La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Uccellacci e uccellini Thuiskijken

Uccellacci e uccellini | Porcile
Wegkijkers, kannibalen en uitbaters

De 'ideo-komedie' Uccellacci e uccellini is misschien wel de meest lichtvoetige film van Pasolini. Porcile is dan weer zijn meest zwaarmoedige. Toch staan de twee films comfortabel naast elkaar op deze nieuwe uitgave van Masters of Cinema, want ze illustreren beiden Pasolini's bijtende gevoel voor ironie.

Door Hugo Emmerzael

Italiaans schrijver, schilder en filmmaker Pier Paolo Pasolini stond aan het begin van zijn filmcarrière nog bekend als een van de opkomende neorealisten. Zijn vroege zwart-witfilms, Accattone (1961), Mamma Roma (1962) en Il vangelo secondo Matteo (1964) werden voornamelijk vergeleken met die van Vittorio de Sica (Ladri di biciclette), Roberto Rossellini (Francesco, giullare di Dio) en Federico Fellini (La strada). Deze films gaan over het straatleven — over pooiers en hoeren — en over religie, twee werelden die Pasolini in zijn hele oeuvre blijft onderzoeken. Bij deze films ligt de focus nog op realisme, op het zo authentiek mogelijk verbeelden van de beleveniswereld van de personages, maar met opvolger Uccellacci e uccellini (Hawks and Sparrows, 1966) distantieerde Pasolini zich meer van de inhoud en van de stijlkenmerken van het neorealisme. Uccellacci e uccellini is immers een 'ideo-komedie', Pasolini's eerste grote stap in de richting van mythe, allegorie en ironie.

Kraai
Op de extravagante openingstitels na — waarin zanger Domenico Modugno al zingend onder begeleiding van Ennio Morricone's soundtrack titels voorleest — voelt het begin van Uccellacci e uccellini nog als het neorealisme zoals we dat kennen. We zien een vader en een zoon, respectievelijk gespeeld door de toen bekende acteur Totò en amateur/Pasolini-lieveling Ninetto Davoli, door een buitenwijk van Rome zwerven. Volgens Pasolini representeert het slenterende duo de normale Italiaanse vader en zoon. Ze maken grappen, dansen op een westernjingle van Ennio Morricone in een bar en lopen verder. Allemaal heel gewoon. Vermoedelijk gaat de jongen ooit bij Fiat werken, vertelde Pasolini in een interview met Oswald Stack in 1969. Die gewoonheid ebt echter snel weg als vader en zoon een kraai tegenkomen die mee op pad gaat en hen vertelt over religie, communisme en de staat van Italië.
Die kraai symboliseert een nieuw pad dat Pasolini met zijn films inslaat: weg van het realisme, richting allegorie, mythe en ironie. De kraai deelt een anekdote met Totò en Ninetto over twee gelovigen (ook gespeeld door Totò en Ninetto) die door Franciscus van Assisi worden gevraagd om de haviken (de onderdrukkers) en de mussen (onderdrukten) te bekeren. Met dit surrealistische, humoristische maar ook krachtige middeleeuwse verhaal-in-verhaal neemt Pasolini afstand van het neorealisme. "Het tijdperk van Brecht en Rossellini is voorbij", zegt de kraai.

Kannibalisme
Met Uccellacci e uccellini was een nieuwe Pasolini opgestaan. Zijn films worden didactischer, poëtischer en vooral vager. Neem Teorema (zie Filmkrant #380), een ironisch en seksueel geladen parabel waarin een jonge Terence Stamp de leden van een bourgeois gezin in een existentiële crisis achterlaat nadat hij met ieder familielid seks heeft gehad. Pasolini wisselt scènes in het landhuis af met weidse beelden van het vulkanische landschap rond de Etna. Het verkoolde landschap symboliseert de seksuele en politieke frustraties van de achtergelaten familie.
Pasolini gebruikt eenzelfde allegorische verbeelding in opvolger Porcile (Pigsty), waarin hij een grimmig middeleeuws overlevingsverhaal (ook rondom de Etna) linkt aan de perversiteiten van een Duitse familie van kapitalisten. De film is een aaneenschakeling van ironische momenten, een duistere komedie waar je nooit helemaal mee durft lachen, vooral omdat hij zo verontrustend is. In het overlevingsverhaal vergrijpt het hoofdpersonage zich aan kannibalisme, in Duitsland vergrijpt Julian, de zoon van een rijke industrieel, zich aan een liefde voor varkens. De industrieel in kwestie probeert zijn vete met een concurrent op te lossen om meer kapitaal te vergaren. Ze blijken beiden nazi's te zijn geweest. Zo verbindt Pasolini nazisme en kapitalisme met kannibalisme. "Ik heb mijn vader vermoord, ik heb menselijk vlees gegeten en ik tril van plezier", vertelt de naamloze jongen in de finale van het middeleeuwse segment.

Ironie
Porcile is een van Pasolini's meest uitdagende films, Uccellacci e uccellini een van de meest toegankelijke. Toch zijn de twee films door hun vertelstructuur en allegorische vorm sterk aan elkaar verwant. Julian wordt tegen het einde van Porcile door de varkens opgegeten van wie hij houdt, één van de haviken vergrijpt zich na zijn bekering in Uccellacci e uccellini toch aan de mus. Beiden films schetsen een samenleving die bestaat uit wegkijkers, kannibalen en uitbaters. Het is een extreem pessimistisch beeld van symptomen die Pasolini in de samenleving van de jaren zestig om zich heen zag. Al keek hij er niet van weg: gewapend met ironie maakte hij er parabolen van die even vermakelijk, grappig als huiveringwekkend kunnen zijn.

Uccellacci e uccellini & Porcile |  |  Italië, 1966 & 1969 | Regie Pier Paolo Pasolini | Verkrijgbaar op import blu-ray (r2/A) vanaf 22 februari


Love
Lekker meta

Net te laat voor Valentijnsdag presenteert Netflix de nieuwe serie Love, een cynische romcom over de moeizame liefde tussen Gus en Mickey, maar vooral over de nog moeizamer verhouding tussen de personages en Holly­wood.

Door Joost Broeren



Aan het begin van de vijfde aflevering van Love, de nieuwe Netflix-serie van komediekoning Judd Apatow (Knocked Up, This Is 40), zit een tirade tegen bingen, het Engelse woord voor iets gulzig, in één zit opslokken. De spreker, een zelfhulp-radiopresentator, heeft het over het bingen van liefde, drugs en alcohol om een gat in de ziel te vullen. Maar het woord bingen wordt tegenwoordig vooral gebruikt voor het in één ruk uitkijken van tv-series, en dan specifiek die van Netflix. Leuk stukje 'happen naar de baas', dus, van Apatow en co.
De makers zullen overigens ook wel weten dat kijkers die drie à vier afleveringen van een serie hebben gezien, over het algemeen de reeks sowieso uitkijken, zoals onderzoek van Netflix zelf onlangs uitwees. Lekker meta, dus, om die grap in aflevering vijf te plaatsen: degenen die dat halen, zitten hoe dan ook al vast in de romantische beslommeringen van goeiïge nerd Gus (Paul Rust, met Apatow en producent Lesley Arfin ook bedenker van de serie) en de wild levende, constant op de verkeerde mannen vallende Mickey (Gillian Jacobs) in hedendaags Los Angeles. Twee personages die de clichés van de liefde willen ontlopen en niet (meer) geloven in 'de ware', en dus uiteraard in elkaar de ware zullen vinden.
De binge-grap is overigens dubbel leuk omdat Love als serie expliciet lijkt te zijn gebouwd om te bingen: elke aflevering begint vrijwel exact waar de vorige eindigde. Zo voelt de reeks niet zozeer als tien losse verhalen met een kop en een staart, maar meer als één Apatow-film van bijna zes uur lang. Met, het moet gezegd, zowel de positieve als de negatieve kanten daarvan. Voor: een scherp mengsel van goede grappen en oprechte emotie. Voor: prettig los geïmproviseerde dialogen, waar de acteurs wel raad mee weten, en dan met name Apatows comedy-vrienden die in groten getale in bijrollen te zien zijn. Tegen: die nadruk op improvisatie maakt veel scènes (en soms zelfs hele afleveringen) vormeloos en te lang, en visueel gebeurt er niet veel meer dan dat er camera's op acteurs gericht worden.

Filmromantie
Love wordt gepresenteerd als een cynische romcom. Dat is inmiddels een bescheiden hypeje in het Amerikaanse tv-landschap: diverse series zetten de klassieke vormen van (film)romantiek bij het oud vuil, en vervangen die door iets met een realistischer of ronduit zure ondertoon. Zie bijvoorbeeld het grofgebekte You're the Worst (in Nederland te zien bij Comedy Central), over twee hard feestende inwoners van Los Angeles, die tegen hun slechtste bedoelingen in toch weer in een relatie met elkaar terechtkomen. Zie Girlfriend's Guide to Divorce, over een zelfhulpschrijfster wier huwelijk uit elkaar valt. En ga vooral kijken naar het meesterlijke Togetherness van de indie-filmbroers Jay en Mark Duplass (het tweede seizoen is vanaf 21 februari te zien op HBO), een serie die de complexiteit van het je leven met iemand delen recht in de ogen durft te kijken.
Het zal geen toeval zijn dat al deze series zich afspelen in Los Angeles: dat is immers de bron van de filmromantiek waartegen ze zich impliciet of expliciet afzetten. Dat geldt voor Love in vergaande mate. In naam gaat de serie over de ontluikende relatie tussen Gus en Mickey, maar de tien afleveringen tellende reeks neemt daar nogal de tijd voor: pas aan het slot van de veertig minuten lange eerste aflevering ontmoeten de twee elkaar, en vervolgens kijken we negen afleveringen lang naar zijpaden en vluchtroutes voordat ze elkaar echt vinden.
Het is dan ook vooral de relatie tussen liefde en Hollywood die centraal staat. Gus werkt als docent op de set van een kitscherige dramaserie over heksen; Mickey is de assistente van die eerdergenoemde radiopresentator. In een van hun eerste ontmoetingen gooit Gus al zijn blu-rays, net opgehaald bij zijn ex, uit het raam van haar auto, omdat ze hem onrealistische verwachtingen hebben gegeven van de liefde. Zo wordt hoe de liefde in films en series werkt, door de personages afgezet tegen hoe het 'in het echt' is, en dat wordt en passant ook nog eens vergeleken met hoe liefdeloos de werkomgeving van Hollywood zelf is. Kortom: lekker meta.

Love | Verenigde staten, 2016 | Makers Judd Apatow, Paul Rust, Lesley Arfin | Te zien op Netflix vanaf 19 februari


Kunst... begin drrr niet an
Broodiaanse logica

Levendige ode die zich niet richt op de muzikant maar de beeldend kunstenaar Herman Brood. Maar bewijst vervolgens dat zijn kunstenaarschap, ongeacht het medium, in zijn performance zat.



Het is alweer vijftien jaar geleden dat Herman Brood van het Amsterdamse Hilton hotel sprong. Toch zou je bijna vergeten dat hij dood is. In de afgelopen maanden verscheen er een biografie van zijn levensgezel Xandra Brood, kwam er een musical op de planken over zijn leven en was er een relletje rond ex-manager Koos van Dijk die echtheidscertificaten voor kunstwerken van de overleden zanger/beeldend kunstenaar leverde. Ook als je Herman Brood-documen­taire Kunst... begin drrr niet an kijkt, is het niet het weerzien met Brood dat je de verleden tijd in trekt. Op beeld is zijn persoonlijkheid immers vol leven. Het is de gruizige kwaliteit van omgezette video 8-beelden — het formaat dat symbool staat voor home video's — die overal een instant herinnering van maakt.
Regisseur Gwen Jansen stelde deze documentaire samen uit privé-video's. Hoe verwant dat ook klinkt aan recente muziekdocumentaires als Amy en Cobain: Montage of Heck, op papier is er één groot verschil: dit gaat niet over de muzikant Herman Brood, maar om de autonoom beeldend kunstenaar. Van 1992 tot 2000 toog Brood regelmatig richting zijn geboorteplaats Zwolle om daar samen met jeugdvriend Ivo de Lange het atelier in te duiken. In het rond spattend verf, anekdotes, typetjes, stemmetjes, express lekkende vulpennen: De Lange nam het destijds allemaal op met zijn kleine videocameraatje. Als de tot een geheel versneden video's vervolgens iets bewijzen, is het dat beeldende kunst en muziek wellicht op papier verschillend zijn, maar dat het medium eigenlijk niets uitmaakt: Brood was bovenal performer. Zoals we nu kunnen zien blijkbaar 24/7, zelfs in huiselijke sfeer.
Minder boeiend dan de performer in actie zijn de obligate, maar begrijpelijke, liefdesverklaringen van vrienden en bekenden als Ivo de Lange, Rob Scholte, Jonnie Boer etc. Maar dat ook zulke testimonials op een oorspronkelijke manier kunnen, blijkt als Xandra Brood zich hardop afvraagt hoe haar kleurenblinde eega kleuren zag. Direct op die vraag komt een oogarts in beeld die dat even haarfijn uitlegt. Door de abrupte montage krijgt het een humorvol, Willem Wever-achtig karakter, eenzelfde speelse manier van associëren weerspiegelend als die van Brood. Zo kunnen uitwaaierende hoofdpersoon en vorm dus ook samenvallen.
Volgens tegendraadse Broodiaanse logica is Kunst... begin drrr niet an ondanks die titel juist een pleidooi voor losheid. Of je dat nu zoals Herman doet door te blijven experimenteren en rücksichtslos te klooien in een paint-programmaatje op je pc, of door videobeelden aan elkaar te rijgen tot een constante stroom. Dat is dan om het even.

Alexander Zwart

Kunst... begin drrr niet an | Nederland, 2015 | Regie Gwen Jansen | Met Herman Brood, Xandra Brood, Ivo de Lange | Te zien op dvd en VoD (Vimeo)


Monster Hunt
Chinese monsterhits

De meest succesvolle Chinese release ooit is Monster Hunt. Laten we eens zien waar de Chinezen zelf naar kijken. Want hun smaak drukt een steeds groter stempel op wat de rest van de wereld te zien krijgt.



China moet niet alleen de wereldeconomie redden maar ook Hollywood, dat steeds meer vervolgfilms uitbraakt die hun monsterlijke budgetten in internationale territories moeten terugverdienen — met China als grote roerganger. Met een jaarlijkse groei van zo'n 50 procent zal China Amerika volgend jaar van de troon stoten als grootste markt. Voeg in je Excel nog een kolom toe waarin staat dat Chinezen nu nog maar één keer per jaar naar de bioscoop gaan tegenover de Amerikaanse vier keer per jaar en je snap dat de studio's hijgend in de rij staan om de wensen van de Chinese consument te vervullen (nog meer special effects ! Nog meer robots!).
En dan zijn er nog de wensen van de censor. Die zijn niet alleen moreel van aard maar vooral ook economisch. Zo mogen er jaarlijks maar 34 buitenlandse titels worden uitgebracht. Die dan ook nog maar 25 procent van de recette mogen houden, in plaats van de gebruikelijke 40 tot 50 procent, en maximaal 30 dagen mogen draaien. Dan zijn er nog allerlei pesterijen, zoals het reserveren van de meest lucratieve maanden (vakanties) voor lokale producties.
En met succes: bij de tien best bezochte films van 2015 zaten slechts drie Ameri­kaan­se titels. De grootste hit was ook de meest succesvolle release in China aller tijden: Monster Hunt. Laten we eens verder kijken dan de cijfers en zien waar de Chine­zen naar kijken. Want hun smaak drukt een steeds grotere stempel op wat de rest van de wereld te zien krijgt.
Monster Hunt speelt zich af in historisch China waar goede en gemene monsterjagers elkaar proberen af te troeven in de jacht op een koninklijk babymonstertje: een schattige wezentje dat lijkt op een mix van radijs en octopus. Kort samengevat: een komische avonturenfilm voor de hele familie met veel kung fu gooi- en smijtwerk, prima effecten, dikke vette humor en suikerzoete romantiek. Eigenlijk precies wat je verwacht — maar dan minder.
Regisseur Raman Hui is een zeer ervaren animator van DreamWorks. De pastelkleurige monsters met hun grote ogen zijn dan ook behoorlijk cute — ergens halverwege Disney en Ghibli. Maar Hui mist de komisch timing van zijn DreamWorks stalgenoten. Om van de verhalende inventiviteit van zijn Pixar concullega's maar de zwijgen. Er is geen enkele spanning, geen gevoel van gevaar of opwinding. Jammer, want de ingrediënten zijn er allemaal. Voor de verandering toch maar eens hopen op een Amerikaanse remake?

Rik Herder

Monster Hunt China, 2015 | Regie Raman Hui | Distributie Filmrise


Import

Het beste uit het internationale aanbod voor thuiskijkers deze maand geselecteerd door Boudisque (boudisque.nl).

Frantz Fanon: Black Skin, White Mask | In deze drama-­docu­mentaire onderzoekt Isaac Julien leven en werk van de invloedrijke postkoloniale theorist Frantz Fanon. Hij richt zicht niet alleen op diens verdiensten, zoals zijn inzet voor de onafhankelijkheid van Algerije, maar ook op zijn te­kortkomingen zoals zijn homofobische en seksistische neigingen en schetst zo een compleet beeld van een van de belangrijkste cultuurcritici van de twintigste eeuw. dvd (r2) | BFI



Farewell My Concubine | Een van de hoogtepunten van de vijfde generatie Chinese regisseurs, Chen Kaige's Farewell My Concubine gebruikt de planken van de Peking Opera om te reflecteren op de tumultueuze geschiedenis van China. We volgen Douzi, een verstoten jongen die is opgevoed door een theatertroupe. Kunst en leven zijn voor hem letterlijk hetzelfde, maar dat geldt niet voor zijn beste vriend en tegenspeler Shitou. blu-ray + dvd (r2/b) | BFI



L'inhumaine | Deze vooruitstrevende stille sciencefictionfilm van Marcel kon bij zijn release in 1924 op veel kritiek rekenen. Het publiek van die tijd was blijkbaar nog niet klaar voor een complex portret van een vrouw die niet toegeeft aan de versierpogingen van meerdere mannen. "Bij elke vertoning beledigden toeschouwers elkaar en waren er net zo veel driftige aanhangers als furieuze opponenten", aldus een van de sterren van de film. blu-ray (r1/a) | Flickr Alley



Hidden Fortress | Akira Kurosawa's samoeraifilm vormde een enorme inspiratiebron voor George Lucas' Star Wars. In plaats van C-3PO en R2-D2 opent de film met twee passanten die verstrikt raken in een oorlog tussen clans en een epische zoektocht naar goud. Filmcriticus David Ehrenstein noemde Hidden Fortress een van de beste actieavonturenfilms ooit gemaakt. blu-ray (r1/a) | Criterion



A Brighter Summer Day | Deze vier uur durende film is deels gebaseerd op een incident dat Taiwanees regisseur Edward Yang zich nog kon herinneren van toen hij dertien jaar oud was. Een veertienjarige jongen vermoordde toen zijn vriendin, omwille van schimmige gangsterzaken. De film is niet alleen een persoonlijk, existentieel drama, maar ook een ondervraging van de instabiele politieke identiteit van Taiwan in de jaren zestig. blu-ray (r1/a) | Criterion



top
Artikelen
CinemAsia De nieuwe stem van China
Coproductieverdrag Met de billen bloot op de Chinese markt

Interviews
Sergei Loznitsa over The Event 'Ik richt me tot het volk'
David Verbeek over Full Contact Het trauma van de virtuele jager
Fiona Tan over History's Future 'Als je je geheugen kwijt bent, dan ben je jezelf kwijt'
Michael Almereyda over Experimenter 'Milgram zag geen moraliteit bij de mens'
Tobias Lindholm over Krigen 'Ik wil de chaos niet kleiner maken'
Jia Zhang-ke over Mountains May Depart 'Dit is een waarschuwing'
José Luis Rugeles Gracia over Alias María Confrontatie met de werkelijkheid

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Actie! Op de set van Een echte Vermeer
Filmsterren
World Wide Angle (NL) Kroniek van een natie voorspeld
Thuiskijken
Andy at the movies
Het nieuwe kijken Ssssst!
Boeken: The Feel-Bad Film 'Give me your darkest!'


Recensies
El abrazo de la serpiente De ziel van het oerwoud
Arabian Nights (As mil e uma noites) Scheherazade leeft en woont in Portugal
Belgica De tol van rock 'n roll
Brooklyn Kuis & keurig
The Event Revolutie op straatniveau
Experimenter Milgram was z'n tijd vooruit
Full Contact Als een videogame
History's Future De engel van de geschiedenis
Ik wil gelukkig zijn Fien de la Mar hypnotiseert
Les Innocentes Koppige strijdster
Krigen Onmenselijke beslissingen
Mountains May Depart (Shan he gur ren) A Touch of "Togetherness"
Préjudice Het être fatal van de familie
Room Het decor stort in
Where To Invade Next De valse retoriek van Michael Moore