daarentegen voor onoverzichtelijke overrompeling. Haar 'anything goes'-sentiment vertroebelt echter de potentie van een verder sterke film.
Want ook al is The Babadook een film met losse eindjes, hij kent wel genoeg franje. Vooral het monster uit de titel is een knap staaltje ontwerp- en animatiewerk. Des te jammerder is het dat steeds in twijfel moet worden getrokken of het überhaupt een monster is.

Hugo Emmerzael

The Babadook | Australië/Canada, 2014 | Regie Jennifer Kent | Met Essie Davis, Noah Wiseman, Daniel Henshall | Te zien op dvd en vod (A-Film)


Import

Hoogtepunten uit het internationale aanbod voor thuiskijkers, geselecteerd door Boudisque (boudisque.nl). De beste Nederlandse releases vindt u iedere week op filmkrant.nl.

Dziga Vertov: The Man with the Movie Camera and Other Newly-Restored Works | Collectie met vers gerestaureerde films van Dziga Vertov, die in de jaren twintig en dertig de filmvorm totaal vernieuwde. De complete kopie van zijn meesterwerk The Man with the Movie Camera werd recent in de collectie van EYE teruggevonden. br | Flicker Alley



Five Easy Pieces | Regisseur Bob Rafelson mag zijn carrière dan zijn begonnen bij de prefab-poptelevisie van The Monkees, en geëindigd met goedkope erotica, maar daar tussenin liggen een aantal meesterwerken waarvoor hij vaak samenwerkte met Jack Nicholson. Zoals dit drama uit 1970, Nicholsons opvolger van zijn doorbraakfilm Easy Rider. dvd/br, r1/a | Criterion



Kumiko, the Treasure Hunter | Terwijl de televisieserie Fargo een remake-via-spiegelpaleis van de klassieker van de Coens bracht, gingen de filmmaken­de broers Zellner op geheel eigen wijze met dezelfde film aan de haal. De Japanse Kumiko gaat op zoek naar het geld dat begraven wordt in Fargo — 'een waar verhaal', immers. dvd/br, r2/b | Soda Pictures



Story of My Death | De Catalaanse filmprovocateur Albert Serra ging met vampiers aan de haal. Voor zijn weelderige Story of My Death, dat op het Filmfestival Locar­­no een Gouden Luipaard won, brengt hij Casanova en Dracula bij elkaar — een botsing tussen rationalisme en romantiek. dvd, r2 | Second Run



Dark Victory | Melodrama met Bette Davis in haar eigen favoriete rol, als socialite die wanneer ze een hersentumor krijgt, moet besluiten hoe zij haar laatste dagen zal doorbrengen: feestend, of waardig. Ook verkrijgbaar in een box-set met vier andere films uit het 'gouden filmjaar' 1939. br, rA | Turner Classic Movies



top
Artikelen
Baby You Can Drive My Car
Jafar Panahi Hoe de veroordeelde Panahi toch kan blijven filmen
Cannes 2015 Het groeiende belang van coproducties
Cannes 2015 (2) De grote verdwijntruc
Where Do We Go Now? Arabische vrouwen achter de camera Tijd voor verandering
Bero Beyer IFFR's nieuwe nummer 1
Andy at the movies
Vrouwenclichés Meisje, blijf bij je babyschildpadjes
Experimenteel 3D in Oberhausen 1+1=3

Interviews
Sam de Jong over Prins Knokken om te komen bovendrijven

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Actie!
World Wide Angle (NL) Sandpiercer
Het nieuwe kijken Leedvermaak live
Op ooghoogte Extase in Mexico
Boeken: Eisenstein-leesgids
Evenementen


Recensies
Dancing Arabs Komische balanceeract
El Desierto Sla zombies dood asjeblieft
Eisenstein in Guanajuato De Bolsjewiek, de gids, zijn vrouw en een minnaar
Ilo Ilo Altijd aan het werk
Journal d'une femme de chambre (2015) 'Ik zie alles'
The King's Gardens Precies genoeg chaos
Papa ou maman Neem jij de kinderen maar!
Prins Glorieuze duik in de puberwereld
La résistance de l'air Een huurmoordenaar mist ook wel 'ns wat
Taxi Teheran Een taxichauffeur die de weg niet kent
Testament of Youth Vera Brittain en de Eerste Wereldoorlog
Unfriended (Cybernatural) Wij zijn de cursor