La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Psychogram van het onbegrijpelijke

The Act of Killing

Denemarken/Noorwegen/Groot-Brittannië, 2012 | Joshua Oppenheimer
Na zijn première vorige maand op het Movies that Matter-festival toert shockdoc The Act of Killing nu door de filmtheaters. Soeharto's doodseskaders spelen hun verleden na. Re-enactment is een beproefde methode om traumatische gebeurtenissen een documentaire vorm te geven.

Door Dana Linssen

Het is ijzingwekkend. Want daar staan ze dan. Anwar Congo en Herman Koto en de andere zelfbenoemde 'movie theatre gangsters' die in de jaren zestig miljoenen tegenstanders van het anticommunistische regime van de Indonesische president Soeharto ombrachten. Ze liepen rechtstreeks van de bioscoop aan de ene kant van de straat naar het kantoor van de geheime dienst aan de andere kant. In Joshua Oppenheimers shockdoc The Act of Killing vertellen ze hoe ze zich door het kijken naar Amerikaanse films oppepten om tot hun moorddadige acties te komen. In opdracht van de documentairemaker spelen ze ook complete scènes uit dat gruwelijke verleden na. Inclusief nepbloed en kunstwonden. Naadloos lopen heden en verleden, feit en verbeelding in elkaar over. Aan de mannen is nauwelijks te zien wanneer ze van de ene in de andere rol stappen. Lachend en vol bravoure praten ze over zichzelf, schaamte en spijt laten zich hooguit achter dat masker vermoeden. Maar hoe langer je ernaar kijkt, hoe meer hun daden voor zichzelf beginnen te spreken. The 'act' of killing.

Duivelsvraag
Het is bepaald geen nieuw fenomeen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het naspelen van echte gebeurtenissen zo oud is als de documentaire zelf. Was het leven van poolvisser Nanook in Robert Flaherty's 'eerste lange documentaire' Nanook of the North (1922) immers niet ook grotendeels in scène gezet? De geschiedenis van de documentaire kent vele grijze gebieden waar feit en fictie elkaar raken, wat met de bloeiperiode van de zogeheten fake-documentaire in de jaren negentig en de huidige trend in de artfilm om fictieve verhaallijnen toe te voegen aan documentaire observaties, om zo een vorm van 'verhevigd realisme' te creëren, pas echt goed aan het licht is gekomen.
Wat Oppenheimer in The Act of Killing doet heeft daarmee te maken. Maar anders dan bij fake-docu's en die docuficties uit de artfilm gebruikt hij zijn 're-enactments' niet om dat grensgebied tussen de ene en de andere waarheid op te rekken of te onderzoeken. Zijn film legt een waarheid bloot die anders 'onzegbaar' zou zijn.
Het is een bijna therapeutische vorm van rollenspel die verder gaat dan alleen maar de nabootsing van een bepaalde situatie. Weliswaar zijn de hoofdfiguren niet in staat om via inleving en herbeleving echt tot een herinterpretatie van hun verleden te komen. De film is ook geen therapie natuurlijk. Maar ze komen dichtbij. En dat maakt het zo fascinerend om naar te kijken. Omdat er een antwoord schemert op de vraag die je als toeschouwer voortdurend op de lippen brandt: waarom zijn mensen in staat om hun medemensen systematisch en koelbloedig te vernederen en vermoorden. Waarom (en waaruit) bestaat het kwaad? Inderdaad: de duivelsvraag. In The Act of Killing is het antwoord twee uur binnen handbereik. Angstaanjagend dichtbij. En dan ontglipt het je weer, wat een even afschrikwekkende ervaring is. 

Onthullend
The Act of Killing staat daarmee in een sterke traditie, waarin recente films thuishoren als Shoah (1985) van Claude Lanzmann, de films van de Cambodjaanse documentairemaker Rithy Panh (onder andere S-21 The Khmer Rouge Killing Machine uit 2003) en Errol Morris' The Thin Blue Line (1988) en Standard Operating Procedure (2008) over de Amerikaanse wreedheden in de Iraakse Abu Ghraib-gevangenis. Voor Morris is het simpel. In zijn blog op de site van de New York Times schreef hij dat je er sowieso nooit van uit kan gaan dat mensen in een interview de waarheid vertellen, zeker als ze redenen hebben om gebeurtenissen geflatteerder voor te stellen dan ze in werkelijkheid waren. Het laten naspelen van complexe situaties is voor hem een middel om de kloof tussen herinnering en geschiedenis te dichten.
Re-enactment brengt ook in The Act of Killing een directheid teweeg, die traditionele interviews, archiefmateriaal, expert-getuigen en documenten, hoewel ze objectiever lijken, niet hadden kunnen bewerkstelligen. Het is een manier om het verleden te reconstrueren door de geschiedenis te herhalen. En in die herhaling (die 'act') een discrepantie bloot te leggen tussen wat je ziet en wat je hoort. Denk ook maar aan dat ene gebaar over zijn keel dat die machinist in Shoah maakt als hij weer op de bok van de doodstrein staat. Of de kleine momenten dat de huurmoordenaar uit El sicario, Room 164 (Gianfranco Rosi, 2010) uit zijn rol valt. Of moeten we zeggen 'in' zijn rol? Juist het automatisme van de handeling legt hun onderbewuste bloot.
Alleen als je groot vertrouwen hebt in de manier waarop camera een oog is, een visie heeft, een point-de-vue zoals Jean Vigo dat noemde waarin het onderwerp zich niet (langer) bewust is van de camera, dan is deze manier van werken echt onthullend. In zo'n geval vervalt ook de angst dat de hoofdpersonen medeauteurs van de film worden, en hem gebruiken om hun handen schoon te wassen of hun eigen agenda uit te voeren. The Act of Killing is een film die een psychogram maakt van het onbegrijpelijke. En we moeten er wel naar kijken. Want we willen het begrijpen. Maar we weten ook dat alles ons weer ontglipt zodra de beelden stoppen.



top
The Act of Killing

Mei 2013 #354

Productie
Signe Byrke Sørensen
Regie
Joshua Oppenheimer
Camera
Anoniem
Carlos Arango de Montis
Lars Skree
Montage
Nils Pagh Andersen
Erik Andersson
Charlotte Munch Bengtsen e.a.
Muziek
Karsten Fundal
Met
Anwar Congo
Herman Koto
Haji Anif

Kleur, 115 minuten 

Distributie
Cinema Delicatessen
Te zien
vanaf 23 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


A

À BOUT DE SOUFFLE
À bras ouverts
A DEMAIN
A DIVINA COMÉDIA
À l'aveugle
A L'ORIGINE
A la Cantábrica
A LA PLACE DU COEUR
À LA VERTICALE DE L'ÉTÉ
À MA SOEUR (FAT GIRL)
À MAINS NUES
À perdre la raison
À TOUT DE SUITE
A TOUTE VITESSE
A VENDRE
THE A-TEAM
A.I. Artificial Intelligence
A.K.A.
AALTRA
Aanmodderfakker
AANRIJDING IN MOSCOU
DE AAP
Abduction
THE ABDUCTION CLUB
ABEL
ABELTJE
ABGESCHMINKT
ABOUNA
ABOUT A BOY
ABOUT ADAM
ABOUT ELLY
About Last Night
ABOUT SCHMIDT
About Time
Above Us All
El abrazo de la serpiente
EL ABRAZO PARTIDO
LOS ABRAZOS ROTOS
ABRE LOS OJOS
Abrir puertas y ventanas
ABSOLUTE GIGANTEN
ABSOLUTE POWER
Absolutely Fabulous: The Movie
Las acacias
ACCELERATOR
ACCIDENTAL HERO
THE ACCIDENTAL HUSBAND
THE ACCIDENTAL SPY
ACCION MUTANTE
L' ACCOMPAGNATRICE
The Accountant
ACE VENTURA: PET DETECTIVE
ACE VENTURA: WHEN NATURE CALLS
Achtste-groepers huilen niet
THE ACID HOUSE
ACROSS THE UNIVERSE
The Act of Killing
Act of Valor
ADAM & PAUL
ADAM'S APPLES
ADAM'S RIB
ADAPTATION.
ADDAMS FAMILY VALUES
ADDICTED TO LOVE
ADDO, KONING DER DIEREN
ADELHEID
Adem
Adieu au langage
Adieu Berthe
ADIEU FORAIN
ADIEU, PLANCHER DES VACHES!
Les adieux à la Reine
Adios Amigos
THE ADJUSTMENT BUREAU
Admission
ADORATION
ADRENALINE
ADRIENN PAL
ADRIFT
ADVENTURELAND
THE ADVENTURES OF PLUTO NASH
THE ADVENTURES OF PRISCILLA, QUEEN OF THE DESERT
The Adventures of Tintin
L' ADVERSAIRE
ADVOCAAT VAN DE HANEN
ADVOCAATJE LEEF JE NOG?
AE FOND KISS
AEON FLUX
AFBLIJVEN
AFFAIR PLAY
UNE AFFAIRE DE GOÛT
LES AFFINITÉS ÉLECTIVES
AFFLICTION
AFRAID OF THE DARK
ÀFRICA
AFRICA UNITED
THE AFRICAN QUEEN
African Safari
Afscheid van de maan
After Earth
AFTER LIFE
After the Storm
AFTER THE SUNSET
After the Tone
AFTER THE WEDDING
AFTERGLOW
Aftermath
AFTERSCHOOL
AGAINST THE ROPES
AGATA E LA TEMPESTA
The Age of Adaline
THE AGE OF INNOCENCE
AGENT CODY BANKS
AGENT CODY BANKS 2
AGORA
THE AGRONOMIST
AGUA FRÍA DEL MAR
AI NO SHINSEKAI (A NEW LOVE IN TOKYO/TOKYO DECADENCE 2)
Ai Weiwei: Never Sorry
AILEEN: LIFE AND DEATH OF A SERIAL KILLER
AIMÉE & JAGUAR
Ain't Them Bodies Saints
AIR BUD
AIR BUD: DE TOPSCOORDER
UN AIR DE FAMILLE
AIR DOLL
AIR FORCE ONE
AIRHEADS
Aita
AJAMI
AJAX — DAAR HOORDEN ZIJ ENGELEN ZINGEN
ALAMAR
THE ALAMO
ALASKA
ALATRISTE
Albert Nobbs
Alberta
ALBINO ALLIGATOR
Alceste à bicyclette
ALEGRÍA
ALETTA JACOBS: HET HOOGSTE STREVEN
Alex Cross
ALEX VAN WARMERDAM DVD-BOX
Alex van Warmerdam: Gebouwd voor de film
ALEXANDER
ALEXANDER NEVSKY
ALEXANDRA
ALEXANDRA'S PROJECT
ALFIE
ALI
ALI G INDAHOUSE
ALI ZAOUA
ALIAS KURBAN SAÏD
Alias Maria
ALIBI
ALICE
ALICE IN WONDERLAND
Alice Through the Looking Glass
ALIEN LEGACY BOX
ALIEN RESURRECTION
ALIEN VS PREDATOR
ALIEN VS PREDATOR 2
ALIEN — THE DIRECTOR'S CUT
Alien: Covenant
ALIVE
All Eyez on Me
ALL GOD'S CHILDREN CAN DANCE
All is Lost
ALL MEN ARE MORTAL
ALL NIGHT HORROR SHOW 9
ALL OR NOTHING
All Quiet on the Western Front
All Roads Lead to Rome
ALL STARS
All stars 2: Old stars
ALL THE BOYS LOVE MANDY LANE
ALL THE INVISIBLE CHILDREN
ALL THE PRETTY HORSES
ALL THE RIGHT NOISES
ALL THINGS FAIR
All You Need is Me
ALLE TIJD
Alleen maar nette mensen
Alléluia
Alleman (Workshop Filmkritiek)
Alles is familie
ALLES IS LIEFDE
ALLES MOET WEG
ALLES STROOMT
Alles van waarde
Allied
Almanya — Wilkommen in Deutschland
ALMOST FAMOUS
Alone in Berlin
ALONG CAME A SPIDER
ALONG CAME POLLY
Aloys
ALPHA & OMEGA 3D
ALPHA DOG
Alphabet
ALPHAVILLE
Alps
Als je verliefd wordt
ALS KAT EN HOND
ALTIPLANO
ALVIN & THE CHIPMUNKS 2
Alvin & The Chipmunks 3
ALVIN AND THE CHIPMUNKS
Alvin en de Chipmunks: The Road Chip
ALZA LA TESTA
AM SEIDENEN FADEN
L' amant double
LOS AMANTES DEL CÍRCULO POLAR
Los amantes pasajeros
LES AMANTS CRIMINELS
LES AMANTS RÉGULIERS
The Amazing Catfish
AMAZING GRACE
The Amazing Spider-Man 2 3D
The Amazing Spider-Man 3D
AMAZONES
Amazonia
AMEN.
AMER
AMERICA'S SWEETHEARTS
THE AMERICAN
AMERICAN BEAUTY
AMERICAN BUFFALO
AMERICAN CUISINE (CUISINE AMÉRICAINE)
American Dreams (lost and found)
AMERICAN DREAMZ
AMERICAN GANGSTER
AMERICAN HISTORY X
American Honey
American Pastoral
AMERICAN PIE
AMERICAN PIE 2
American Pie: The Reunion
AMERICAN PIE: THE WEDDING (AMERICAN WEDDING)
THE AMERICAN PRESIDENT
AMERICAN PSYCHO
American Sniper
AMERICAN SPLENDOR
American Ultra
AN AMERICAN WEREWOLF IN PARIS
AMERRIKA
L' AMI HOLLANDAIS
L' AMICO DI FAMIGLIA
AMIN
AMISTAD
AMITYVILLE HORROR
AMNESIA
AMONG HORSES AND MEN
L' AMORE MOLESTO
AMORES PERROS
Amour
Un amour de jeunesse
Amour fou (Jessica Hausner over)
LES AMOURS IMAGINAIRES
AMSTERDAM, GLOBAL VILLAGE
Amy
AMY'S ORGASM
An
AN ALAN SMITHEE FILM: BURN HOLLYWOOD BURN
AN ANGEL FOR MAY
AN AWFULLY BIG ADVENTURE
AN EDUCATION
AN ENGLISHMAN IN NEW YORK
AN IDEAL HUSBAND
AN INCONVENIENT TRUTH
AN UNFINISHED LIFE
Ana ana
L' anabase
ANACONDA
ANACONDAS
ANALYZE THAT
ANALYZE THIS
ANASTASIA
ANATOMIE
ANCHE LIBERO VA BENE
THE ANCHORAGE
Anchorman 2: The Legend Continues
And Everything is Going Fine
AND NOW... LADIES AND GENTLEMEN
And So It Goes
AND THE BAND PLAYED ON
AND WHEN DID YOU LAST SEE YOUR FATHER
Die andere Heimat: Chronik einer Sehnsucht
ANDRE
The Andrei Tarkovsky Collection
ANDROMEDIA
ANGEL
ANGEL BABY
ANGEL EYES
ANGEL ON THE RIGHT
ANGELA'S ASHES
ANGÈLE ET TONY
THE ANGELIC CONVERSATION
ANGELS & DEMONS — HET BERNINI MYSTERIE
ANGELS OF THE UNIVERSE
The Angels' Share
ANGER MANAGEMENT
LES ANGES GARDIENS
ANGIE
ANGIE
L' ANGLAISE ET LE DUC
Angry Birds Movie
Angry Indian Goddesses
ANGST
ANGST
ANGUS, THONGS AND PERFECT SNOGGING
ANI IMOTO
ANIKI-BÓBÓ
ANIMAL
ANIMAL FACTORY
ANIMAL KINGDOM
Animals
ANIMALS UNITED 3D
ANKLAGET
ANNA AND THE KING
Anna Karenina
ANNA MAGDALENA
Annabelle
Annabelle: Creation
L' ANNÉE DERNIÈRE À MARIENBAD
Anni felici
Annie
ANNIE LEIBOVITZ: LIFE THROUGH A LENS
THE ANNIVERSARY PARTY
AÑO BISIESTO
UN AÑO SIN AMOR
Anomalisa
Anomalisa
ANONYMA
Anonymous
ANOTHER DAY IN PARADISE
ANOTHER YEAR
THE ANT BULLY (DE MIERENMEPPER)
Ant Man
ANTARCTICA, A TICKET TO ETERNITY
Antboy
Antboy en de wraak van de rode furie
ANTICHRIST
ANTITRUST
ANTON
ANTONIA
ANTÔNIA
Ants on a Shrimp
ANTZ
ANUBIS & HET PAD DER ZEVEN ZONDEN
ANVIL! THE STORY OF ANVIL
ANY GIVEN SUNDAY
ANY WAY THE WIND BLOWS
ANYTHING ELSE
ANYWHERE BUT HOME
Apa
APAN
THE APARTMENT
Apenstreken
Apocalypse Now
APOCALYPSE NOW REDUX
APOCALYPTO
APOLLO 13
Apollo 18
L' Apollonide — Souvenirs de la maison close
THE APOSTLE
DIE APOTHEKERIN
APP — de film
APPALOOSA
L' APPARTEMENT
L' APPÂT
DE APPEL (SIB)
LES APPRENTIS
APRÈS L'AMOUR
APRÈS LA VIE
Après mai
APRILE
APT PUPIL
APU-TRILOGIE
AQUAMARINE
Arabian Nights (As mil e uma noites)
Araf
Arbitrage
THE ARBOR
LA ARDILLA ROJA
ARE WE DONE YET?
Area 51
Argo
THE ARISTOCRATS
DE ARISTOKATTEN
ARLINGTON ROAD
ARMADILLO
ARMAGEDDON
Army of One
ARO TOLBUKHIN. EN LA MENTE DEL ASESINO
AROUND THE BEND
AROUND THE WORLD IN 80 DAYS
Arrietty
Arrival
The Art of Happiness
THE ART OF WAR
ARTEMISIA
ARTHUR
ARTHUR 3: DE STRIJD TUSSEN TWEE WERELDEN
ARTHUR AND THE MINIMOYS
ARTHUR EN DE WRAAK VAN MALTHAZARD
The Artist
Artist of Fasting (IFFR Deep Focus Adachi Masao)
As Above So Below
AS GOOD AS IT GETS
As I Lay Dying
As I Open My Eyes
AS IT IS IN HEAVEN
DE AS VAN PHOENIX
Ascent
ASH WEDNESDAY
Ashes
ASHES OF TIME REDUX
ASK THE DUST
THE ASSASSIN
The Assassin (Nie Yinniang)
Assassin's Creed
ASSASSIN(S)
THE ASSASSINATION OF JESSE JAMES BY THE COWARD ROBERT FORD
THE ASSASSINATION OF RICHARD NIXON
ASSASSINS
ASSAULT ON PRECINCT 13
ASSEPOESTER EN DE KEUKENPRINS
ASSHAK, TALES FROM THE SAHARA
THE ASSOCIATE
ASTERIX & DE VIKINGEN
Asterix & Obelix 3D: De Romeinse lusthof
Asterix & Obelix bij de Britten
ASTÉRIX & OBÉLIX: MISSION CLÉOPÂTRE
ASTERIX AUX JEUX OLYMPIQUES
ASTERIX EN OBELIX TEGEN CAESAR
ASTRO BOY
THE ASTRONAUT'S WIFE
At Any Price
AT FIRST SIGHT
AT THE END OF DAYBREAK
ATANARJUAT, THE FAST RUNNER
Atlantic.
ATLANTIS
ATLANTIS
ATM
Atmen
Atomic Blonde
ATONEMENT
Attack on Titan: The Movie (deel 1) en Attack on Titan: End of the World (deel 2)
ATTENBERG
Attila Marcel
AU PETIT MARGUERY
L' AUBERGE ESPAGNOLE
AUDITION
Auf der anderen Seite
Auf einmal
AUF WIEDERSEHEN AMERIKA
AUGUST RUSH
AUGUST: A MOMENT BEFORE THE ERUPTION
August: Osage County
EL AURA
AURORA
Austerlitz
AUSTIN POWERS IN GOLDMEMBER
AUSTIN POWERS: INTERNATIONAL MAN OF MYSTERY
AUSTIN POWERS: THE SPY WHO SHAGGED ME
AUSTRALIA
AUTO FOCUS
THE AUTOBIOGRAPHY OF NICOLAE CEAUSESCU
AUTUMN BALL
AUTUMN GOLD
AUTUMN IN NEW YORK
AUTUMN MOON
AVALON
Avant l'hiver
AVATAR
AVENGE BUT ONE OF MY TWO EYES
THE AVENGERS
The Avengers
The Avengers: Age Of Ultron
L' avenir
AVETIK
THE AVIATOR
DE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE 1
DE AVONTUREN VAN PINOKKIO
The Awakening
AWAY FROM HER
AWAY WE GO
AWAY WITH WORDS
AYURVEDA — ART OF BEING
AZULOSCUROCASINEGRO
AZUR & ASMAR