Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Tijd — Bart Vegter Thuiskijken

Bart Vegter
De Mondriaan van de animatie

Behalve pionier van de abstracte animatie was Bart Vegter (1940-2011) ook voortrekker van de computergegenereerde kunstfilm. Zijn inzet was het weergeven van de naakte essentie van de wereld om hem heen.

Wie de filmstrook nog één keer glorieus wil zien zegevieren, moet voor half maart naar de Turbine Hall, de gigantische stalen loods van het Tate Modern in Londen. Op een doek van immense proporties wordt het leven daar onderdeel van de cinema, in plaats van andersom. De Britse experimentele filmer Tacita Dean weigert, in tegenstelling tot haar collega's, digitaal te gaan. Fier, groots, meeslepend en zonder een greintje weemoed bijt ze van zich af. Het monumentale Film is een ontbolsterende liefdesverklaring: aan de tastbare materialiteit van de filmstrook, aan de intimiteit van de donkere kamer en aan de warmbloedige tederheid van 35mm-projectie.
Zo behoudend als Dean was de afgelopen zomer overleden Nederlandse abstracte-animatiefilmer Bart Vegter niet. Integendeel, hij vervulde een pioniersrol. Na in de jaren tachtig te hebben geëxperimenteerd met het meervoudig belichten van filmmateriaal, ging hij zijn films vanaf Nacht-Licht (1993) programmeren in computeralgoritmes. Een stap die, achteraf beschouwd, niet meer dan logisch was: Vegters films voltrekken zich namelijk ook als algoritmes. Met geometrische figuren in verbluffende kleurschakeringen die zweven, draaien, tollen en dansen door de ruimte. Vegter brengt beeldende ideeën in beweging, net als de abstracte schilders Hans Richter en James Whitney in hun filmwerk deden.

Vrijgevochten
Vegters nalatenschap bestaat uit negen films in een kleine dertig jaar, een bescheiden en ogenschijnlijk compact oeuvre dat gewoon op één dvd'tje past, in een recente uitgave van het Filmfestival Rotterdam en EYE. Maar die compactheid is schijn. Wie Vegters films in chronologische volgorde bekijkt, gaat binnen de constanten steeds meer variatie ontdekken. Hij viel keer op keer terug op vertrouwde ritmische patronen, maar durfde daarbinnen wel nieuwe wegen te exploreren. Wat in Horizontalen (1981) begon met eenvoudige hoekige figuren in zwart, grijs en wit, was in Forest Views (1999) uitgegroeid tot ondefinieerbare rondingen en golvingen, in felle, sensationele kleuren. Vanaf In Need for Space (1982) vroeg Vegter steeds andere componisten voor sfeervolle ambient-soundtracks, die een afwisselend synchroon en asynchroon spel aangaan met de visuele choreografie. Met Space-Modulation (1994) keerde hij weer terug naar de zwijgende vorm, om daar tot zijn laatste film Time (2008) aan vast te houden.
Het is of Vegters wiskundige aanleg een constant gevecht leverde met zijn creatieve, avontuurlijke geest. Hij was vrijgevochtener dan zijn voorliefde voor logische algoritmes doet vermoeden. Vegter, in 1940 geboren in het Friese Ferwerderadeel, studeerde elektrotechniek aan de Technische Universiteit Eindhoven, om vervolgens aan de slag te gaan als elektrotechnicus bij de multinationals Philips en Shell. In de jaren zeventig besloot hij, na het volgen van de workshops van Frans Zwartjes, zijn technische carrière te verruilen voor de kunsten. Als filmmaker is hij dus een autodidact, wat in zijn voordeel lijkt te hebben uitgepakt. Zijn gevoel voor glasheldere geometrie deelt hij met de bèta, zijn poëtische sensitiviteit met de alfa.

Zandpatronen
Zelf noemde Vegter de abstracte film de meest absolute vorm van het medium. In zijn dagboeknotities merkte hij op: "Ritme, vorm, kleurverhouding, ontwikkeling, climax, tempo: alle mogelijke hoedanigheden die deels ook aan muziekkunst gerelateerd zijn, kunnen hier uitgebuit worden." Toch weten zijn geraffineerde choreografieën de abstractie ook te ontstijgen. Vegter raakt via een omweg aan de naakte essentie van de fysieke realiteit. Veelvormige figuren die een ruimte vullen, ritmische patronen aangaan, elkaar aantrekken en weer afstoten. Wie dieper kijkt dan het direct waarneembare, ziet Vegters films overal in de wereld opduiken. In planeten die om hun as draaien. In condensdruppeltjes die tot wolken samensmelten. In zandpatronen in de duinen. In menselijke bewegingen over de planeet, bezien op een satellietfoto.
Vegter is de meester van de abstracte animatie, maar ook van de abstracte representatie. De visuele fenomenen in zijn omgeving waren zijn grootste inspiratiebron. Hij streefde, anders dan zijn Amerikaanse medepionier James Whitney, niet naar een hogere, spirituele werkelijkheid. Droog, nuchter, transparant en down to earth: Vegter verdient het de geschiedenis in te gaan als de Mondriaan van de Nederlandse animatie.

Niels Bakker

Bart Vegter: 9 abstracte films (1981-2008) | Nederland, 1981-2008 | Regie Bart Vegter | 76 minuten | Distributie Filmfreak



Nieuwe releases

Meer hoogtepunten uit de films die in maart verschijnen op dvd of blu-ray of vanaf deze maand te zien zijn via video on demand (vod).

Aurora | Drie uur in het hoofd van moordenaar Viorel. Niet om een simplistische psychologische verklaring te geven, maar om de verwarring te laten zien van een man die op het punt staat een moord te plegen. dvd Lumière

Drive | Volgens velen in Europa de beste film van 2011, maar door de Amerikaanse Oscarcomités werd Nicolas Winding Refns slow cinema over auto-achtervolgingen vrijwel volledig overgeslagen. dvd/blu-ray/vod | Cinéart/Twin Pics

Circumstance | Tienerrebellie als politieke daad, en hoe dat botst met de terughoudend maar sensueel in beeld gebrachte ontluikende liefde en lust tussen de twee meisjes en de strikte Iraanse moraal in hedendaags Teheran. dvd/vod | Homescreen

Norteado | De Mexicaanse Andres probeert keer op keer de grens naar Amerika over te steken, met weinig succes. Won in 2010 de prijs van de Kring van Nederlandse Filmjournalisten op het IFFR. dvd/vod | Filmfreak/IFFR

50/50 | Adam krijgt kanker, en dat terwijl hij gezond leeft en recyclet. Seth Rogen steelt vervolgens de film als Adams beste vriend die hem over probeert te halen een seksueel slaatje te slaan uit zijn ellende: "Chicks love that shit!" dvd | Dutch FilmWorks



Joost Broeren



Belle
André Delvaux' obsessies

De Belgische Cinematek brengt tussen oktober 2010 en december 2012 alle zes speelfilms van André Delvaux uit plus een zevende dvd met extra's. Magisch-realistisch werk dat je in deze windstreken zelden tegenkomt.



Belle uit 1973 is zeker niet de beste film van de magisch-realist André Delvaux, de man die algemeen gezien wordt als de peetvader van de Belgische film. Misschien omdat Delvaux toen voor het eerst zelf het verhaal schreef want meestal baseerde hij zich op andermans werk, zoals op teksten van die andere Belgische magisch-realist Johan Daisne.
Maar je ziet waar de filmmaker naar op zoek was. Het verhaal over een dichter die grip op de werkelijkheid verliest als hij in een verlaten veengebied de mooie maar zwijgende Belle ontmoet, kan een echte of een gedroomde amour fou zijn maar ook ordinaire oplichterij door twee mensen die de dichter misbruiken als hij op z'n zwakst is, als hij zoekt naar een nieuwe muze. In welk labyrint de dichter ook verdwaalt, het is ergens tussen kunst en bedrog. Delvaux stelt vragen over kunst en gekte, over passie en obsessie. Wie maakt wie gek en wie bedriegt wie? Terecht opnieuw uitgebracht. Als de personages nou maar wat beter waren uitgewerkt dan had Delvaux in 1973 misschien wel die Gouden Palm gewonnen, want toen werd Belle in Cannes voor de competitie geselecteerd.
Op de dvd van De man die zijn haar kort liet knippen, een andere film uit de serie, staan ook de beelden en de tekst van de laatste openbare lezing die Delvaux in 2004 in het Spaanse Valencia gaf. Die ging over de verantwoordelijk van de kunstenaar die net als de overheid zijn kennis over cultuur op nieuwe generaties moet overdragen. Da's weer eens wat anders dan het Haagse evangelie van de kunstenaar als knutselende hoer.
André Delvaux overleed trouwens een paar minuten na het einde van die lezing en het is dankzij bijdragen van de Triodos bank dat zijn films zeven jaar later door nieuwe generaties gezien kunnen worden.

Ronald Rovers



Belle | België, 1973 | Regie André Delvaux | 96 minuten | Met Jean-Luc Bideau, Adriana Bogdan, Danièle Delorme | dvd, Distributie Cinematek



The Sunset Limited
Gebabbel met inhoud

Tommy Lee Jones regisseerde de televisiebewerking The Sunset Limited, naar een toneelstuk van Cormac McCarthy. Een meesterlijke dialoog over leven, dood en geloof die bewijst dat het gebabbel van praatmedium televisie ook ergens over kan gaan.

Daar zitten ze dan tegenover elkaar. Aan de ene kant van de tafel: de professor, de blanke atheïst, de man die de afgelopen nacht een zelfmoordpoging deed. Gespeeld door Tommy Lee Jones. Zwijgzaam maar welbespraakt, zo iemand die liever stil is maar als hij dan praat dingen zegt als: "The dialectic of the homily always presupposes a ground of evil." Aan de andere kant: de werkende man, de zwarte gelovige, de man die de professor van de rand haalde. Samuel L. Jackson. De eindeloze verhalenverteller, die de professor nu, in zijn karig ingerichte appartement ergens in een grootstedelijke getto, het woord van God probeert aan te praten.
Die zelfmoordpoging zagen we niet, net zoals we de hele film lang niets zien buiten de paar uur die deze twee mannen samen in deze kale woning doorbrengen. Ze praten over Grote Onderwerpen: over de futiliteit van het leven, de troost van zelfmoord, en vooral over de waarde van geloof. Ze praten erover in woorden die ze in de mond kregen gelegd door Cormac McCarthy, schrijver van succesvol verfilmde moderne klassiekers als No Country For Old Men en The Road, die hier zijn eigen toneelstuk voor televisie bewerkt. Een meesterlijke dialoog is het, die langzaam de twee stereotypen inkleurt en geen partij kiest maar de beide argumenten de ruimte geeft om elk op hun eigen manier tot wasdom te komen. Ieder zijn eigen gelijk.
Tommy Lee Jones doet in zijn rol als regisseur niets om de theatraliteit van het basisgegeven te doorbreken. Dat zou in een bioscoopzaal misschien gaan storen (hoewel Roman Polanski met Carnage onlangs toonde dat ook daar een beperking tot één locatie prachtige cinema kan opleveren), maar voor tv is het de juiste keuze: het praatmedium nu eens ingezet voor gebabbel met inhoud. Dan zijn de kleine ingrepen in enscenering — het gesprek verschuift van de keukentafel naar de afgetrapte bank en weer terug — precies genoeg. Jones filmt zoals McCarthy schrijft: geen shot en geen woord te veel.

JB



The Sunset Limited | Verenigde Staten, 2011 | Regie Tommy Lee Jones | 91 minuten | Met Tommy Lee Jones, Samuel L. Jackson | dvd/blu-ray, regio 1/A, Distributie HBO



Nieuwe import

De beste films die deze maand internationaal op dvd verschijnen, samengesteld door Boudisque (Vredenburg 31, Utrecht, boudisque.nl)

My Joy | Een vrachtwagenchauffeur verzandt in het morele moeras van het hedendaagse Rusland. Het nonlineaire speelfilmdebuut van documentairemaker Sergei Loznitsa toont het in een hallucinerende nachtmerrie. dvd, regio 1 | Kino International


The War Room | Deze kroniek van Bill Clintons succesvolle presidentscampagne in 1992, met een hoofdrol voor strategisten George Stephanopoulos en James Carville, toont ook de opkomst van de hedendaagse mediapolitiek. dvd/blu-ray, regio 1/A | Criterion

Thou Shalt Not Kill... Except | Splatterwerk over Vietnamveteraan, gemaakt door dezelfde vriendengroep die ook de Evil Dead-reeks in elkaar draaide. Grotendeels gefilmd in de garage van Bruce Campbell en met Sam Raimi als gestoorde cultleider. dvd+blu-ray combo, regiovrij | Synapse Films

Her Private Hell | De Britse versie van Blue Movie, zeg maar: Engelands eerste 'narratieve pornofilm'. Regisseur Norman J. Warren, van wie ook diverse korte films op de dvd staan, groeide uit tot een grootheid in de exploitation-scene. dvd+blu-ray combo, regio 2/B | BFI Flipside

Octubre | Droogkomisch portret van Peruaanse woekeraar Clemente die plotseling opgezadeld wordt met een kind waar hij niets van wist won in 2010 de juryprijs in de sectie Un Certain Regard van het filmfestival van Cannes. dvd, regio 1 | New Yorker Films



JB



L'Apollonide — Souvenirs de la maison close
Fantasiewereld zonder illusies

Feministisch pleidooi of exploitatie? In Cannes, waar L'Apollonide — Souvenirs de la maison close vorig jaar in de competitie meedeed, waren de meningen verdeeld. Wie er zelf een mening over wil vormen, kan de film nu thuis bekijken.

"Wil je geen normaal leven? Buiten. Ik kan je aan werk helpen, als je wilt", vraagt een bordeelklant aan Madeleine. "Ik weet niet... Wilt u vrijen of niet? Ik heb geen zin meer om te praten." Mannen zijn geen redders, weten de vrouwen in L'Apollonide, een stijlvolle hoerenkast waar de 19e eeuw zich tegen de keer in nog heel even staande weet te houden. De gesoigneerde, vermogende klanten komen er niet voor hen, maar voor de illusie die ze vertegenwoordigen. Voor de meisjes zelf zijn illusies niet weggelegd.
Madeleine heeft haar dromen al bekocht met een litteken, dat een tragische grijns op haar gezicht achterliet. Vroeger werd ze 'la juive' genoemd, nu heet ze 'la femme qui rit'. In de salon vertoont ze zich niet meer, maar wel wordt ze als attractie verhuurd aan een erotisch feestje, dat herinneringen oproept aan Black Venus (Abdellatif Kechiche, 2010). Bezorgde die film de kijker een hoogst ongemakkelijk gevoel, in L'Apollonide draait alles in de eerste plaats om esthetiek: één waarin de gruwelijkheid even mooi wordt uitgelicht als de overvloedig ontblote vrouwenhuid. In deze film van Bertrand Bonello werkt dat vooral claustrofobisch: alsof binnen de muren van dit huis (erbuiten komen de meisjes zelden) niemand uit deze fantasiewereld ontsnapt, zelfs niet zij die hem met hun eigen bloed, zweet en tranen creëren. Aan de andere kant is de maker niet te beroerd om het contrast te laten zien tussen de aftandse slaapvertrekken van de prostituees en de weelderige peeskamers waar ze hun werk doen; of de blauwe plekken die je overhoudt aan seks in een champagnebad.
Bonello toont het bordeel als een vrouwenwereld waar ergernissen, angsten, dromen en teleurstellingen worden gedeeld in een vorm van kameraadschappelijke rivaliteit. Hij versterkt de benauwde, dromerige atmosfeer met een spookachtig geluidsspoor dat af en toe wordt onderbroken door een klassieke popsong als 'Nights in White Satin'. Het statement dat hij zo wil maken over het eeuwige lijden van de hoer — de tijdsprong in de slotscène wrijft het er nog eens in — is nogal gratuit. Bonello wil gewoon graag mooie, tragische vrouwen filmen. En dat doet hij goed.

Sasja Koetsier



L'Apollonide — Souvenirs de la maison close | Frankrijk, 2011 | Regie Bertrand Bonello | 122 minuten | Met Hafsia Herzi, Céline Salette, Jasmine Trinca | dvd, Distributie O'Brother



The Deal & The Special Relationship
Et tu, Tony

The Deal en The Special Relationship zetten het succesvolle The Queen, dat tussen de twee in hoort, in een nieuw licht. Peter Morgans 'Blair-trilogie' biedt variaties op een schurkenthema.

The Deal


The Deal
citeert Butch Cassidy and the Sundance Kid in zijn openingstitels: 'Much of what follows is true.' Het geldt niet alleen voor deze film, over hoe Tony Blair leider van de Labour Party werd, maar ook voor de twee officieuze vervolgen er op: The Queen, over de reacties van de Britse politiek en het koningshuis op de dood van Prinsis Diana, en het recente The Special Relationship, over de politiek vriendschap tussen Tony Blair en Bill Clinton.
Officieus, omdat de drie films in principe los van elkaar staan. Het zal vooral dankzij het succes van The Queen zijn, dat The Deal en The Special Relationship (beiden geproduceerd voor televisie) nu in Nederland uitgebracht worden. Toch is er een goede reden dat scenarist Peter Morgan naar de films verwijst als zijn 'Blair-trilogie'. Voor de drie films extrapoleerde hij vanuit de nieuwsfeiten, parlementaire verslagen en gesprekken met betrokkenen wat er in gesloten kamers werd besproken. En wie de drie films achter elkaar bekijkt, ontwaart wel degelijk een lijn over de drie films heen. Variaties op een thema.
Dat thema is de manipulatie van Tony Blair, in alle drie de films met wonderlijke precisie gespeeld door Michael Sheen. In The Deal zien we de oorsprong van zijn macht: in 1994 snoept Blair het leiderschap van de Labour Party af van gedoodverfde winnaar Gordon Brown (David Morissey). In The Queen zien we hoe hij na de dood van prinses Diana 'the people's prime minister' wordt, ten koste van het gereserveerde koningshuis. In beide films is hij in feite een bijfiguur, de antagonist voor de mensen die echt centraal staan.
In The Special Relationship is het eindelijk Blair zelf die het voetlicht krijgt. De titel verwijst naar de speciale band die de Britten hebben met Amerika, maar vooral ook op de politieke vriendschap tussen Blair en Bill Clinton (Dennis Quaid). De Amerikaanse president begint als een mentor voor de kersverse premier Blair, en wijst hem de richting van het Nieuwe Links. Om vervolgens door hem in de rug gestoken te worden bij de politieke schermutselingen rond de oorlog in Kosovo. Aan het oppervlak van de films is Blair telkens de glimlachende beschaving zelve, maar in feite is hij in alle drie de films de schurk.

JB



The Deal | Engeland, 2003 | Regie Stephen Frears | 76 minuten | Met David Morrissey, Michael Sheen | dvd Distributie A-Film



The Special Relationship | Engeland/Verenigde Staten, 2010 | Regie Richard Loncraine | 93 minuten | Met Michael Sheen, Dennis Quaid | dvd, Distributie A-Film



Beeld

Dick Maas wendt met Quiz de spanning van een televisiequiz aan voor zijn film. Niet de minste regisseurs gingen hem daarin voor.

Quiz Show | Robert Redfords waargebeurde verhaal van grootschalige quizfraude in de jaren vijftig: kandidaten van het populaire Twenty One kregen de antwoorden vooraf. dvd Warner (alleen tweedehands)



Confessions of a Dangerous Mind | Ook al op waarheid gebaseerd, dit regiedebuut van George Clooney. Of nu ja: de waarheid in het hoofd van quizmaker Chuck Barris, die volhoudt CIA-dubbelagent te zijn. dvd E1



Off Screen | Nog meer waanideeën in Pieter Kuijpers Telefilm over een verknipte buschauffeur die de Rembrandt Toren gijzelt. En groot fan is van Astrid Joostens Twee Voor Twaalf. dvd Universal (alleen tweedehands)



Magnolia | In zijn mozaïekvertelling toont Paul Thomas Anderson de eenzaamheid van verschillende karakters in Hollywood, waaronder een aan lager wal geraakte quizpresentator. dvd A-Film



Slumdog Millionaire | Waarschijnlijk de meest succesvolle quizfilm aller tijden: Danny Boyle won acht Oscars voor zijn verhaal over een jongen uit de sloppen van Mumbai die iedereen versteld doet staan van zijn kennis. dvd/blu-ray Cinéart



JB


top
Artikelen
Voorpublicatie: Kris Dewitte's Open Asia De vrijheid om niets vooraf te weten
De grote Dick Maas quiz Quiz
Berlinale 2012 Wat telt, de films of de markt?
Filmkrantroute Movies that Matter Recht, rechter, mensenrecht
Antwoorden quiz

Interviews
Boudewijn Koole over Kauwboy De sporen van de dood
Sacha Polak over Hemel Scènes uit een meisjesleven
Joost van Ginkel over 170 Hz Liefde in gebarentaal
Philippe Falardeau over Monsieur Lazhar Klassenfoto van een drama
David Cronenberg over A Dangerous Method Op de sofa
Emanuele Crialese over Terraferma Een kleine holocaust op zee
Rodrigo García over Albert Nobbs Ze werkte hard
Meral Uslu over Snackbar Dwars door een groepje kutmarokkaantjes durven lopen
HAFF: Adriaan Lokman over Chase 'Leef je ook mee met driehoekjes?'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Sanne Vogel
Spotlight Gaite Jansen
Teddy Cherim
Zwarte gaten Joost van Ginkel zag eindelijk Citizen Kane
Boeken Vuurwerk!
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Vochtige hoekjes
Filmslot: Return of the Filmclub Filmclubs schieten overal uit de grond
World Wide Angle (NL) Film in het vliegtuig
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
170 Hz Explosieve stilte
Albert Nobbs De man die er niet was
Black Gold (Jean-Jacques Annaud) Wijze woorden
Contraband Lekker voor bij de kater
A Dangerous Method Hoe gek zijn wij eigenlijk?
Extremely Loud & Incredibly Close Mooischreeuwerij
Haywire Dodelijk in avondjurk
Hemel Surrogaatseks
Intouchables Stoute grappen
The Mill & the Cross het schilderij leeft
Monsieur Lazhar Ontworteling
Paradiso Heiligdom
Plan C Een beetje jazz
Quiz Kopje onder
Terraferma Mensen in het vissersnet
Young Adult Prom queen from hell