Dogman
BlacKkKlansman
3 Faces
Plaire, aimer et courir vite
Laurie Anderson over Chalkroom
Frederick Wiseman over LA DANSE — LE BALLET DE L'OPÉRA DE PARIS

Proberen niet te liegen

Frederick Wiseman werd het tijdens de vele IDFA-interviews snel zat: steeds maar weer dezelfde vragen met steeds maar weer dezelfde onderliggende assumpties. "Een film die met dé waarheid komt? Schei toch uit."

Geen wonder dat Wiseman elk antwoord lijkt te beginnen met een nuancering of een weerlegging — alsof hij het gevoel heeft dat er onder journalisten een verkeerd beeld van hem rondzweeft dat nodig moet worden weggenomen.
Ergens is dat ook zo, want Wiseman, op 1 januari tachtig geworden, vecht al een carrière lang tegen het predikaat 'master of direct cinema'. Dat krijgt hij opgespeld vanwege zijn puur observerende stijl, die de werkelijkheid onaangetast lijkt te vangen. Zo ook in la danse — the paris opera ballet: daarin draait alles om de zwierige, elegante lichaamsoefeningen van de dansers van het beroemde Parijse balletgezelschap. Wiseman filmde hun repetities en voorstellingen als een serie eenakters, met één camera en in één lange, ononderbroken take.
la danse is alweer zijn derde vrijwillige opsluiting in een kunstzinnig gezelschap, na het American Ballet Theatre in 1995 en de Comédie-Française in 1996. Maar dat hij de Amerikaanse sociale instituties zoals psychiatrische ziekenhuizen (titicut follies), middelbare scholen (de high school-films) en militaire trainingkampen (missile) vaarwel heeft gezegd en heeft verruild voor het wereldje van de beaux arts is onzin, aldus Wiseman. "Mijn volgende film gaat weer over een boksschool in Texas. Een totaal ander onderwerp, maar het is hier wel mee verbonden. De bokssport is immers afhankelijk van eenzelfde soort controle over het lichaam als ballet. Het is mijn doel met elke nieuwe documentaire een gat in mijn oeuvre op te vullen. Uiteindelijk hoop ik alle mogelijke maatschappelijke instituties gedekt te hebben."

Wiseman was in eerste instantie van plan de shows vast te leggen vanuit de zaal, maar dat zou het publiek te veel storen. Een geluk bij een ongeluk, vindt hij achteraf. "De camera stond nu aan de linkerkant van het toneel, achter het gordijn. Dat geeft een perspectief dat je in toneelregistraties nooit ziet." In de dansfilms die hij vooraf ter inspiratie bekeek, irriteerde hij zich aan het voortdurend inzoomen op afzonderlijke lichaamsdelen. "Terwijl in het ballet het volledige lichaam in actie is. Als een filmmaker alleen close-ups maakt van het hoofd, de armen of de benen creëert hij een andere choreografie, die het dansen niet accuraat weerspiegelt."

Door een uitsnede te maken van het hele lichaam, wilde u dus recht doen aan de werkelijkheid. Dat klinkt toch als een direct cinema-opvatting... "Filmacademici hebben zulke labels nodig. Categoriseren is hun werk en dat is op zichzelf prima. Het probleem is dat het hele idee achter direct cinema, dat documentaires de waarheid kunnen representeren, pure komedie is. Een film komt met een versie van de waarheid, de versie van de filmmaker, maar dé waarheid? Schei toch uit."

Heeft u in uw kadrering dan niet dé waarheid van het ballet zo dicht mogelijk willen benaderen? "Nee, ik heb geprobeerd eerlijk te zijn. Eerlijk aan de ervaring die ik had toen ik daar achter de camera stond. Maar een andere regisseur zou een andere ervaring hebben en dus een andere film maken. Zelfs met 360 camera's vanuit 360 hoeken voorkom je niet dat het subjectief wordt. Een film is opgebouwd uit honderdduizenden keuzes, die worden gedetermineerd door persoonlijke voorkeuren en ervaringen maar bijvoorbeeld ook door technische mogelijkheden. Wat je waarneemt, hoe je waarneemt, hoe je het materiaal gebruikt, al die beslissingen die je tijdens het filmen neemt, die zie ik nooit terug in definities van direct cinema. Terwijl ze in mijn films van cruciaal belang zijn."

Niels Bakker

De Filmkrant sprak Frederick Wiseman tijdens IDFA 2009 in Amsterdam.



top
Artikelen
Post Berlijn Schoonheid in de duisternis
Post Rotterdam De beste editie sinds jaren

Interviews
Samuel Maoz over LEBANON Brandend vlees
Frederick Wiseman over LA DANSE — LE BALLET DE L'OPÉRA DE PARIS Proberen niet te liegen
Elbert van Strien over ZWART WATER Empathie voor de donkere kant van onze ziel
Jessica Hausner over LOURDES Een wonderlijke openbaring
John Hillcoat over THE ROAD Het einde der tijden
Yorgos Lanthimos over DOGTOOTH Ze weten niet beter

Rubrieken
Actie!
Boeken Tim Burton
Filmweb
Filmfocus
Filmkort
Mening
Filmpers
Filmsterren
Filmthuis
Webfilm
World Wide Angle (NL)


Recensies
THE BAD LIEUTENANT: PORT OF CALL — NEW ORLEANS Fantastische persiflage
CHLOE Hoer in huis
LA DANSE — LE BALLET DE L'OPÉRA DE PARIS De knappe bewegingen van Frederick Wiseman
DEMAIN DES L'AUBE Duelleren bij zonsopgang
DOGTOOTH De grote boze binnenwereld
EYES WIDE OPEN Gij zult niet liefhebben
GAINSBOURG, VIE HÉROÏQUE Heldenverhaal over geilbak
GREAT KILLS ROAD De weg kwijt
INVICTUS Kitcherige b-film met aura van klasse
LEBANON Tunnelvisie
LOURDES Het verzonnen wonder
THE ROAD Een vader, een zoon, een weg
ROTVOS Close-up van Nederland
SHUTTER ISLAND Horroreiland
VIDEOCRAZY Eindeloze loop van mediageilheid
ZWART WATER Psychodrama met horrortrekjes