Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Girl Filmfestival Cannes 2018 (1)

Post-conflict-drama

Het Filmfestival Cannes is zoveel meer dan de sterren, de rode lopers en de Gouden Palm. Op z'n beste momenten is het de plek waar je een glimp kunt opvangen van waar het het komende filmjaar over zal gaan. De slotavond is als oudejaarsavond. Daarna begint het. De Filmkrant maakt in vier korte impressies de balans op.

Door Ronald Rovers

Als je weer eens een dikke veertig films in tien dagen hebt bekeken, valt het des te meer op. De meeste worden nog steeds gedicteerd door de Aristotelische dramaturgie. Ook op het Filmfestival Cannes, dat zich toch laat voorstaan het beste uit de wereld van de auteurscinema te verzamelen. Drie akten, een held met een missie en een tegenstrever en de nodige obstakels om de weg naar het doel te vertragen. Je zou kunnen zeggen dat dit de dominante vertelvorm is omdat het werkt, maar tegelijkertijd weten we dat onze levens vaak complexer in elkaar zitten. Reden waarom veel auteursfilms, met name in de zogeheten Slow Cinema, het drama inruilen voor observatie, en door subjectieve cameravoering ook een innerlijk conflict, de antagonist in onszelf zichtbaar kunnen maken.
Dat zijn ontwikkelingen die al een tijdje bezig zijn. Je zou zelfs kunnen zeggen dat dit post-conflict-drama een belangrijk kenmerk is van de Europese cinema. Maar dit jaar viel in een aantal van de meest toonaangevende films in Cannes op dat er een nieuwe stap wordt gezet: sociale en psychologische kwesties waar de samenleving duidelijk nog niet over uit is, lijken voor de filmmakers geen probleem meer te zijn. Omdat de samenleving achterblijft, nemen kunstenaars het voortouw. De keuzes die personages maken worden door hun omgeving gerespecteerd en er wordt gekeken en geluisterd naar het personage zelf.

Girl
Misschien is het logisch om bij de Gouden Palm-winnaar te beginnen — Shoplifters van Kore-eda Hirokazu — maar we beginnen bij Girl van Lukas Dhont, die in Un certain régard draaide, maar met vier prijzen eigenlijk de grote winnaar was. Een debuutfilm over een vijftienjarig transmeisje dat door wil breken als ballerina. Ondanks adviezen tijdens de productie om het conflict tussen Lara en haar vader te benadrukken, vertelde Dhont in interviews in Cannes, koos hij er juist voor daar géén conflict van te maken. Hij zet de volgende stap: het conflict in Lara zelf. Haar ongeduld. Want: waarom slaat de hormoonbehandeling nog niet aan? En: is het misschien niet te hoog gegrepen om als ballerina door te willen breken? Vroeger was de vader- of moederfiguur in zulke verhalen de klassieke antagonist, de bron van het conflict. Girl plaatst het drama waar het zich bevindt: in de hoofdpersoon zelf, door voortdurend met de camera bij Lara te blijven, zodat haar angsten, aarzelingen en twijfels de onze worden. Want het zijn haar gezicht en haar lichaam die het scherm vullen. De vaderfiguur — een moeder is er niet — is zoals je hoopt dat een vader is voor een meisje als Lara: iemand die voor veiligheid en vertrouwen zorgt. Haar identiteit is ineens geen vraag meer.

Shoplifters
Dat is de evolutie waar we het over willen hebben: het drama dat de puberteit van voorspelbare conflicten is ontgroeid en de sprong naar volwassenheid maakt.
Shoplifters van Palmwinnaar Kore-eda stelt de vraag wat ouderliefde is. Dat doet hij door onze emoties slim te manipuleren: eerst leren we een gezin kennen dat weliswaar weinig te makken heeft en rond moet komen van diefstal maar waar overduidelijk liefde en geborgenheid aanwezig is. Vervolgens wordt alles ontmanteld waar je tot dan toe in geloofde: het gezin blijkt niet alleen geen biologische eenheid, want dat vermoeden had je al, de kinderen zouden ook best ontvoerd kunnen zijn bij hun echte ouders. Maar zodra duidelijk wordt hoe het dan wel zit, schakelt Kore-eda terug en vermijdt elk moreel oordeel. Net als Lukas Dhont voert Kore-eda je voorbij het traditionele conflict met de autoriteiten en de voorspelbare morele verontwaardiging, waardoor de echte vraag gesteld kan worden: wat maakt iemand een ouder?

Wildlife
Paul Dano's Wildlife opende de Semaine de la Critique. Het verhaal speelt in de jaren vijftig, maar de manier waarop Dano de moeder van het gezin laat zien, gespeeld door Carey Mulligan, is zelfs in 2018 een zeldzaamheid. Ze drinkt en vloekt niet alleen in het bijzijn van haar vijftienjarige zoon, nadat haar echtgenoot voor werk het huis tijdelijk verlaat, ze flirt en zoent ook met een andere man als hij er bij staat. Dát ze het doet, is voor Dano het punt niet. Hij is niet geïnteresseerd in het morele oordeel. Hij wil ons laten begrijpen waarom.
Het is wat Call Be My Your Name (2017) van Luca Guadagnino, die eerder dit jaar in de Nederlandse filmtheaters in première ging, ook al deed: niet de homoseksuele relatie was de bron van het drama, ook al was Armie Hammers personage Oliver heerlijk weerbarstig in het accepteren van de verliefdheid van Timothée Chalamets Elio. Call Me By Your Name is een coming-of-age-film, het verhaal van Elio, over zíjn zoeken naar een weg in de wereld. Dat is het verhaal waar het over moet gaan.

Weldi
Nog een voorbeeld. In de Quinzaine werd in Cannes Weldi vertoond, wat zoiets als 'beste zoon' betekent. Mohammed Ben Attia's tweede film na Hedi gaat over de destructieve gevolgen voor het gezin wanneer een zoon beslist om zich aan te sluiten bij IS. Weldi vermijdt echter elk beeld van een zwarte vlag of een schreeuwende militant. Toch is het verhaal volledig op feiten gebaseerd: Ben Attia hoorde het verhaal op de radio in zijn thuisland Tunesië, waar een liefhebbende vader heel feitelijk vertelde over het plotselinge vertrek en de totaal onverwachte beslissing van zijn zoon om zich aan te sluiten. Net zo feitelijk en zonder grote emoties vertelt Weldi z'n verhaal: niet over de sensationele buitenkant die we zo vaak in het nieuws zien, maar over oprechte emoties en de gevolgen voor de achterblijvers.
Of het nou een bewuste of onbewuste keuze is van deze makers: het resultaat is een meer humane cinema. Over kwesties winden mensen zich op en nemen ze stelling in. In een ander mens, zeker als je die in de twee uur speeltijd van een film met alle worstelingen en herkenbare tegenstrijdigheden leert kennen, raak je geïnteresseerd.

Zie verdere Cannes-impressies op pagina hier, hier en hier | Op filmkrant.nl is de dagelijkse verslaggeving van Ronald Rovers en Joost Broeren uit Cannes te lezen.



top
Artikelen
Holland Festival: The Artist & the Pervert / Hyena Hoe je van seksualiteit kunst maakt
Filmfestival Cannes 2018 (1) Post-conflict-drama
Filmfestival Cannes 2018 (2) The Hype That Lars Built
Filmfestival Cannes 2018 (3) Hoogste tijd voor gendergelijkheid
Filmfestival Cannes 2018 (4) Naar de hel in drie dimensies
One-take cinema De uitdaging van een film in één ademtocht
Mei '68: de 'swinging sixties' De kracht van de mythe
Holland Festival: Paul Robeson Strijdbare zanger gemangeld door de FBI
Privacyverklaring

Interviews
Bert Scholiers over Charlie en Hannah gaan uit 'Cinema is een fantastisch medium dat alles toelaat'
Erik Poppe en Andrea Berntzen over Utøya 22. juli 'Het moet pijn doen'
Gus Van Sant over Don't Worry, He Won't Get Far on Foot 'Callahans alcoholisme stond altijd centraal in zijn leven'
Hirokazu Kore-eda over The Third Murder 'De waarheid zelf wordt vermoord'
Sahim Omar Kalifa over Zagros 'Onder druk keuzes maken boeit me'
David Batty over My Generation De bril van Michael Caine

Rubrieken
Kort
Boeken: Heeft Eric Rohmer een filmtheorie?
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Actie!
Redactioneel
Het nieuwe kijken: Marionet
Op ooghoogte: Tekening
Filmsterren
The Thinking Machine 19 Een reeks dromen verweven met rinkelende bellen


Recensies
The Bachelors Vader en zoon in de rouw
Beast Er gist iets op het eiland
The Bookshop Mijnenveld van kleinzielige burgers en mansplainers
Charlie en Hannah gaan uit Ex, seks en schuld in het nachtleven
Don't Worry, He Won't Get Far On Foot Cartoonist met een snik en een grimlach
Jeune femme Ongekamd haar
Klanken van oorsprong Wat best nog even hardop gezegd mag worden
Love, Simon De ultieme acceptatie
More Human Than Human Bekijk slimme machines als de show van een illusionist
My Generation Londen als hippe dorpspomp
On Chesil Beach Ian McEwan verstikt zijn eigen boek
Redbad In het land van vrije mensen
The Third Murder (Sandome no satsujin) Niks strookt met de feiten
Ubiquity (Bregtje van der Haak over) 'Wifi hoeft er niet overal altijd voor iedereen te zijn'
Utøya 22. juli Exploitatie of eerbetoon?
Voyage of Time: Life's Journey Het leven en het universum en de rest
Western (Valeska Grisebach) Voor je het weet heeft er iemand de Duitse vlag gehesen
Zagros Bergafwaarts naar Brussel