Wonder Woman
Broers
La región salvaje
En amont du fleuve
Daughters of the Dust
The Navigator Thuiskijken

Lekker ouwe films kijken

Er is genoeg aan te merken op het boek Cinema Nostalgia, waarin Thomas Leeflang zes (groepen) komieken uit de vroegste jaren van de film aanprijst. Maar zijn enthousiasme voor de makers en hun films werkt in ieder geval aanstekelijk. Gelukkig verschijnt Buster Keatons The Navigator precies op tijd op blu-ray.

In mijn recensie van de nieuwe blu-ray uitgave van Jaws schreef ik vorige maand over het onwerkelijke, unheimische effect dat een al te scherpe digitale oppoetsbeurt kan hebben bij een film uit de archieven. De Amerikaanse distributeur Kino kiest bij zijn uitgaves van het werk van Buster Keaton voor de tegenovergestelde aanpak: de filmkopieën worden gedigitaliseerd zoals ze zijn, zonder significante wijzigingen te maken. Geen 'digital noise reduc­tion', geen 'edge enhancement', zelfs de lassen in het celluloid worden intact gelaten. De enige digitale ingreep in The Navigator, de meest recente uitgave in de reeks, is het tinten van de film, en dat gebeurde volgens de originele instructies van Keaton zelf — blauw voor nachtscènes, groen voor onderwater, sepia voor de rest van de film.
Die puurheid zal ook Thomas Leeflang waarschijnlijk plezier doen. De auteur — eerder verantwoordelijk voor boeken over uiteenlopende onderwerpen als Leni Riefenstahl, blackface komieken en stripverfilmingen — breekt in zijn nieuwste uitgave Cinema Nostalgia: De avant-garde van Hollywood een lans voor de oude meesters: naast Keaton behandelt hij Charlie Chaplin, Harold Lloyd, Laurel & Hardy, W.C. Fields en de Marx Brothers. Tussen de regels door getuigt hij van een stevig cynisme over de hedendaagse filmbeleving, getuige een passage als de volgende: "Het publiek van nu is gewend aan de meerzalencinema met huisgemaakte popcorn en een overvloed aan 'food & beverage', snackbars waar ook hallucinerende 3D-films worden gedraaid".

Cine-liefde
Leeflang opent zijn boek met een citaat uit Susan Sontags Waar de nadruk ligt: "Als de cinefilie dood is, is de film ook dood... Wil de filmkunst nog herrijzen, dan kan dat alleen als er een nieuw soort cine-liefde wordt geboren." Maar waar dat citaat een zoektocht naar die nieuwe cine-liefde doet verwachten, biedt Leeflang in feite het tegenovergestelde: een gepassioneerd maar ook wat deemoedig pleidooi voor een oudere vorm van cine-liefde. Dat kan zo nu en dan lezen als een oudere heer die tegen zijn kleinzoons klaagt dat vroeger alles beter was, maar intussen niet helemaal bij kan houden wat er in het heden aan de hand is: als Leeflang het over 'moderne comedians' heeft, doelt hij op Chevy Chase (inmiddels 68 jaar oud) en Woody Allen (73).
Maar al met al is die oude cine-liefde die Leeflang hier praktiseert heus niet mijlenver verwijderd van de vormen van filmfanatisme die online op dit moment welig tieren. Ook online draait het (ook) om het vergaren van zo veel mogelijk al dan niet nutteloze weetjes en anekdotes over filmhelden van toen en nu. Dat is uiteindelijk de grote verdienste van het boek: al zullen de meeste feitjes en verhalen die Leeflang oplepelt online ook wel te vinden zijn, hij presenteert ze in zo'n vlot geschreven, enthousiaste en enthousiasmerende stijl dat je niet anders kunt dan teruggrijpen naar de films.

Absurdistisch
Wat fijn is het dan dus, dat er uitgaves bestaan als de Kino-collectie van Keaton. The Navigator is een van de laatste titels die aan de reeks wordt toegevoegd; bekendere titels als The General (1926) en Sherlock Jr. (1924) gingen hem voor. Toch was The Navigator in zijn tijd Keatons grootste commerciële succes. Dat moest ook wel, want zijn vorige film Sherlock Jr. — inmiddels gezien als een onvolprezen absurdistisch meesterwerk — was zijn tijd te ver vooruit en flopte zowel bij pers als publiek.
Dus hield Keaton het voor zijn volgende project simpel en doeltreffend. Geen surrealistische meta-cinematische grapjes dit keer, maar 'gewoon' de meesterlijke gags en stunts die het publiek van hem gewend was. Het basisrecept is hetzelfde als in Keatons latere film The General: de komiek neemt een vervoersmiddel als gigantisch rekwisiet — in The General een stoomtrein, hier een gigantisch oorlogsschip — en laat zijn fantasie de vrije loop. In The Navigator laat Keaton zijn bekende personage van de onnozele rijkeluiszoon samen met een al even onnozel meisje door enkele fluks weggewerkte toevalligheden stranden op het schip, dat doelloos op zee ronddobbert. Wat volgt is een dik uur vlotte gags, waarbij het duo op omslachtige wijze hun ontbijt bereidt, ze aangevallen worden door kannibalen en Keaton onderwater het schip repareert. Als je de scherp geconserveerde krassen en lassen van die prachtige oude filmkopie op je muur projecteert, is eigenlijk het enige wat je mist voor de filmervaring het ratelen van de projector achter je. Kan iemand daar nog even een app voor bouwen?

Joost Broeren

Cinema Nostalgia: De avant-garde van Hollywood | Thomas Leeflang | 2012, Aspekt | 144 pagina's | €19,95

The Navigator | Verenigde Staten, 1924 | Regie Donald Crisp & Buster Keaton | 69 minuten | Met Buster Keaton, Kathryn McGuire | blu-ray, Kino


Releases

Vijf (of eigenlijk stiekem zes) hoogtepunten uit het aanbod voor thuis­kijkers in oktober, beschik­baar op dvd, bluray of video-on-demand.

Mijn avonturen door V. Swchwrm | Toon Tellegens wereld van wondere woorden, over een jongetje dat een groots schrijver wil worden, krijgt in Swchwrm een fraaie aanvulling met Froukje Tans bijzondere beelden. Een cadeautje voor kinderen. dvd | A-Film H.E.



Elena | Een parabel over het doorgeslagen hyperkapitalisme in post-glasnost Rusland. Uit alle hoeken bekijkt regisseur Zvjagintsev zijn maatschappij, zonder een simplistisch verhaal te houden over arme lui die worden uitgebuit door rijke oligarchen. Níemand komt er hier goed van af. dvd | De Filmfreak



Kinatay & Lola | Een onbedoeld tweeluik over armoede en geweld van de Filipijnse veelfilmer Brillante Mendoza. Leidt in Kinatay armoede tot morele corruptie, in Lola proberen twee grootmoeders ondanks hun geldgebrek datgene te doen wat zij denken dat juist is voor hun kleinzonen. dvd | De Filmfreak



Tous ensemble | Het expliciete naakt is weliswaar voorbehouden aan de jeugd, maar verder kent deze luchtige, mild taboedoorbrekende komedie over seks op latere leeftijd weinig valse schaamte. Een zonnige film over liefde in de herfst van het leven. dvd | Homescreen



Cosmopolis | Kil en berekenend spookt David Cronenbergs DeLillo-verfilming door je hoofd. Een claustrofobisch ritje in een stretch limo op de laatste dag van hyperkapitalist Eric Packer, intrigerend kleurloos en verveeld gestalte gegeven door Robert Pattinson. dvd/bluray | E1 Entertainment



JB


Ai Weiwei: Never Sorry
Tot de wortels van Ai Weiwei

Kunst en politiek liggen voor de Chine­se kunstenaar Ai Weiwei in elkaars verlengde. Alison Klayman vindt in de VS de verklaring voor zijn activisme, in een solide, nieuwsgierige portretfilm.



Je kon het afgelopen jaar moeilijk om de Chinese dissidentkunstenaar Ai Weiwei heen. In zijn thuisland zijn de autoriteiten hem liever kwijt dan rijk, terwijl de internationale kunstwereld Ai juist genoegzaam omarmt. Het IFFR vertoonde een klein retrospectief van zijn censuurkritische documentaires, museum De Pont exposeerde zijn weide met miljoenen handbeschilderde zonnebloempitten en in april hing de kunstenaar, uit protest tegen zijn huisarrest, webcams op in zijn huis. De beelden gingen via internet de wereld over.
Misschien herkennen westerlingen een strijd die ze zelf hebben gestreden: tegen de verdrukking van de creatieve geest en het vrije woord. Zonder expliciet te worden, is het één van de interessante vraagstukken die Alison Klayman oproept in haar openhartige portretfilm over Ai. Een andere is het spanningsveld tussen artistiek en activistisch. Dat lijkt voor Ai zelf helemaal niet te bestaan: kunst en politiek, het zijn twee kanten van dezelfde medaille.
Klayman richt zich vooral op de kunstenaar en zijn professie. Maar ze heeft de drie jaar waarin ze Ai volgde wel aangegrepen om stevig aan zijn wortels te knagen. Van zijn idealistische vader tot zijn studiejaren in New York, waar hij voor het eerst ervoer wat vrijheid betekent. "Dat verdwijnt nooit meer uit je hart." Klayman onthult ook dat Ai, na zijn huwelijk, een kind kreeg met een andere vrouw. Dan blijken de openheid en transparantie waarvoor hij zich zo hard maakt, ineens niet meer zo absoluut. Ai heeft weinig trek een boekje open te doen over deze vreemde gezinssituatie.
Klayman legt hier feilloos bloot dat alles altijd een andere kant heeft — maar wederom maakt ze dat niet expliciet. Heel subtiel ontrafelt ze Ai's zielenroerselen, in een solide, nieuwsgierige, sociaal-psychologische dieptestudie. Klayman komt geen moment in de verleiding een vehikel te worden van zijn gedurfde protestacties. Niet overigens dat de kunstenaar dat probeert. Daarvoor is hun verstandhouding te oprecht en te relaxed. En Ai te weinig zelfingenomen. Hij lijkt echt niet op de bres te staan ter meerdere eer en glorie van zichzelf.

Niels Bakker

Ai Weiwei: Never Sorry | Verenigde Staten, 2012 | Regie Alison Klayman | 91 minuten | Op dvd, Living Colour en opening Movies that Matter On Tour


Deal
Bizarre verleiding

Hoeveel heb jij over voor een nachtje met mij? Dat prikkelende uitgangspunt slaat in zekere zin ook op Eddy Ter­stalls verzoek aan het publiek, om zijn film via crowdfunding te financieren. De romantiek borrelt heel geleidelijk op in deze luchtige romantische komedie.



De donateurs komen er bekaaid vanaf, op de aftiteling van Deal. Geen uitputtende 'thank you'-lijst met hun namen in grootkapitaal, zoals de sponsoren en cultuurfondsen die wel krijgen. Alleen het zinnetje dat de film mede mogelijk is gemaakt door CineCrowd. Dat klinkt tamelijk institutioneel. Betuig je zo je dank aan de individuele filmliefhebbers die samen 120.000 euro ophoestten?
Eddy Terstall heeft een primeur. Hij schrijft de eerste Nederlandse speelfilm op zijn naam waarvan de helft van het budget uit crowdfunding komt. Is deze kennis voor de kijkervaring belangrijk? Niet en wel. In losheid en improvisatietalent is het Terstall ten voeten uit — altijd al een meester in het aan elkaar knopen van losse eindjes. Maar het prikkelende uitgangspunt komt met deze kennis in een geheel ander daglicht te staan. Hoeveel heb jij over voor een nachtje met mij, wil de uitdagende barvrouw Sara (Roberta Petzoldt) weten van bezopen stamgast Midas (Teun Kuilboer). Na lang peinzen komt het hoge woord eruit: 2000 euro! Hun bizarre verleidingsspel wijkt weinig af van Terstalls verzoek aan het publiek: hoeveel heb jij over voor een film van mij?
Buiten de openingsscène lijkt het verstandig maar niet al te veel over Deal te verklappen. Ja, dat Midas doekoes van zijn pa bietst en een weekendje Barcelona boekt. En dat daar voortdurend de vraag in de lucht hangt of ze 'het' met elkaar gaan doen.
Deal ligt niet al te zwaar op de maag. De dialogen zijn puntig, het decor zomers, het acteren van Petzoldt en Kuilboer vlot en de jazzsoundtrack van New Cool Collective-voorman Benjamin Herman luchtig. Een knieval voor de massa, kan een cynicus beweren. Maar dan wel een hele lekkere. En bovendien: stiekem schuilt er meer achter deze romantische komedie, waarin de romantiek en psychologie er uiterst subtiel en geleidelijk in worden gefietst. Deze 'vrienden' voelen misschien wel meer voor elkaar dan ze willen toegeven. Misschien. Want het blijft bij suggestie. Sara en Midas draaien knap om elkaar heen, zoals een filmmaker om zijn financiers. Terstall is altijd op zijn best in publieksfilms met nét even dat scherpe randje.

NB

Deal | Nederland, 2012 | Regie Eddy Terstall | 88 minuten | Te zien vanaf 13 september in de bioscoop, vanaf 27 september op vod


Import

De beste films die deze maanden internationaal op dvd/blu-ray ver­schij­nen, samen­gesteld door Boudisque (Vreden­burg 31, Utrecht, boudisque.nl)

Eclipse 36 | De Britse Wicked Melodramas from Gainsborough Pictures waren tijdens WOII immens succesvol. Criterion verzamelt er drie — The Man in Grey, Madonna of the Seven Moons en The Wicked Lady — in een box vol wrede nobelmannen en zondige antiheldinnen. dvd (R1) | Criterion



Fear and Desire | Stanley Kubrick zelf zou niet blij zijn geweest nu zijn eersteling op dvd/blu-ray ver­schijnt — hij noemde de film 'amateuristisch' en probeerde alle bestaande kopieën te vernietigen. Maar de oorlogsfilm toont wel degelijk de hand van de meester-in-wording. dvd/blu-ray (R1/A) | Kino



Sunday Bloody Sunday | Na Midnight Cowboy keerde John Schlesinger in 1971 terug naar Londen voor deze bitterzoete reflectie op liefde en relaties in de nasleep van de 'swinging sixties'. Gescheiden vrouw Alex en rijke arts Daniel vallen beiden voor kunstenaar Bob Elkin. dvd/blu-ray (R1/A) | Criterion



Die Nibelungen | Als Fritz Langs Metropolis de Avatar van de jaren 1920 is, dan is het epische Nibelungen-tweeluik dat hij daarvoor maakte de zwart-wit tegenhanger van The Lord of the Rings. Inclusief op vol formaat gefabriceerde vuurspuwende draak. dvd/blu-ray (2/B) | Eureka/MoC



Super Bitch | De extreem pulperige titel ten spijt draait deze Italo-thriller toch vooral om de hardvochtige detective Cliff (Ivan Rassimov), die undercover gaat bij een drugs- en prostitutiebende. Als een pasta-variant van Dirty Harry: net zo rücksichtslos, maar dan corrupt. dvd (R2) | Arrow Video



JB



top
Artikelen
De 12de Filmbonzen Top 25 Bobo's & beeldbepalers
Jaaroverzicht Nederlandse film Overvloed en onbehagen
De oogst van oktober Alleen nette mensen
James Bond: Skyfall M is voor Moeder

Interviews
Mads Mikkelsen over Jagten 'Saai om de goeierik te zijn'
Benh Zeitlin over Beasts of the Southern Wild Gevaarlijk utopia
Massoud Bakhshi over A Respectable Family 'Ik weet niets van politiek'

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Thuiskijken
Spotlight special Filmgeniek en intens naturel
Boeken Volgens Verhoeven: De verlosser spreekt
World Wide Angle (NL) Geef me je handen en ik hou ze vast
Sanne Vogel
Teddy Cherim
Op ooghoogte Paradise: Madness
Zwarte gaten: Aneta Lesnikovska zag eindelijk North by Northwest 'Het werd echt te gênant'
Ebele Wybenga (Upload Cinema) In memoriam: de videotheek
Actie!
Evenementen (Focus)


Recensies
2 Days in New York De mosterd bij Woody halen
Alleen maar nette mensen Down en out in Bijlmer Hills
Bachelorette Bridesmaids from hell
Beasts of the Southern Wild In de Bayou staat een huis
Bellicher: Cel De man die er niet was
Corman's World: Exploits of a Hollywood Rebel Het plezier van ordeloosheid
Dans la maison Flaubert in buitenwijk
The Domino Effect Menselijkheid als laatste houvast
Faust Follow the money
Frankenweenie Tim Burtons Frankenstein
Hope Springs De opkomst van de pensioenfilm
Jagten Deense heksenjacht
Killing Them Softly Stijlvolle herhalingsoefening
Little Black Spiders Dans met de Minotaurus
Love Is All You Need Deense romkom
Neighbouring Sounds Burenruzie in Brazilië
Nono, het zigzagkind Op speurtocht naar zichzelf
Savages Seks, drugs en martelhorror
Silent City De vissen begrijpen