Blade Runner 2049
The Square
Un beau soleil intérieur
The Glass Castle
Kleine ijstijd
Mahmoud al Massad over Blessed Benefit

'Alles is politiek, zeker in Jordanië'

Jordaanse aannemer belandt na een onbenullig voorval in de gevangenis. Wat normaliter aanleiding zou zijn voor een zware systeemaanklacht, verandert in de handen van Jordaanse regisseur Mahmoud al Massad in een luchtige komedieklucht. "Maar vergeet niet: alles is politiek — zeker in Jordanië. Dat wij twee het er nu ook de hele tijd over hebben, bewijst dat maar weer."

Aannemer Ahmed Thaher is een sjacheraar. Wanneer hij in de openingsscène van Blessed Benefit illegaal een televisiekabel probeert af te tappen, wordt dat meteen duidelijk. 'Als iedereen het doet is het niet illegaal', verzekert hij zijn partner in crime, die is meegevraagd vanwege diens handige gereedschapsgordel. En trouwens, is het werkelijk stelen wanneer die kabelmaatschappijen onmenselijke prijzen rekenen? IJzeren logica, maar voor de zekerheid klaren de twee het klusje toch maar na zonsondergang. Vlot babbelend loodst Ahmed zijn compagnon door de te nemen stappen: 'als je dat draadje nou daar stopt, is het zo gepiept'. Hij heeft nog niet gezegd of de ontstane kortsluiting legt de halve wijk plat. Beteuterd druipen de twee af. 'Ach, wie heeft er ook zoveel zenders nodig? Ik kan prima zonder.'
Met die opening zet regisseur Mahmoud al Massad (Recycle) de toon voor wat een plezierige gevangeniskomedie zal blijken. Want dat illegale aftappen is dan misschien niet de boosdoener, de volgende ochtend wordt Ahmed wel opgepakt (iets vaags over een niet geleverde, maar wel betaalde bouwklus) — en begint een absurde tocht langs niet functionerende instanties, blinde advocaten en corrupte Jordaanse rechters. Absurd omdat de dik bebrilde en tengere Ahmed (hij heeft wel iets weg van een Jordaanse Woody Allen) eruit ziet als de minst geschikte bajesklant ooit, maar ook omdat het opportunisme bij de cipiers en rechterlijke macht komische vormen aanneemt. Ahmed is nog niet in hechtenis of een cipier heeft hem wat geld af handig gemaakt — kan Ahmed vanaf nu altijd bij hem aankloppen.

Komische noot
"In eerste instantie is Blessed Benefit een echte komedie", vertelt Al Massad via Skype vanuit Amman, thuisbasis en de hoofdstad van Jordanië. "Ik hoop er zo'n groot mogelijk publiek mee te bereiken. Het is volgens mij ook een universeel verhaal, waarin iedereen zich kan herkennen: hoe ga je om met een onrechtvaardige situatie? Hoofdpersonage Ahmed doet dat met humor. Dat vind ik interessant. Maar vergeet niet: alles is politiek — zeker in Jordanië. Dat wij twee het er nu ook de hele tijd over hebben, bewijst dat maar weer." Want die openingsscène is natuurlijk ook een metafoor voor de politieke situatie van Jordanië: want kleine acties kunnen er, als je niet goed oplet, grote gevolgen hebben. Een misplaatst draadje kan voor een massale black out zorgen, zoals een onbetaalde rekening je plotsklaps in het gevang kan doen belanden.
"Gek genoeg is alles in de film werkelijk gebeurd," gaat Al Massad verder. "Sterker nog: Ahmed Thaher wordt gespeeld door degene op wiens leven het verhaal gebaseerd is: Ahmed Thaher, een goede vriend die ik al twintig jaar ken." Net als in de film is Ahmed aannemer uit Zarqa die door een misverstand over een niet geleverde klus een tijdje vast kwam te zitten. "We waren allemaal doodongerust, maar toen ik hem tijdens zijn straf opzocht trof ik iemand in high spirits. Het ging goed met Ahmed. Hij had het naar z'n zin en kreeg elke dag te eten. 'Wat een land hè', merkte hij op, 'hierbinnen wordt je beter behandeld dan daarbuiten. In het dagelijks leven moet ik constant hosselen om te overleven, hier is alles voor me geregeld.' Die opmerking zette me aan het denken — want ja, er is natuurlijk iets aan de hand wanneer er in de gevangenis beter voor je gezorgd wordt dan daarbuiten."

Momentopname
Blessed Benefit, 
Al Massads eerste lange fictiefilm, is daardoor ook een momentopname geworden van "hoe het land er nu voor staat" — net zoals zijn documentaire Recycle over amateur Islamgeleerde Abu Aman dat in 2007 ook was. "Aman worstelde destijds met armoede en economische uitzichtloosheid, maar er waren informele vangnetten en lokale machthebbers waren nog niet zo corrupt. Dat is in de laatste tien jaar echter veel veranderd: de corruptie in Jordanië is erg toegenomen, waardoor iedereen alleen nog maar aan zichzelf denkt. Precies dat zie je gebeuren met Ahmed: alle rechters en politiemensen proberen iets van hem gedaan te krijgen. De een wil dat Ahmed een Facebook-profiel voor hem aanmaakt, de ander vraagt hem om een dak te maken wanneer hij vrij komt — allebei echt gemaakte verzoeken trouwens. Die corruptie holt onze maatschappij van binnen uit."
En ondanks dat Al Massad er dus de komische kant van inziet, stemt die situatie desalnietemin tot vrees. "Ik herinner me nog dat we licht geamuseerd naar Syrië keken en de corruptie aldaar. Wat een klunzen, zeiden we dan, constant maar bezig elkaar geld af te troggelen. Nu zie dat hier ook gebeuren en die verandering komt tot uiting in Blessed Benefit. Voor hoever Ahmeds verhaal representatief is voor de hele samenleving? Dat wordt de test: Blessed Benefit is een momentopname van de situatie nu. Maar hoe ziet het er straks over tien jaar uit? Zal de dief dan een miljoen stelen in plaats van honderd duizend? Ik vrees werkelijk voor waar we naar toe gaan."

Filmindustrie
Ook over de Jordaanse filmindustrie maakt Al Massad zich zorgen. Want ondanks dat de in Zarqa geboren Jordaniër aan de Yarmouk University in Amman een opleiding tot filmer volgde, is Al Massad vanaf jaren tachtig vooral in Europa te vinden (waarvan een groot deel in Nederland) "Nederland is een fijn land en ik ben blij dat ik er gewoond en gewerkt heb. Maar het zegt iets over hoe we in de Jordanië over kunst denken, wanneer al onze filmmakers naar het buitenland moeten om te kunnen werken. Regisseur Naji Abu Nowar, die met Theeb (2014) onlangs een grote Jordaanse film maakte, moest daarvoor wel eerst wat jaren in Engeland doorbrengen om de financiële middelen bij elkaar te krijgen. Het resulteerde is een Oscarnominatie. Geweldig, zou je denken, dat moet de Jordaanse filmindustrie vast een boost hebben gegeven. Nou, iedereen die eraan meewerkte zit inmiddels weer werkeloos thuis."
Ook Blessed Benefit, dat mede-geproduceerd werd door het Nederlandse Habbekrats en op verschillende internationale filmfestivals hoge ogen gooide, werd in Al Massads thuisland niet meteen omarmd. De film werd in eerste instantie zelfs verboden. "Daar waren verschillende redenen voor, onder andere omdat we een rechter opvoerden. Uiteindelijk heeft de film wel in de bioscopen hier gedraaid, maar in een veel beperktere roulatie dan ik gehoopt had. Hopelijk zal men hem in Europa wel oppikken en komt het verhaal op die manier weer terug naar Jordanië. Want juist nu hebben we film nodig. Het Midden Oosten staat in brand en op elke hoek van de straat gebeurt er van alles. Je hoeft er alleen maar een camera op te richten."

Guus Schulting



top
Artikelen
Voorbeschouwing: Blade Runner 2049 'Het goede nieuws is dat we er tegen die tijd nog zijn'
Diversiteit in de Nederlandse filmwereld Afwachten is geen optie meer
De 17de Filmbonzen Top 20 Bobo's en beeldbepalers
Locus Special

Interviews
Aliona van der Horst over Liefde is Aardappelen 'Ik ben de vis, de visser en de kok'
Josh en Ben Safdie over Good Time 'We ademen New York'
Robin Campillo over 120 battements par minute 'We waren bezeten door de angst om vergeten te worden'
Mahmoud al Massad over Blessed Benefit 'Alles is politiek, zeker in Jordanië'

Rubrieken
Boeken: Sélection officielle In de keuken van Cannes
Het Nieuwe Kijken Google meets Disney
Op ooghoogte Vr in Venetië
Humans of Film Amsterdam
Thuiskijken
Redactioneel
Kort
Filmsterren
Actie!
Andy at the movies
The Thinking Machine 11 Framing Fritz's Apartment


Recensies
120 BPM Zieke lichamen in de club: een verborgen geschiedenis
Brigsby Bear (Dave McCary, Kyle Mooney en Kevin Costello over) 'Als kind leer je zo veel van televisie'
Daphne (Peter Mackie Burns over) 'Aan het eind is ze nog steeds een lul, haha'
Detroit Explosie van onderdrukte woede
Du forsvinder Het waren mijn hersenen, niet ik
Good Time Een bom van energie en wanhoop
Insyriated Raak zonder bommen
Kleine ijstijd Midlifecrises in guerillastijl
Liefde is aardappelen Stalinistisch gruwelverleden
Loveless Op liefde en selfies
The Man With the Iron Heart Beul en violist
Manifesto (Julian Rosefeldt over) Tristan Tzara, Karl Marx, Guy Debord, Lars von Trier, Andy Warhol, Jim Jarmusch, Yvonne Reiner, Sol LeWitt, Filippo Tommaso Marinetti
mother! Oerschreeuw
Tschick Een Lada voor Tatjana
Tulipani Een Zeeuwse boer tegen de Italiaanse maffia
Vazante De geboorte van Brazilië