Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Urszula Antoniak over Code Blue

Engel des doods

Twaalf jaar lang was Urszula Antoniak samen met Jacek Lenartowicz. Twaalf jaar lang was ze gelukkig. Met zijn tweeën probeerden ze de wereld te veroveren, met het maken van documentaires. Pas na de dood van haar geliefde kwam het succes. Eerst met Nothing Personal. En nu met Code Blue, een film die werd geselecteerd voor het festival van Cannes. Een gesprek over de dood, opoffering en bevrijding.

Is Lucia de B. een inspiratiebron geweest? Nee, Lucia de B. was nog schuldig toen ik begon. Ik heb een vrij omvangrijke research gedaan naar serial killer nurses. Dat zijn er duizenden. Echt duizenden. Angstaanjagend, als je er over nadenkt. Ik wilde weten wat hun motivaties zijn, wat hun beweegt. Daarop is niet echt een antwoord mogelijk, maar er is wel een profiel gemaakt. Ze wonen alleen, ze hebben weinig contact met familie, geen vrienden, gescheiden. Ze veranderen vaak van baan. En wat ik heel opvallend vond, ze hebben vaak een poging tot zelfmoord ondernomen of zelfmutulatie.
Maar het is geen film geworden over een serial killer nurse. Haar karakter is bigger than life. Het gaat over de dood die de vorm heeft aangenomen van een vrouw. Een engel des doods.

Ik heb begrepen dat het voor jou een film over opoffering is. Zij doet veel meer dan wat een gewone verpleegster zou doen. Een gewone verpleegster doet gewoon haar werk. Professioneel, efficiënt. Maar wat zij doet... Dat ze geniet, is te weinig gezegd. Zij heeft geen andere manier om contact te leggen met mensen. Ze heeft alleen het leven in het ziekenhuis, het leven met de patiënten. Dat is een soort opoffering.

Na Nothing Personal heb je opnieuw een film gemaakt over een eenzame vrouw. Ik verzet mij tegen het idee dat iemand die alleen is, zielig is. Bezoek van familie of een gesprek met een collega, dat is voor veel mensen het enige contact wat ze hebben. Dat is voor mij, en voor die verpleegster niet genoeg. Ik verlang naar meer. Geen snelle babbel, geen visite. Het grootste probleem is niet de eenzaamheid, maar de oppervlakkigheid in relaties.
In Code Blue doet de vrouw afstand van elke vorm van persoonlijk leven. Geen vrienden, geen familie, geen plezier. Wat zij wel heeft is de meest ultieme intimiteit die je kunt beleven, het contact met mensen die gaan sterven. Die eerste patiënt..., wat kan daar tegenop? Dat is meer dan seks.

Hebben we het over moord of euthanasie? Het is geen film over een weirdo, die op zoek is naar een kick. Zij is iemand die heilig gelooft in wat ze doet: mensen uit hun ellende helpen. Het is niet iemand die beoordeeld hoeft te worden door het publiek. Dat doet ze zelf al in de film. Ze realiseert zich dat ze een fout heeft gemaakt. Dat ze zichzelf een rad voor de ogen heeft gedraaid. Dat is het begin van haar einde. Dat maakt haar menselijk. Dat ze begint te twijfelen, aan haar leven. Ze wordt zich ervan bewust dat ze alleen is, eenzaam. Dat ze alleen contact heeft met een oude vrouw. En die gaat dood.

Waar komt jouw interesse voor de dood vandaan? Ik heb iemand verloren, aan kanker. Die ervaring... Iemand die gaat sterven is zoals hij is. Er is geen theater meer, geen psychologie. Er is een mens, een lichaam en een ziel. Meer niet. Ik heb zelf geen kinderen. Dus ik weet niet hoe het is als je een kind baart, maar in mijn ervaring is dit het meest intieme. Sindsdien heb ik niets kunnen vinden dat dit gevoel, deze intimiteit, evenaart.

Was er sprake van euthanasie? Nee, mijn vriend...

Jacek heette hij toch? Jacek, ja. Hij is thuis gestorven aan palliatieve sedatie. Dus geen medicijnen meer toedienen, geen vloeistoffen meer, geen eten. Alleen nog morfine. Dat heeft zo'n 10 dagen geduurd.

Stel je jezelf daar nog ethisch vragen over? Ethische vragen niet, nee. Maar het heeft mijn manier van kijken totaal veranderd. Het is iets wat zich heeft genesteld, van binnen. Ik kan met zekerheid zeggen dat ik voor zijn dood iemand anders was dan na zijn dood.

Kan je onder woorden brengen hoe je bent veranderd? (Lachend) Ik voel dat ik leef. Ik was verliefd. Naar mijn idee heeft de grote liefde weinig te maken met het leven zelf. Je beweegt je een aantal stappen boven de aarde.

Je zit in je eigen cocon? Ja, en dat heeft heel weinig te maken met anderen mensen. Je leeft in een soort afzondering. Zijn dood maakte dat ik me levend voelde. Dat is niet positief of negatief. Maar ik ben me bewust geworden van het leven zelf. Ik kijk ook anders naar oudere mensen. Tot nu toe heb ik die bijna niet gezien. Nu weet ik dat het mensen zijn die binnenkort gaan sterven. Ik weet wat ze bezighoudt.

Er zit een merkwaardig moment in de film. Zij ziet van afstand hoe een vrouw wordt verkracht. Later vindt zij op de plek des onheils een condoom en probeert ze zichzelf te bevruchten met het zaad uit die condoom. Een verkrachter die een condoom gebruikt... Dat is opzettelijk gedaan. De vraag is: wat heeft ze gezien? Als je het realisme wilt aanhouden, dan zou ze nooit hebben kunnen zien wat ze ziet. Ze staat veel te ver af. Dan ontstaat de vraag: wat is het eigenlijk wat ze ziet? Is het wat ze echt ziet of wat ze wil zien? Het is een teken, wat Michael Haneke ook vaak doet. Denk aan Caché.

In jouw films lijkt het erop alsof gelijkwaardigheid in een seksuele relatie onmogelijk is. Seks heeft een destructieve kracht. Nee. In Nothing Personal kwam seks zelfs niet ter sprake.

En juist daarom was het zo aanwezig. Die balans tussen de twee kon alleen in stand blijven omdat er geen seks was. Omdat er niets persoonlijks was tussen hen. Het is als bij de films van Catherine Breillat. Seks wordt gebruikt in het discours, om iets anders uit te drukken. In Code Blue kan de vrouw die twee dingen niet bij elkaar halen, romantiek en seks. Ze is zo wanhopig op zoek naar contact met gewone mensen. Wat zij verwacht van die man aan het eind, is eigenlijk hetzelfde als wat zij aan die patiënten heeft gegeven. Ze verwacht de dood. De echte dood. Of anders het geven van een orgasme, de kleine dood. Maar die man doet niks. Dat is het meest wrede wat hij kan doen. Ze mag hem niet eens aanraken.

Is echte intimiteit wel mogelijk in een seksuele relatie? Natuurlijk. Maar dat is niet voor iedereen weggelegd. We zijn eraan gewend dat alles maakbaar is. Ook in relaties. Maar dat is niet zo. Ik heb wel een echte ervaring van grote liefde. Dat kan ik zeggen met grote zekerheid. Twaalf jaar van mijn leven wilde ik niks anders, omdat het zo groot was. Andere mensen kunnen ook gelukkig zijn. Maar zo'n diepe passie... Een grote liefde verteert je. Mensen die meester willen zijn over hun eigen leven, willen dat misschien wel niet.

Heeft het jou zo opgevreten dat het je leven belemmerde? Ik was zo gelukkig, ik had geen ambities. Waarom zou ik iets willen maken als ik zo gelukkig was? Ik was overgeleverd aan hem.

Een Poolse vriend vertelde me dat Jacek nogal dominant was. Ik was een Turkse vrouw. Dat was echt zo. Hij nam alle beslissingen. Mij werd niets gevraagd. Op de één of andere manier vond ik dat terecht. Als iemand zo bijzonder is... You lead, I follow. Dat hij talent had is een understatement. Hij had een hersentumor. Soms denk ik omdat hij te veel wist.

Ben je nu gelukkig? Ik ben in balans. Tevreden. Geluk is meer... dat komt van buiten. Wat ik nu voel komt van binnen, van wat ik heb gedaan. Het geluk met hem was iets dat mij is overkomen. Passie is iets wat van buiten jezelf komt.

Jullie hebben samen documentaires gemaakt. We waren bezig met een groot project. Dat was ook onze ondergang. We hadden een contract, dat we mochten beginnen met draaien. En toen ineens zaten we diep in de schulden. Het duurde een paar jaar voordat we daar bovenop waren.

Pas na Jaceks dood ben je fictie gaan maken. Ik heb zoveel dingen geschreven. Het was therapeutisch. Ik heb een script geschreven voor een lange animatie, voor twee romantische komedies, een thriller, een paar korte films. Na die twaalf jaar... er zat zoveel in me. Dat moest naar buiten

Was zijn dood een bevrijding? Het is heel boeddhistisch bijna. Ook de grootste tragedie brengt wat goeds. Ik zou nooit iets hebben geschreven, of een film hebben gemaakt, zolang ik bij hem was. Als ik de keus had zou ik liever met hem zijn. Maar het is dom om zo te denken. Die keuze krijg je niet.

Jeroen Stout



top
Artikelen
Cannes is de Champions League (FilmSlot)
12 speelfilms voor 40 cent
Misdaadgolf Een zooitje ongeregeld
De Nederlandse film schrijft geschiedenis
De rode loper Weg met het veilige zwart
Slapstick in film Meer gooi- en smijtwerk!
No Comment Conferentie Nieuwe Filmkritiek
Venetië 2011 Eiland voor de zintuigen

Interviews
Urszula Antoniak over Code Blue Engel des doods
Nanni Moretti over Habemus Papam 'Ik ben niet per se blij zonder God'
Cary Joji Fukunaga over Jane Eyre Klassieke roman als moderne gothic
Béla Tarr over The Turin Horse 'Jouw leven zal eindigen'
Alejandro Landes over Porfirio De wraak van de luchtpiraat

Rubrieken
Redactioneel
FilmKort
FilmSterren
FilmThuis
FilmGedicht
Spotlight Sylvia Hoeks
FilmBoeken Steven Soderbergh
FilmPers
Ebele Wybenga (Upload Cinema) De lange nacht
Actie!
World Wide Angle (NL)
Evenementen (Focus)


Recensies
Beginners Iedereen de kast uit
De Bende van Oss Misdaadglamour is ver te zoeken
Circumstance Sensueel politiek activisme
Code Blue Fataal verlangen naar intimiteit
Contagion 'Sex, lies and red tape'
The Debt De prijs van vals heldendom
The Guard Anarchist in uniform
Habemus Papam De zwaarste baan ter wereld
The Ides of March Makelaars van de macht
Jane Eyre (Cary Fukunaga) Nietig in de natuur
Lotus Crisis in Rotterdam
La mirada invisible Spion van de macht
One Day Liefde op de loer
Porfirio Het grote drama van de alledaagsheid
Restless Ongenode begrafenisgast
The Stoning of Soraya M. Kolkende walging
Times like deese Van katoenplukken naar Obama
The Turin Horse Koortsig ondergangsverhaal