The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
TONY MANERO op het Latin American Film Festival Festivalexplosie

"We zijn een breekijzer"

Iedere week wordt er wel ergens in Nederland een filmfestival georganiseerd. Deze 'filmfestivallisering' illustreert de crisis in het arthousecircuit.

Liefhebbers van filmfestivals komen tegenwoordig het hele jaar door aan hun trekken. De Arabische wereld, Japan, de Himalaya: welk werelddeel heeft géén eigen filmfestival? In mei kun je naar Maastricht voor een filmisch inkijkje in het boeddhisme, naar Utrecht voor films uit Latijns-Amerika en naar Amsterdam voor een overzicht van recente Israëlische cinema. Een maand later staan Beeld voor Beeld (antropologische documentaires), Doku.Arts (documentaires over kunst) en MuteSounds (films voor doven en slechthorenden) op het programma.
De explosie van festivals stamt al van de jaren tachtig van de vorige eeuw, zegt UvA-onderzoeker Marijke de Valck, die een proefschrift schreef over internationale filmfestivals. "Het is een vorm van citymarketing. Wil een stad aantrekkelijk zijn voor de creatieve klasse, dan moet er een levendig cultureel klimaat heersen. Een festival is dan een logische keuze."
Daarnaast illustreert de 'filmfestivallisering' van Nederland volgens De Valck de crisis in het arthousecircuit. Een reguliere bioscoopuitbreng is voor niet-commerciële films steeds lastiger te realiseren. "Filmfestivals zorgen ervoor dat dit type film toch een lokaal publiek bereikt. In principe is dat positief, al krijgen filmtheaters het daardoor mogelijk nog moeilijker. Producenten en distributeurs worden ook kritischer. Zij beginnen festivals als een volwaardig distributieplatform te beschouwen. Ze vragen steeds vaker geld voor vertoningen op festivals. Logisch, want ze moeten toch ergens hun brood mee verdienen."
De festivals beschouwen zichzelf juist als een belangrijke stimulans van het arthousecircuit. Janine van den Brink van het Festival Vrouwenfilms benadrukt dat het filmhuis in Assen er zonder het festival — dat in 2010 haar dertigste verjaardag viert — waarschijnlijk nooit was gekomen. Volgens Adel Salem heeft vertoning op Cinéma Arabe ervoor gezorgd dat de Marokkaanse filmhit casanegra is aangekocht door een Nederlandse distributeur. Amar Soekhlal dicht zijn Hindoestaans Filmfestival in Den Haag een breekijzerfunctie toe. "Ons doel was de Indiase cinema naar een breder publiek te brengen. Dat Pathé nu op reguliere basis Bollywoodfilms programmeert, geeft aan dat we daarin geslaagd zijn."

Gratis
Veel 'nieuwe' festivals ontstaan vanuit maatschappelijk idealisme. De filmkunst is geen doel op zich, maar een middel tot emancipatie. Het Arab Film Festival in Rotterdam mikt, in de woorden van directeur Khaled Chouket, op "verbetering van de dialoog tussen de westerse en Arabische wereld." "We strijden tegen het fundamentalisme en andere extremistische stromingen binnen de islam. Discussies en Q&A's moeten de vooroordelen van het Nederlandse publiek over de Arabische wereld doorbreken."
Adel Salem van het Amsterdamse collegafestival Cinéma Arabe hoopt mensen van Turkse of Marokkaanse afkomst tot een meer frequent filmbezoek te bewegen. Allochtonen zijn ondervertegenwoordigd in de bezoekcijfers van bioscopen. Daarom organiseert Salem in stadswijken als de Baarsjes en Bos en Lommer filmvoorstellingen in buurthuizen. "Gratis of voor een euro, om de drempel zo laag mogelijk te maken. Zo hoop ik de culturele participatie van moslims te verhogen."
Azië, het boeddhisme, Israël en de Arabische wereld: zij staan in the picture op meer dan één filmfestival. Dat is geen overdaad, meent Salem. "Ons publiek pakt echt niet de trein naar Rotterdam om een Arabische film te bekijken. Ik zou alleen liever de krachten bundelen. Eén festival in de twee grootste steden van Nederland scheelt een hoop geld en levert meer publiciteit op."
Maar Chouket van het Arab Film Festival moet van zo'n samenwerking weinig weten. "Continuïteit is voor ons de uitdaging, niet nog verder groeien. De festivals verschillen ook te veel van elkaar. Wij hebben een eigen competitie. We bestaan al negen jaar en krijgen jaarlijks veel aandacht in de Arabische media. Bovendien: concurrentie is alleen maar goed. Het daagt ons uit om een sterker festival neer te zetten. Elk initiatief met een positieve boodschap is welkom."

Klappen
Marijke de Valck verwacht dat de komende jaren voor veel filmfestivals zal blijken of ze een duurzaam karakter hebben. "De financiële crisis zorgt voor een krimp in beschikbare subsidies. Zonder steun van provincies, gemeenten, culturele stichtingen en sponsors kan geen festival overleven." Het Arab Film Festival voelt de economische recessie al op de begroting drukken. "Van onze subsidie is twintig procent structureel, de rest halen we binnen op projectbasis", zegt Chouket. "We merken dit jaar dat dat wel een risico is."
Het Hindoestaans Filmfestival heeft de eerste klappen al gekregen. De gemeente Den Haag trok de structurele subsidie in. Daardoor krimpt het festival dit jaar noodgedwongen van veertien naar drie dagen. "De raad vindt dat we creativiteit missen", zegt een teleurgestelde Amar Soekhlal. "Maar de commissieleden hebben weinig affiniteit met de Indiase cinema. Ik heb ze nog nooit op het festival mogen verwelkomen. Waar baseren ze hun oordeel op?"
Er is misschien sprake van wildgroei, maar een functie hebben de meeste festivals zeker, vindt De Valck. "In sommige gevallen vraag ik me af of ze wel ontstaan vanuit een passie voor film. Maar een in een cultuur, religie of achtergestelde minderheidsgroep gespecialiseerd festival is niet per se een slecht festival. Zo stellen gay en lesbian-festivals vaak bepaalde stereotypen ter discussie, door debatten en Q&A's te organiseren. Die bredere context schept extra waarde voor het publiek. Dat gaat beter geïnformeerd naar huis dan wanneer het één enkele film kijkt in een plaatselijk filmhuis."

Niels Bakker
top
Artikelen
Festivalexplosie "We zijn een breekijzer"
Filmslot I Gekelderd op de ladder
Filmslot II Kinderfilm in de knel
Storyboards van Mark de Cloe en Dick Tuinder Het leven in splitscreen
Toekomst filmfestivals 'De kaarten opnieuw schudden'

Interviews
Aïda Begic over SNOW Niets in het universum verdwijnt
François Ozon over RICKY "Er zit absoluut een duistere kant aan"
Jiska Rickels over BABAJI Geesten vangen
Nuri Bilge Ceylan over THREE MONKEYS 'Alles zal als dominostenen omvallen'
Sergei Dvortsevoy over TULPAN "Ik haat exotische onzin"
Take 5: Jean naar Cannes

Rubrieken
Boeken Zien is niet geloven
Duidelijk Donder en mist
Filmweb
Filmfocus
Filmkort
Mening
Filmnieuws
Filmpers
Filmsterren
Filmthuis
Webfilm
World Wide Angle (NL)


Recensies
ANGST (Michiel van Erp) Verlammende angsten
BABAJI, AN INDIAN LOVE STORY Tot de dood ons niet scheidt
LA BUENA VIDA Alwéér een rondje Santiago
THE BURNING PLAIN Te weinig vuur
CASANEGRA "Zó wilde ik Marokko filmen"
CORALINE EN DE GEHEIME DEUR Surrealistisch mooi
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK Loslatende plaksnorren
LAST STOP 174 Giftige cocktail
LINHA DE PASSE Nou eens even geen lijmsnuivers
IL PAPÀ DI GIOVANNA Totale vernietiging
SILENT WEDDING Stalin, partycrasher
THREE MONKEYS Horen, zien en zwijgen
TULPAN Vloekend over de steppe
THE YOUNG VICTORIA Toen ze nog niet zo kuis was