I Am Not Your Negro
In the Crosswind
Little Men
Austerlitz
Auf einmal
Il fiore delle mille e una notte Thuiskijken

Pasolini
De politieke kracht van seks

Hoe anno 2015 te kijken naar de erotisch-politiek geladen, wonderbaarlijke cinema van Pier Paolo Pasolini? Met behulp van Abel Ferrara's Pasolini wordt het bekijken van de nieuwe Pasolini-collectie van BFI een ervaring om nooit te vergeten.

Door Hugo Emmerzael

De films van Pier Paolo Pasolini zijn gemaakt voor een andere tijd en voor een ander publiek. Zijn films zijn zo overduidelijk genesteld in een marxistische cultuurkritiek dat ze gemakkelijk als gedateerd zijn af te doen. Maar dankzij een hernieuwde interesse in moderne Italiaanse cinema, met het succesvolle La grande bellezza achter de rug en de huidige Antonioni-tentoonstelling in EYE, zou je kunnen zeggen dat de films van Pasolini weer precies op tijd hun weg terugvinden naar een groter publiek. Hoe kan dat publiek op zijn beurt een goede ingang vinden in Pasolini's politieke cinema?
Door Abel Ferrara's Pasolini (2014) te kijken bijvoorbeeld. Die film weet de toon en feel van een Pasolini-film goed te vangen. Daarnaast zet Ferrara een overtuigend beeld neer van de controversiële Italiaanse meester die geweldig wordt vertolkt door Willem Dafoe. "Seks is politiek", legt Dafoe in de rol van Pasolini uit in een interview in Pasolini.
Zeker in het geval van Teorema (1968) zou je kunnen zeggen dat de politieke kracht van seks centraal staat. In die film bezoekt een vreemdeling (een jonge Terence Stamp) het huis van een bourgeois gezin. In korte tijd heeft hij seks met elk lid van de familie: vader, moeder, dochter, zoon en zelfs de hulp. Vervolgens krijgen zij allen een openbaring van kosmische proporties, een nieuwe kijk op het inhoudsloze leven dat ze voor de seks eigenlijk hadden. Het is alsof de vreemdeling met elke stoot een beetje meer marxisme, homoseksualiteit en atheïsme in zijn slachtoffers heeft gestopt. Maar als de ontlading is geweest, verlaat hij ze. De existentiële crisis waarin de vreemdeling het verwarde gezin achterlaat wordt verbeeld door weidse shots van het vulkanische landschap van de Etna. Na de uitbarsting rest er alleen maar leegte.

Literatuurklassiekers
Als tegenhangers van de politieke zedenschets kent het oeuvre van Pasolini een royaal aantal verfilmingen van literatuurklassiekers. In de blu-raycollectie van BFI is een vrije adaptatie van de Griekse tragedie Medea (1969) inbegrepen, evenals 'de trilogie van leven', een drieluik van epische verfilmingen van Boccaccio's Il decameron, Chaucers The Canterbury Tales en de Arabische raamvertelling Duizend-en-een-nacht. Met deze verfilmingen haalde Pasolini een venijnige truc uit: door historische settings te nemen kon de filmmaker nog veel gemakkelijker heersende normen en waarden in het Italië van zijn tijd aanvallen. Pasolini laat zien dat het fundament van het Westen rust op gruwelen en dat klassieke literatuur heel goed dienst kan doen als opzet voor een film over seks en transgressie. Bovenal laat hij geen kans onbenut om naar de middenklasse uit te halen. In een van de verhalen van Il decameron (1971) ontdekt een man dat zijn ongehuwde dochter stiekem met een jongen slaapt. Zijn eer is gekrenkt, maar hij ziet een economische remedie: de jongen moet haar snel trouwen zodat diens ouders fors betalen.

Fantasmagorie
De erotisch-politieke lading is onmiskenbaar in het oeuvre van Pasolini, maar je doet zijn werk tekort door alleen daar op te letten. De films van Pasolini zijn er namelijk ook om bij weg te dromen. Soms nachtmerrie, soms fantasmagorie, de films van Pasolini zijn altijd wonderbaarlijk. Vooral de Duizend-en-een-nacht-verfilming Il fiore delle mille e una notte (1974) is magische cinema. Hier roept Pasolini een bovennatuurlijke wereld op waar bijgeloof en magie belangrijker zijn dan politiek. De personages zijn zo naïef als maar kan (het gebeurt meerdere malen dat mensen zich zowaar laten 'stelen'), maar in deze wereld vol verwondering, waarin dwalers demonen kunnen treffen en slaven plots koning kunnen worden, is dat niet meer dan logisch. Pasolini heeft met Il fiore delle mille e una notte een erotische film gemaakt vol van fantasie en kinderlijke onschuld. Een genot om naar te kijken.

Dodelijke cocktail
Het contrast kan niet groter zijn met opvolger en afsluiter van Pasolini's oeuvre Salò o le 120 giornate di Sodoma (1975). Deze film, een overzetting van Markies de Sade's expliciet erotische verhaal naar de laatste dagen van Mussolini's Sociale Republiek, is exit level-cinema; letterlijk en figuurlijk het eindpunt van Pasolini's oeuvre. Salò is een dodelijke cocktail van geweld, sadisme en seksuele verdorvenheid. Het is alsof Pasolini (die kort na het afmaken van Salò stierf) wist dat zijn dagen geteld waren. Al zijn frustraties, transgressies en controverses zijn vervat in deze schets van vier fascisten die de levens van vele jonge mensen terroriseren. De film bezorgt je een knoop in je maag, maar is wel door en door Pasolini. Voor de voorbereide kijker is het de laatste nachtmerrie van Pasolini's politiek geëngageerde brij aan dromen, een ervaring om nooit te vergeten.

Pasolini Blu-ray Collection | Italië, 2015 | Regie Pier Paolo Pasolini | Op blu-ray (BFI, r2/B)


Import

Het beste uit het wereldwijde aanbod voor thuiskijkers deze maand, geselecteerd door Boudisque (boudisque.nl).

My Own Private Idaho | Een van de hoogtepunten uit het oeuvre van Gus Van Sant krijgt de Criterion-behandeling. Een roadmovie over Mike, een straatschoffie met narcolepsie (een prachtige rol van de overleden River Phoenix), en Scott, de rebellerende zoon van een burgemeester (Keanu Reeves) die naar Idaho trekken op zoek naar Mike's moeder. dvd/blu-ray (r1/A) | Criterion



Masterworks of American Avant-garde Experimental Film 1920-1970 | Startpunt van deze uitgebreide en gevarieerde bundel is New Yorks stadssymfonie Manhatta (1921) van Charles Sheeler en Paul Strand. De collectie van 37 films bevat verder werk van onder andere Dudley Murphy, Marcel Duchamp, Oskar Fischinger en Amy Greenfield. dvd + blu-ray | Flicker Alley



The Brood | 'Zijn er mensen die deze verwerpelijke rotzooi willen zien?' vroeg Roger Ebert hooghartig toen David Cronenbergs The Brood in 1979 verscheen. Het is een van de gevallen waarbij de criticus op zijn puriteinse tenen werd getrapt, want Criterions heruitgave geeft 36 jaar na dato een volmondig 'ja' als antwoord. dvd/blu-ray (r1/A) | Criterion



The Lion in Winter | Katherine Hepburn en Peter O'Toole schitteren in deze heruitgave van Anthony Harvey's The Lion in Winter. Het is het jaar 1183. De drie zonen van Hendrik II van Engeland (O'Toole) azen op de troon, maar de koning kan geen erfgenaam kiezen. Onvermijdelijk verraad volgt. blu-ray(r2/B) | Studiocanal



The Otto Preminger Film Noir Collection | BFI brengt drie klassieke film noirs van Otto Preminger uit op blu-ray. De box bestaat uit Fallen Angel (1945), Whirlpool (1950) en het briljant getitelde Where the Sidewalk Ends (1950), alle drie films over aan lager wal geraakte onderzoekers, brute moorden en grote gevaren in de nachtelijk stad. blu-ray (r2/B) | Bfi




Illustratie Menah


Een liefdesbrief aan Beyond Clueless, een documentaire die bestaat uit meer dan 200 fragmenten van teen movies. Van The Craft via The Virgin Suicides naar Cruel Intentions. En weer terug.

Door Sacha Gertsik

Lieve Beyond Clueless,
1 Je bent prachtig. Zoals jij zijn er maar weinig films. Jij bent geen film jij bent een universum. Het is alsof de meer dan 200 teen movies waaruit je bestaat zich allemaal afspelen in een hyperecht universum. Surrealistisch, maar zo herkenbaar. Geniaal dat regisseur Charlie Lynn de Amerikaanse fair use-wet die bepaalt dat korte filmclips gratis in nonfictie films gebruikt mogen worden, op deze manier benut.
2 Je stem! Ik weet dat het de stem is van Fairuza Balk inderdaad, die uit The Craft. Maar dat vergeet ik zodra ik de eerste zwoele, hyp­notiserende klanken hoor. Voordat ik het weet, ben ik verloren in jouw wandelgangen.
3 En in die wandelgangen neemt jouw muziek me bij de hand. Summer Camp maakte jouw soundtrack en de MB's zijn niet aan te slepen sinds ik deze op Spotify heb ontdekt. Als hun broeierige synth pop aanzwelt tijdens de thematische montages van belangrijke aspecten van het teen movie-leven zoenen, vechten, masturberen dan ontkom ik er niet aan meegesleept te worden in de golf herkenbare emotie.
4 (O, ik vergeet helemaal de titels! Ze zijn gemaakt door Hattie Stewart en ze staan je perfect. You should wear them to the prom!)
5 Want dat ben je: herkenbaar. Kliekjes, erbij willen horen, de van zowel angst als genot doordrenkte ontluikende seksualiteit. Ik weet het nog als gisteren. Als tiener modelleerde ik mezelf naar jouw personages. Nu weet ik niet meer wat er eerst was de kledingstijl van tieners, die overgenomen werd door de film, of misschien toch de kledingstijl in films die wij overnamen. Had het feit dat jouw wereld zo overweldigend blank en hetero-normatief was ook invloed op mij? Ik hoop het niet. Maar ik weet wel dat niet alleen ik mezelf herken in jouw spiegel. Meer dan vijfhonders mensen legden via Kickstarter het geld bij elkaar om jou mogelijk te maken. Wat ben ik die mensen nu dankbaar.
6 Je hebt inhoud. Je analyses zijn misschien niet de diepste, als je stelt dat het in high school aanpassen of opdonderen geblazen is. Maar zeker wel vermakelijk, wanneer je de homoseksuele ondertonen in Eurotrip en Jeepers Creepers blootlegt.
7 Maar je bent vooral leuk! Een feest der visuele herkenning. Want ik was Ginger Snaps alweer vergeten. En She's All That en Crossroads (ja, die met Britney Spears!). En naar Cruel Intentions kan ik de hele dag wel kijken. Of naar Donnie Darko. En daar is een stukje The Virgin Suicides!
8 Het fijnste is: je begrijpt me. Mijn teenage angst is nooit overgegaan, en jij bevrijdt me van mijn heimelijke schaamte hierover. Ok, soms ben je wat rommelig, soms val je in herhaling, en soms doe je gewoon getikt. Eigenlijk ben je precies hoe ik me mijn tienerjaren herinner.
9 Maar daardoor maak je me ook nostalgisch. Het zal de parade filmsterren zijn die als twintiger nog maar net voor een tiener door konden gaan, maar daar nu zeker niet meer mee zouden wegkomen. Of het feit dat de ingrediënten die jou maken tot wat je bent de verliefdheden, de heftigheid, de hokjes, de zo onveilige veilige haven van de jeugd onverenigbaar zijn met volwassenheid. En hoe ik het ook wend of keer, ik ben volwassen. Mijn adoratie voor jou resulteert daarom, zoals Lynn het zelf zo treffend omschreef in een interview, in een gevoel dat het midden houdt tussen heimwee en een onbehagelijk gevoel over deze periode in mijn leven.
10 Uiteindelijk ben ik je daarom dankbaar. Terug­kijkend, zie ik dat de manier waarop ik teen movies bekeek meer over mijn tiener-ik dan over de films zegt. Nu ik volwassen ben moet ik een deel van de teen thrills achter me laten. Maar ik hoef me, onder dreiging van geweld, ook niet langer aan te passen aan de massa. Nu ben ik vrij om dat wat me anders maakt, wat mij mij maakt, te omarmen. En dat gaat makkelijker als je zo nu en dan herinnerd wordt aan hoe geweldig en tegelijk verschrikkelijk het is een tiener te zijn.
Sacha

Beyond Clueless | Groot-Brittannië, 2015 | Regie Charlie Lyne | Met Fairuza Balk | Te zien op Netflix & iTunes



top
Artikelen
Andy at the movies
Vijftien jaar Wilde mossels Hollandse swagger
De 15de Filmbonzen Top 20 Bobo's en beeldbepalers
Robert Pattinson 'Ik voel me eigenlijk altijd ongemakkelijk'
Wim Verstappen Circus Bloteman
Filmslot: De opkomst en ondergang van Cannon Dutch treat

Interviews
Hubert Sauper over We Come As Friends 'Vijf bomen in een rechte lijn: koloniaal'
Joost van Ginkel over The Paradise Suite Op naar Los Angeles
Erik de Bruyn over J. Kessels 'Misschien is J. Kessels een B-film'
Het hele najaar: Hollandse Nieuwe
Gust Van den Berghe over Lucifer 'Wie ben ik om aan de filmtaal te sleutelen?'
Ewoud Bon over Sensei Redenshon 'Magisch licht, geweldige locaties en heel veel enthousiaste mensen'
Abel Ferrara en Willem Dafoe over Pasolini 'Pas als je Pasolini's acteurs regisseert, snap je waar het om gaat'
Evgeni Afineevski over Winter on Fire 'Het is geen propaganda, het is pure documentaire'
Cary Fukunaga en Idris Elba over Beasts of No Nation 'Ik wil heel erg dat dit verteld wordt'
Xavier Giannoli over Marguerite Onverwachte pracht

Rubrieken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
World Wide Angle (NL) De intelligente achtbaan
Het nieuwe kijken Wazigheid
Op ooghoogte Droevige musicals
Boeken: Wie wint de Louis Hartlooper-prijs Knipselmapkennis of producentenbelangen?
Thuiskijken
Evenementen (focus)


Recensies
Une enfance Thuis is een slagveld
Félix & Meira Chassidische dilemma's
Ixcanul Wat is er mis met María?
J. Kessels Ronkende orgie van bier en frituurvet
Journey to the Shore Romantisch spookverhaal
L'chaim! Hilarische wanhoopskomedie
Life Het beeld wil maar niet bewegen
Marguerite Het raadsel van de krijsende sopraan
The Martian Liefdesbrief aan de wetenschap
Mustang Turkse Virgin Suicides
N — The Madness of Reason Koloniale koortsdroom
Onder de oppervlakte Aangevreten boerenland
The Paradise Suite Tragedie van de hoop
Pasolini 'We lopen allemaal gevaar'
Pixadores Treinsurfen en relschoppen
Refugiado It follows
The Visit, an Alien Encounter Wat is het draaiboek als er een alien landt?
We Come as Friends De uitverkoop van Afrika