The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
World Wide Angle (NL)

Film in het vliegtuig

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt het web af en becommentarieert opvallende discussies en tendensen rond filmmakers, in webzines en blogs. Deze maand de 50ste aflevering: 'Film in het vliegtuig'.

Tijdens het Filmfestival Rotterdam heb ik Die Unsichtbare (Cracks in the Shell) niet kunnen zien — een curieus psychologisch drama van regisseur Christian Schwochow, dat ergens tussen Black Swan en de films van Jacques Rivette geplaatst moet worden. Dat was niet erg: ik zag de film in het vliegtuig terug naar Australië, een van de tientallen arthousefilms die de economy class te bieden heeft.
De wijde wereld is zeker aan het veranderen voor cinefielen: de exclusiviteit van wat we vroeger te zien kregen als we een kostbaar kaartje hadden voor de Pathé- en Cinerama-bioscopen in Rotterdam is geleidelijk aan verstrooid geraakt. Tegenwoordig zou ik als lid van een jury, als medewerker van de Filmkrant of als filmliefhebber met een internetverbinding en een magisch wachtwoord vóór, tijdens of na het evenement een paar festivalfilms online kunnen bekijken. Of ik zou het geluk kunnen hebben om er een 'in de lucht' mee te pakken.
Zouden alle cinefielen net als ik ervan dromen om het filmaanbod te programmeren op langeafstandsvluchten? Ongeveer tien jaar geleden kreeg ik na een onverwachte opwaardering naar business class tot mijn verbazing Haneke's Code Unknown (2000) te zien, terwijl het plebs achterin (waar ik normaal ook zit) genoegen moest nemen met middelmatige actiefilms en romcoms uit Hollywood. Maar dit elitarisme bestaat vandaag niet meer (tenzij ze nu avantgarderegisseurs als Ken Jacobs of Lav Diaz zitten te bekijken in business class, je weet het niet). Tijdens de terugvlucht naar Melbourne heb ik op mijn gemak Manoel de Oliveira's sublieme The Strange Case of Angelica (2010) kunnen zien — verbazingwekkend genoeg de perfecte vliegtuigfilm — en Kiyoshi Kurosawa's Cure (1997), die me (net als Tokyo Sonata (2008) die ik op een andere vlucht zag) misselijk maakte terwijl ik boven onze treurige, gedoemde planeet zweefde.
Filmfragmenten gaan onverwachte, surrealistische verbindingen aan in de geest van kijkers en critici. The Strange Case of Angelica is een expliciete beschouwing over fotografie: stilstand, beweging, het ontwikkelen en vastpinnen van een rij shots, een dode die door animatie weer tot leven wordt gebracht, de dood als hemels hiernamaals. Wat ooit begon als een solide filmproject in Oliveira's hoofd (het scenario was al gepubliceerd maar de film nog niet gemaakt) is opgefrist en verlevendigd met digitale effecten om een Chagall-achtige droomsfeer te creëren.
In Rotterdam koesterde Julio Bressane's opmerkelijke film Rua Aperana 52 op spookachtige en melancholieke wijze ook zijn fotografische genealogie. We zagen beelden van het huis waarin de regisseur opgroeide en beelden van de omgeving. De film is een sombere poging om een verloren wereld op te roepen en laat ook een cinematografie zien die op het punt staat te verdwijnen. "Niemand kijkt meer naar dit soort films", zei Bressane peinzend terwijl hij gebaarde naar de paar belangstellenden in de zaal.
De stilstaande beelden van foto's dringen door in andere kringen dan deze klaaglijke allegorieën van de cinema van Oliveira en Bressane. Cure gaat ook over obsessie (in de verontrustende en traumatische geest van bijna al het werk van Kurosawa), maar het gaat vooral over de pretenties van de 'police procedural' die botsen met de chaotische werkelijkheid: mug shots van verdachten en foto's van slachtoffers zijn netjes opgehangen naast het met verwarde teksten volgeschreven schrijfbord van een politie-inspecteur. De rationele orde van dit fotografisch regime wordt bespot door het hallucinerende karakter van de smoezelige gebeurtenissen er omheen, de bloederige vlekken en graffitiachtige tekens die verschijnen en verdwijnen bij elke wending.
Tussen de bioscoopzaal en het vliegtuig is er de kunstgalerie, weer een ander soort ruimte. In Sascha Pohle's video Reframing the Artist, in een loop vertoond in de kale, bunkerachtige ruimte van het Reality Check-programma, speelden Chinese kunstenaars (in Mumblecore-stijl) het stereotype beeld na van de gekwelde kunstenaar, zoals dat te zien is in talloze Europese en Amerikaanse films. De overgestileerde kopieën van de originele kunstwerken uit deze films — Scarlett Johansson als model voor Vermeer, Edward G. Robinsons surrealistische landschappen in Fritz Langs Scarlet Street (1945) — worden door de Chinezen als perfecte kitsch nageschilderd en neergesmeten op een tafel, voor onze snel afgeleide, eenentwintigste-eeuwse blik. Vertrekt mijn vliegtuig nu?

Adrian Martin | vertaling Martijn Meijer



top
Artikelen
Voorpublicatie: Kris Dewitte's Open Asia De vrijheid om niets vooraf te weten
De grote Dick Maas quiz Quiz
Berlinale 2012 Wat telt, de films of de markt?
Filmkrantroute Movies that Matter Recht, rechter, mensenrecht
Antwoorden quiz

Interviews
Boudewijn Koole over Kauwboy De sporen van de dood
Sacha Polak over Hemel Scènes uit een meisjesleven
Joost van Ginkel over 170 Hz Liefde in gebarentaal
Philippe Falardeau over Monsieur Lazhar Klassenfoto van een drama
David Cronenberg over A Dangerous Method Op de sofa
Emanuele Crialese over Terraferma Een kleine holocaust op zee
Rodrigo García over Albert Nobbs Ze werkte hard
Meral Uslu over Snackbar Dwars door een groepje kutmarokkaantjes durven lopen
HAFF: Adriaan Lokman over Chase 'Leef je ook mee met driehoekjes?'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Sanne Vogel
Spotlight Gaite Jansen
Teddy Cherim
Zwarte gaten Joost van Ginkel zag eindelijk Citizen Kane
Boeken Vuurwerk!
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Vochtige hoekjes
Filmslot: Return of the Filmclub Filmclubs schieten overal uit de grond
World Wide Angle (NL) Film in het vliegtuig
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
170 Hz Explosieve stilte
Albert Nobbs De man die er niet was
Black Gold (Jean-Jacques Annaud) Wijze woorden
Contraband Lekker voor bij de kater
A Dangerous Method Hoe gek zijn wij eigenlijk?
Extremely Loud & Incredibly Close Mooischreeuwerij
Haywire Dodelijk in avondjurk
Hemel Surrogaatseks
Intouchables Stoute grappen
The Mill & the Cross het schilderij leeft
Monsieur Lazhar Ontworteling
Paradiso Heiligdom
Plan C Een beetje jazz
Quiz Kopje onder
Terraferma Mensen in het vissersnet
Young Adult Prom queen from hell