Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Foto Bram Belloni Ruben Östlund over Play

Zwart-witte stereotypen inkleuren

Waarom raken we zo in de war van filmbeelden van vijf zwarte jongetjes die drie witte leeftijdsgenoten beroven? De Zweedse regisseur Ruben Östlund maakte er een film over: "Ik wil verwarren, verontrusten."

Het begon allemaal met een krantenknipsel. De Zweedse regisseur Ruben Östlund (1974) hoorde van zijn producent over een ruchtmakende zaak waarin een groep jonge allochtone oplichters tientallen slachtoffers maakte. In de rechtszaak die volgde bleek dat de kleine criminelen welbewust speelden met het beeld dat er in de publieke opinie van de 'gevaarlijke zwarte' bestond.
"Dat beeld — vijf zwarte jongetjes die drie blanke jongetjes beroven — riep iets in me op waar ik niet mee om kon gaan, dat ik zelfs niet echt kon uiten", vertelde de regisseur van Involuntary (2008), waarin hij ook al onderzocht hoe groepsdruk werkt, vorig jaar in Cannes. "Dat interesseerde me: wat is er zo opruiend aan die situatie? Die stereotypen ben ik vervolgens in gaan kleuren."
Play was het resultaat: een subtiel manipulatief spel van aantrekken en afstoten. Het is een film die bij uitstek uitnodigt om over de inhoud te spreken. Maar het is juist de stijl van de film die Play zo interessant en verwarrend maakt. Östlund toont de gebeurtenissen in lange takes, van afstand gefilmd met een goeddeels statische camera. Je zou het kunnen zien als een godsperspectief, of beelden van beveiligingscamera's, maar dan in een zeer hoge resolutie. "Ik wil het publiek bij de les houden", legt Östlund uit. "Als kijker ben ik geconcentreerder als ik merk dat het beeld gestuurd wordt, op een klinische manier — bijna op het onmenselijke af, inderdaad. Het geeft een voyeuristische blik op gebeurtenissen. Ik wilde niet dat het publiek aan het beeld kon aflezen wat mijn emoties bij de zaak zijn; ik wil ze verwarren, verontrusten."

Wedstrijd
Het gebruik van de mogelijkheden van de digitale cinema was daarbij essentieel. Östlund: "De camerabewegingen zijn pas na de opnames gemaakt: alle zooms en pans die je in de film ziet, zijn gecreëerd in de montage. Dat kon doordat we opnamen in een resolutie van 4K, terwijl bij vertoning slechts 2K wordt gebruikt. Zo hadden we 2K resolutie over, waarmee we de camera konden controleren op een manier die voorheen niet mogelijk was."
Die manier van werken eiste veel van zijn groep jonge acteurs. "Het koste enorm veel energie om hun aandacht erbij te houden", aldus Östlund. "Je wordt bijna een leraar die een schoolklas in bedwang moet houden. Ik heb een nieuw respect voor dat beroep gekregen! We werkten zoals je in sport naar een belangrijke wedstrijd toewerkt: als we drie dagen werkten aan een scène, draaide alles om die laatste take; die moest en zou perfect zijn."

Eerste klas
"Ik wilde een situatie creëren waarin je overhoop komt te liggen met wat je ziet en wat je daarbij voelt. Zonder die verwarring zou mijn film de status quo enkel in stand houden, en niets aan de situatie veranderen", vervolgt hij.
Östlund wijst achter zich, waar achter de zonnige strandtent waar de interviews plaatsvinden ruim zicht is op de vloot luxe jachten die voor de kust ligt. "Dat is onderdeel van het probleem: sommige mensen hebben, anderen hebben niet. De enige zwarte mensen die je hier in Cannes ziet, verkopen hoedjes op straat. Zolang dat verschil er blijft, zal het beeld van deze jachthaven altijd een provocatie blijven. Ik vind het goed als mensen boos worden van de film, maar ik hoop dat ze nadenken waar ze boos over zijn: de film zelf, of de maatschappelijke ongelijkheid die ik laat zien?"
Vandaar ook de scènes in een trein, die de belevenissen van de jongetjes in Play onderbreken en op een veel kleinere schaal tonen wat ook de jonge slachtoffers steeds merken: omstanders grijpen niet in. In de droogkomische intermezzo's zien we hoe de bevoegde instanties stuntelen met een wieg, die iemand ongeoorloofd op een treinbalkon heeft laten staan. "Ik bedoel niet te zeggen dat onze maatschappij onverschillig of koud is geworden. Volgens mij komt onze terughoudendheid om in dit soort situaties op te treden voort uit het feit dat we kuddedieren zijn. Wij, het publiek, zitten in de eerste klas. We kijken naar een onbeduidend probleem: iemand gedraagt zich niet zoals het hoort. We horen het, maar hoeven er niets aan te doen."

Joost Broeren



top
Artikelen
Scenaristen Jolein Laarman en Helena van der Meulen Zonder risico haal je nooit een negen
Dark Shadows Colleen Atwood steekt Johnny Depp in 't pak

Interviews
Yorgos Lanthimos over Alps Nu te huur: vervanger voor uw dode kind
Nicolas Provost over The Invader Vreemdeling in een vreemd land
Ruben Östlund over Play Zwart-witte stereotypen inkleuren
Joachim Trier over Oslo, 31 August Ineens ben je geen 22-jarige dromer meer
Marc van Uchelen over Webcam 'Ik ben digibeet'
Ole Christian Madsen over SuperClásico "Argentinië is de absolute tegenpool van Denemarken"
John Shank over L'hiver dernier 'Geen tijd van revoluties'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Zwarte gaten: Steffen Haars zag eindelijk Menace II Society 'Driehonderd keer 'fuck'
Spotlight: Emily Blunt
Boeken De schepping van Moore
Boeken Extra Striptease/De Nederlandse film gestript
Ebele Wybenga (Upload Cinema) Atletische symfonie
FilmSlot: De opkomst van het video-essay
World Wide Angle (NL) De kloof overbruggen
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
Act of Valor Idiote leger propaganda
Alps Verdomd vreemde vampieren
Café de Flore Een mixtape voor je ex
The Dictator Heil mezelf!
Elles Iedere vrouw een hoer
Et maintenant on va où? Suikerzoete illusie
L'hiver dernier Liefde, natuur, malheur en domme pech
The Invader Sleutel tot een beter leven
Jiro Dreams of Sushi Gemasseerde octopus
Oslo, 31 August De zomer die Anders misliep
Play Hoe bevooroordeeld zijn we eigenlijk?
Safe (Boaz Yakin) Statham does New York
Salmon Fishing in the Yemen Uit met die trui
The Substance: Albert Hofmann's LSD Trippers aan het woord
SuperClásico Het medicijn dat Argentinië heet
The Three Disappearances of Soad Hosni Betoverende trip
Webcam Tobbers & internet­babes