Western
Ubiquity
More Human Than Human
The Third Murder
Holland Festival: The Artist & the Pervert / Hyena
Familieverdriet in het pretpark

MONKEYS IN PARADISE

Japan, 1993 | Kenji Iwamoto
Wie mensen apen noemt, zal dat niet doen uit achting voor de menselijke soort. De Japanner Iwamoto Kenji (33) neemt in Monkeys in paradise het Japanse modelgezin uit de jaren zestig onder de loep. De consumptiemaatschappij bracht de vakantie en auto binnen ieders bereik, maar voor de groeiende welvaart werd betaald met de teloorgang van het gezinsleven. Hebben gezinsleden elkaar nog iets te melden?

Monkeys in paradise voert een gezin op dat bestaat uit vier personen: de ouders en een adolescente zoon en dochter. Zij worden keurig achter elkaar geïntroduceerd. De film opent met een mooie, lange scène waarin een jongen en een meisje over een kale, troosteloze weg in een stedelijke buitenwijk naar de camera toelopen. Vaag zien we in de verte auto's over snelwegen voortrazen en horen we het geluid van een overvliegende helicopter. Dan rent het meisje, gekleed in een schooluniform, weg. De jongen blijft als aan de grond genageld midden op de weg staan.
Deze eerste scène maakt meteen veel duidelijk over de stijl van Iwamoto Kenji. Niet alleen wordt er geen woord gesproken tussen de twee geliefden, terwijl er toch heftige zaken aan de orde zijn, want het meisje maakt het uit, ook trekt de nauwgezette enscenering en kadrering veel aandacht. Daar komt de opvallende kleuring nog bij, want de scène lijkt te zijn ondergedompeld in een groen verfbad, en de opmerkelijke geluidsband, die de omgevingsgeluiden een prominente plaats geeft.
Het zal duidelijk zijn: Iwamoto Kenji is geen filmmaker die streeft naar realisme. Of zoals hij het zelf in een interview formuleerde: "Ik geloof dat het kopiëren van de werkelijkheid niet interessant is. De toeschouwer neemt plaats in een donkere bioscoopzaal en vanaf het moment dat de film begint, trekken de kleur en het geluid hem een andere wereld binnen, namelijk die van de cinema, die zelfs als die op de werkelijkheid lijkt, toch een andere wereld is."

Jiskefet
Geen realisme dus, maar wat wil Iwamoto Kenji wel? In Monkeys in paradise zet hij alle filmmiddelen in om zijn visie op het Japanse gezinsleven te verbeelden. Het resultaat is geen conventionele speelfilm, maar een reeks filmische illustraties bij de stelling, dat in het moderne gezinsleven iedereen op een eilandje leeft, zodat er nauwelijks nog sprake is van zinvolle onderlinge betrekkingen. Zelf ziet hij Monkeys in paradise als het tweede deel van een trilogie over communicatie, waarvan zijn debuutfilm Kikuchi (1991) het eerste deel was. Over het derde deel wordt nog nagedacht.
Het aardige van Monkeys in paradise is dat vorm en inhoud mooi synchroon met elkaar lopen. De gedachte dat de betrekkingen tussen de vier gezinsleden nauwelijks nog iets voorstellen, leidde onder andere tot de keuze om de personages niet in gezinsverband, maar los van elkaar te introduceren. Na de openingsscène, waarin zoon Yoshiaki zijn geliefde verliest, maken we achtereenvolgens kennis met de vader, die op een Jiskefet-achtig kantoor indruk probeert te maken op jonge meisjes, de moeder die op een ander kantoor een jonge kantoorklerk van haar charme probeert te overtuigen en de dochter Michiko, die we angstig rennend op straat zien, omdat zij in iedere passerende man een potentiële verkrachter ziet. Camerawerk en kleuring zijn aan de personages aangepast. Zo baadt het kantoor van de vader in koel blauw licht en vindt Michiko's paranoia een pendant in een schokkende camera en een zware, paniekerige ademhaling op de geluidsband.

Minibar
Dit leuke gezin gaat op vakantie en de kansen die dat biedt om door de illusie van het gezinsgeluk heen te prikken, weet Monkeys in paradise uitstekend te benutten in een mengeling van satire, treurigheid en mededogen. De toeristische attracties worden zonder een spoortje levensvreugde door het gezin afgewerkt en tot enige substantiële conversatie komt het nooit. In de hotelkamer wordt de sfeer bepaald door de minibar en de televisie.
Het meest treurige is natuurlijk dat deze gezinssituatie als normaal wordt geaccepteerd. Uiteindelijk blijkt alleen bij de vader een gevoel van onvrede te leven. Als hij aan het eind van de film zijn vrouw en twee kinderen — uiteraard apart van elkaar — deelgenoot probeert te maken van zijn onvrede ("We zouden meer en eerlijker met elkaar moeten praten"), is onbegrip zijn deel. Zijn kinderen snappen niet waar hij het over heeft en zijn vrouw vraagt wantrouwend of hij soms aanstuurt op een scheiding. De film eindigt dan ook met een passend slot: het gezin zit aan tafel en werkt zwijgend de maaltijd naar binnen.
Iwamoto Kenji was voor zijn filmdebuut actief als cartoonist en illustrator. Deze achtergrond is in Monkeys in paradise sterk terug te vinden. De bijna karikaturale personages maken geen enkele psychologische ontwikkeling door, zodat de film veel weg heeft van een tekenstrip. Is dat erg? Zolang Monkeys in paradise bekeken wordt als een amusante, tragikomische film is er geen enkel probleem. We moeten ons niets aantrekken van de pretenties van de maker, die zegt geïnspireerd te zijn door Fellini, Godard, Visconti en Bresson — een keurig filmcultureel correct rijtje namen — en die ons een nuttige levensles wil meegeven: "Misschien kunnen de toeschouwers al kijkend naar de film hun eigen leven herzien, het aanpassen en het amusant maken". Satire gaat hand in hand met moralisme, zo blijkt weer eens.

Jos van der Burg



top
MONKEYS IN PARADISE

April 1995 #155

Produktie
Mitsutaka Kubo
Regie en scenario
Iwamoto Kenji
Camera
Hideyo Fukuda
Geluid
Atsushi Sugiyama
Montage
Naoki Kaneko
Muziek
Masakosan
Met
Yuji Kohtari
Kurenai Kanda
Takaaki Kurihara
Aiko Murakoshi

Kleur, 82 minuten

Distributie
NFM/IAF
Te zien
vanaf 27 april

Regisseurindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ


I

Armando Iannucci The Death of Stalin
Armando Iannucci IN THE LOOP
Armando Iannucci THE THICK OF IT
Leon Ichaso BITTER SUGAR
Leon Ichaso THE FEAR INSIDE ME
Ab van Ieperen DE NIETSNUT
Álex de la Iglesia 800 BALAS
Álex de la Iglesia ACCION MUTANTE
Álex de la Iglesia BALADA TRISTE DE TROMPETA
Álex de la Iglesia LA COMUNIDAD
Álex de la Iglesia CRIMEN FERPECTO
Álex de la Iglesia EL DIA DE LA BESTIA
Álex de la Iglesia PERDITA DURANGO
Bernie IJdis A DREAMSCAPE, GAMBLING IN AMERICA
Bernie IJdis Hoy como ayer
Bernie IJdis JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
Bernie IJdis RIVIERA HOTEL
Im Kwon-Taek CHUNHYANG
Im Kwon-Taek SOPYONJE
Im Sang-soo THE HOUSEMAID
Hiroyuki Imaishi DEAD LEAVES
Shohei Imamura DR. AKAGI
Shohei Imamura UNAGI
Shohei Imamura VENGEANCE IS MINE
Shohei Imamura WARM WATER UNDER A RED BRIDGE
Markus Imhoof More Than Honey
Michael Imperioli THE HUNGRY GHOSTS
In-soo Radstake PARRADOX
Alejandro Gonzáles Iñárritu 21 GRAMS
Alejandro Gonzáles Iñárritu AMORES PERROS
Alejandro González Iñárritu BABEL
Alejandro González Iñárritu Birdman
Alejandro González Iñárritu BIUTIFUL
Alejandro González Iñárritu The Revenant
Eva Ionescu I'm Not a F**king Princess
Otar Iosseliani ADIEU, PLANCHER DES VACHES!
Otar Iosseliani BRIGANDS, CHAPITRE VII
Otar Iosseliani LA CHASSE AUX PAPILLONS
Otar Iosseliani JARDINS EN AUTOMNE
Otar Iosseliani LUNDI MATIN
Pablo Iraburu, Harkaitz Martinez de San Vicente, Igor Otxoa NÖMADAK TX
John Irvin CITY OF INDUSTRY
John Irvin THE FINE ART OF LOVE
John Irvin A MONTH BY THE LAKE
John Irvin SHINER
John Irvin WIDOW'S PEAK
James Isaac JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
Kris Isacsson DOWN TO YOU
Robert Iscove SHE'S ALL THAT
Ifa Isfansyah One Day When the Rain Falls (Rumah dan musin hujan)
Timur Ismailov BINGO
Ángel Isquierdo DRAKENHEUVEL
Aline Isserman L' OMBRE DU DOUTE
Guillaume Ivernel, Arthur Qwak DRAKENJAGERS
James Ivory THE GOLDEN BOWL
James Ivory Howards End
James Ivory JEFFERSON IN PARIS
James Ivory THE REMAINS OF THE DAY
James Ivory SURVIVING PICASSO
Keenen Ivory Wayans SCARY MOVIE
Keenen Ivory Wayans SCARY MOVIE 2
Kenji Iwamoto MONKEYS IN PARADISE