The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Foto collectie EYE De andere Haanstra

Dokter Pulder zaait papavers

Nederland, 1975 | Bert Haanstra
We kennen hem van Fanfare en Alleman. Minder bekend is dat Bert Haanstra op latere leeftijd een persoonlijkere film maakte: Dokter Pulder zaait papavers over verslaving en identiteitscrisis. Waarom kennen we deze film zo slecht?

Door Susan Warmenhoven

Fanfare (1958) en Alleman (1963) kunnen gerust Haanstra's meest bekende films genoemd worden. Beide films trokken veel bezoekers en staan in het nationale geheugen gegrift. Ze zijn typerend voor het werk van een filmmaker die met vloeiende montage en een rustige, kabbelende stijl verhalen vertelde. En misschien het meest belangrijke: Haanstra maakte films over ons, over Nederlanders. In Haanstra's hoogtijdagen gingen Nederlanders naar zijn films om zichzelf te zien.
Fanfare vertelt een simpel verhaal — twee leden van een dorpsfanfare krijgen ruzie waarin het hele dorp betrokken is. Het is de Nederlandse maatschappij in het klein. Haanstra maakt gebruik van herkenbare archetypes: het mooie meisje uit de stad, de plichtsgetrouwe politieagent en de dikke, weinig sympathieke caféhouder. Lagerwiede, het fictieve dorp waar de film zich afspeelt, is een dorp als veel Nederlandse dorpen: het is idyllisch en er heerst gemeenschapszin, maar er wordt ook geroddeld. Fanfare is een lichtvoetige film: er wordt ruzie gemaakt om iets frivools als een fanfare, met komisch effect.

Morfinevoorraad
Ook de burgerlijke huisarts Kees Pulder (een rol van de onlangs overleden Kees Brusse) uit Dokter Pulder zaait papavers (1975) woont in een idyllisch dorp. Hij lijkt daar echter minder plezier te hebben dan de dorpelingen in Fanfare. Als hij na jaren zijn studievriend, de geslaagde neurochirurg Hans (Ton Lensink), op bezoek krijgt, verandert alles. De twee vrienden zetten het op een drinken, waarna Hans blijft logeren. De volgende dag is Hans met Pulders morfinevoorraad verdwenen. Niet veel later sterft de chirurg aan een overdosis, waarna Kees begint te twijfelen over zijn leven en in de ban raakt van Hans' minnares.
In Alleman, de documentaire die twaalf jaar voor Dokter Pulder verscheen, is er nog geen vuiltje aan de lucht. Haanstra toont Nederland aan de hand van hoe we wonen, werken, recreëren, naar de kerk gaan en verliefd worden. Haanstra presenteert de Nederlanders als een rustig, eensgezind en daadkrachtig volk. We hebben pret, maar met mate. We laten ons gaan, maar niet te veel. We wonen dicht op elkaar, maar dat brengt geen problemen. We zijn beschaafd. We steken de handen uit de mouwen om geld te verdienen. We zetten door. Het idee van eensgezindheid creërt Haanstra niet alleen door beeldrijm, maar ook door vlotte montage.

Identiteitscrisis
Met zijn films uit de jaren vijftig en zestig lijkt Haanstra te willen zeggen: een mens is niet uniek. Door beelden te tonen van hoe mensen op elkaar lijken — of zelfs op dieren, zoals in Zoo (1962) — wordt het concept van het individu genegeerd en afgezwakt, want die eenheidsworst levert kalmte op. Dokter Pulder vertelt ons echter iets anders.
Kees Pulder lijkt gebukt te gaan onder dit gebrek aan eigen identiteit. Dokter Pulder heeft een andere focus dan Haanstra's eerdere werk. De film zoomt in op de crisis van een individu: zijn twijfels, angsten en ontevredenheid. Heel wat anders dan wat er te zien was in de eerdere films. Daar zagen we de grotere patronen, gemiddeld menselijk gedrag en harmonie. Bij Pulder is ook de frivoliteit verdwenen. Er is niets lolligs of frivools aan morfineverslaving, alcoholisme of een identiteitscrisis.
Vanwaar deze omslag? Ten eerste is er het boek van Koolhaas — De nagel achter het behang (1971) — waarop de film gebaseerd is. Haanstra las graag Koolhaas en was met hem bevriend — de schrijver fabriceerde ook de tekst voor Alleman. Omdat het tamelijk duistere verhaal van Koolhaas de basis voor de film was, werd Dokter Pulder ook een duistere film. De verandering lijkt echter vooral te maken te hebben met de levensfase waarin Haanstra was beland. Dokter Pulder bevat verschillende thema's, maar de meest belangrijke is de identiteitscrisis: het twijfelen aan eerder gemaakte keuzes, meer willen dan het brave burgermansbestaan en op zoek gaan naar vrijheid en avontuur. Haanstra was zestig toen hij de film maakte en had ook te kampen gehad met deze gedachten. In een interview in de Haagse Post verklaarde hij over zijn hoofdpersonage: "Dat is mijn mannetje. Dat ben ik. Een man van in de vijftig die ineens denkt: wat heb ik eigenlijk zitten doen in dit klotedorp? Griepjes behandelen! Hij wil die andere wereld leren kennen." Met de keuze voor het verfilmen van Koolhaas' boek bewijst Haanstra dat hij zelf ook een andere wereld wilde leren kennen. Hij liet de frivoliteit achterwege en en verwelkomde de duistere, verleidelijke, onbewuste krachten van het leven.

Reputatie
Wij willen Haanstra echter zien als de grote cineast die een Oscar won (voor Glas in 1960), en die in staat was om het gedrag van de Nederlander te observeren en analyseren. Doorgaans waren dat positieve, milde observaties en analyses. Dat Dokter Pulder door het publiek destijds minder gewaardeerd werd door het publiek (280.000 bezoekers terwijl Fanfare meer dan twee miljoen bezoekers trok), heeft te maken met dat Haanstra met de film thematisch een andere richting koos. We zien geen tevredenheid, bescheidenheid, standvastigheid en gezwinde voorspoed meer. In Dokter Pulder zien we twijfel, verslaving en ondergang. Omdat Haanstra ons zijn beroemde spiegel voorhield, hadden veel mensen moeite Pulder als een Haanstra-film te zien. Dokter Pulder is in zekere zin slachtoffer van de reputatie van zijn maker. Jammer, want de film over de dolende vijftiger is juist in deze tijd van keuzestress, hang naar avontuur en allerhande persoonlijke crises de moeite waard om te zien.



top
Dokter Pulder zaait papavers

Januari 2014 #361

Regie
Bert Haanstra
Met
Kees Brusse
Dora van der Groen
Ton Lensink

102 minuten

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


D

D'Ardennen
D.O.A.P. (DEATH OF A PRESIDENT)
DA MO FANG
THE DA VINCI CODE
DAAR IN DAT LAND (V TOJ STRANJE)
DADDY AND PAPA
DADDY DAY CARE
Daddy's Home
Daddy's Home 2
DAENS
Een dag in 't jaar (Margot Schaap over)
DE DAG VAN DE WANHOOP
DAGEN ZONDER LIEF
Daglicht
THE DAILY NATION
DAINIPPONJIN
DAKOTA
DAL DER ZUCHTEN
DALECARLIANS
DAM STREET
DAMAGE
DAMIAAN
THE DAMNED
Damsels in Distress
DAN IN REAL LIFE
Dance Academy: de film
DANCE FLICK
DANCE ME TO MY SONG
DANCE OF DUST (RAKHS-E-KHAK)
DANCE OF THE VAMPIRES
DANCE OF THE WIND
DANCE WITH ME
Dancer
DANCER IN THE DARK
THE DANCER UPSTAIRS
Dancing Arabs
DANCING DREAMS
DANGER: DIABOLIK
THE DANGEROUS LIVES OF ALTAR BOYS
A Dangerous Method
DANGEROUS MINDS
The Danish Girl
Danny Collins
Dans la maison
DANS LA VIE
DANS VOOR HET LEVEN
DANS, GROZNY DANS (THE DAMNED AND THE SACRED)
LA DANSE — LE BALLET DE L'OPÉRA DE PARIS
Dansen op de vulkaan
La danseuse (Stéphanie Di Giusto en Soko over)
DANTE'S PEAK
Daphne (Peter Mackie Burns over)
DARATT
DAREDEVIL
THE DARJEELING LIMITED
THE DARK
DARK BLUE
DARK CITY
DARK HORSE
The Dark Horse (James Napier Robertson over)
DARK IS RISING
THE DARK KNIGHT
The Dark Knight Rises
Dark Places
Dark Skies
The Dark Tower
DARK WATER (Hideo Nakata)
DARK WATER (Walter Salles)
DARKDRIVE
The Darkest Hour
DARKNESS
DARKNESS IN TALLINN
DARWIN'S NIGHTMARE
DARWINS VERSTEKELING. BEAGLE, IN HET KIELZOG VAN DARWIN
DATE MOVIE
DATE NIGHT
The Daughter
Daughters of Malakeh
Daughters of the Dust
DAVE
David Lynch: The Art Life (Jon Nguyen over)
DAWN OF THE DEAD (George A. Romero)
DAWN OF THE DEAD (Zack Snyder)
Dawn of the Planet of the Apes
THE DAY AFTER TOMORROW
THE DAY I BECAME A WOMAN
THE DAY I WILL NEVER FORGET
DAY NIGHT DAY NIGHT
DAY OF THE DEAD
THE DAY THE EARTH STOOD STILL
THE DAY THE SUN TURNED COLD
The Day Will Come
DAYBREAK
DAYBREAKERS
DAYLIGHT
THE DAYS
THE DAYTRIPPERS
Dazed and Confused
DE BATTRE MON COEUR S'EST ARRÊTÉ
DE FORCE AVEC D'AUTRES
De rouille et d'os
DE-LOVELY
Dead Body Welcome
THE DEAD GIRL
DEAD LEAVES
DEAD MAN
THE DEAD MAN 2: RETURN OF THE DEAD MAN
Dead Man Down
DEAD MAN WALKING
DEAD MAN'S SHOES
DEAD PRESIDENTS
Deadfall
Deadly Virtues: Love.Honor.Obey
Deadpool
The Deal
Deal
DEALING AND WHEELING IN SMALL ARMS
DEAR FRANKIE
DEAR JOHN
DEAR WENDY
Dear White People
DEAR ZACHARY: A LETTER TO A SON ABOUT HIS FATHER
DEATH AND THE MAIDEN
DEATH AT A FUNERAL
DEATH BECOMES HER
Death Note
DEATH RACE
DEATH SENTENCE
DEATH TO SMOOCHY
Débarquement immédiat
The Debt
THE DEBT COLLECTOR
IL DECAMERON
DECEPTION
DECK THE HALLS
DECONSTRUCTING HARRY
DEEP BLUE
DEEP BLUE SEA
The Deep Blue Sea
THE DEEP END
Deep End (Terugzien)
DEEP IMPACT
DEEP IN THE WOODS
DEEP RISING
Deepwater Horizon
DEFIANCE
DEFINITELY, MAYBE
The Deflowering of Eva van End (Slow Crtiticism: De ontmaagding van Eva van End)
Dégradé
DEINING
DÉJÀ VU
Dekalog
DEKALOOG
DELBARAN
La délicatesse
DÉLITS FLAGRANTS
DELIVER US FROM EVIL (Amy Berg)
DELIVER US FROM EVIL (Ole Bornedal)
Deliver Us From Evil (Scott Derrickson)
THE DELIVERY
The Delivery Guy (Raznoschik)
Delivery Man
DELLAMORTE DELLAMORE
DELTA
DEMAIN DES L'AUBE
Demain tout commence
DEMOLITIAN MAN
Demolition (Jean-Marc Vallée over)
DEMON KNIGHT
Denial
DENISE CALLS UP
DENKEND AAN HOLLAND
DENNIS HOPPER: THE DECISIVE MOMENTS
DENNIS P.
DENNIS THE MENACE
THE DEPARTED
DEPARTMENT 36
DEPARTURES
DERECHO DE FAMILIA aka FAMILY LAW
Le dernier coup de marteau
DES HOMMES ET DES DIEUX
The Descendants
THE DESCENT
Desde allá
DESERT FLOWER
IL DESERTO ROSSO
DESI
El Desierto
DESMOND EN HET MOERASMONSTER
Despair
DESPERADO
DESPERATE MEASURES
DESPERATE REMEDIES
DESPERAUX: DE DAPPERE MUIS
DESPICABLE ME
Despicable me 2
Despicable Me 3/Verschrikkelijke Ikke 3
Después de Lucía
LES DESTINÉES SENTIMENTALES
DESTINY TURNS ON THE RADIO
DESTRICTED
Detachment
Detroit
DETROIT ROCK CITY
DEUCE BIGALOW MALE GIGOLO
DEUCE BIGALOW: AMERICAN GIGOLO
Deux jours, une nuit
DEVIL
The Devil Inside
THE DEVIL WEARS PRADA
DEVIL'S ADVOCATE
The Devil's Double
Devil's Knot
THE DEVIL'S MINER
THE DEVIL'S OWN
THE DEVIL'S REJECTS
DEVILS ON THE DOORSTEP
Dheepan (Jacques Audiard over)
EL DIA DE LA BESTIA
DIABOLIQUE
LA DIABOLIQUES
DIALOGUE AVEC MON JARDINIER
DIALOOGOEFENING NO.1: STAD
DIAMONDS OF THE NIGHT
Diana
Diana Vreeland: The Eye Has to Travel
Diary of a Teenage Girl
DIARY OF A TIMES SQUARE THIEF
DIARY OF THE DEAD
DICK
The Dictator
DID YOU HEAR ABOUT THE MORGANS
DIE ANOTHER DAY
DIE HARD 4.0
DIE HARD WITH A VENGEANCE
Die laatste zomer
DIEF!
Diego Star
DIEP
De dieren uit het Hakkebakkebos
DIFFERENT CINEMA VOLUME 3
DIFFERENT FOR GIRLS
Difret (Zeresenay Mehari over)
Dikkertje Dap
THE DILEMMA
UN DIMANCHE A KIGALI
Het diner
DINNER FOR SCHMUCKS
DINOSAUR
Dior and I
Diplomatie (Volker Schlöndorff over)
DIRTY DANCING 2
DIRTY DIARIES
Dirty Grandpa
DIRTY MIND
DIRTY PRETTY THINGS
DIS-MOI QUE JE RÊVE
THE DISAPPEARANCE OF ALICE CREED
The Disappearance of Eleanor Rigby
Disappearing Landscape
DISASTER MOVIE
DISCLOSURE
DISCO PIGS
THE DISCOVERY OF HEAVEN
LES DISEURS DE VÉRITÉ
DISGRACE
DISNEY'S TARZAN
DISTANCE
La distancia
THE DISTINGUISHED GENTLEMAN
THE DISTRICT
DISTRICT 9
DISTURBIA
DIVA DOLOROSA
Divergent
The Divergent Series: Allegiant
Divergent Series: Insurgent
The Divide
DIVINE INTERVENTION
DIVINE SECRETS OF THE YA-YA SISTERHOOD
DIVINE TRASH
THE DIVING BELL AND THE BUTTERFLY
Il DIVO
DIVORCING JACK
Django (Étienne Comar)
Django (Sergio Corbucci)
Django Unchained
DO NOT DISTURB (Dick Maas)
Do Not Disturb (Yvan Attal)
The Do-Deca-Pentathlon
DOBERMANN
Doctor Strange
DODGEBALL
DOG SOLDIERS
A Dog's Purpose
DOGMA
DOGTOOTH
DOGTOWN AND Z-BOYS
DOGVILLE
DOGVILLE CONFESSIONS
Dokter Pulder zaait papavers
DOKTOR MABUSE, DER SPIELER
IL DOLCE E L'AMARO
Dolfje Weerwolfje
De dolle tweeling
De dolle tweeling 2
De dolle tweeling 3
DOLLS
DOLORES CLAIBORNE
Dom/The House
DOMESTIC DISTURBANCE
DE DOMINEE
DOMINO
The Domino Effect
DOMWEG GELUKKIG
DON (Arend Steenbergen)
DON (Farhan Akhtar)
Don Jon
DON'S PLUM
Don't Be Afraid of the Dark
Don't Breathe
DON'T COME KNOCKING
DON'T LOOK BACK
DON'T LOOK NOW
DON'T SAY A WORD
DON'T STOP THE SHOW
DONDERBROEK
DONKEY PUNCH
Donkeyote
DONNIE BRASCO
DONNIE DARKO
IL DONO
DOOD EIND
DOOD IN VENETIË
Doodslag
DOOM
THE DOOM GENERATION
DOOMSDAY
DOOR DE WIND GEJAAGD (EL VIENTO SE LLEVO LO QUE)
DOOR IN THE FLOOR
THE DOORS: WHEN YOU'RE STRANGE
Dope
DOPO MEZZANOTTE
LA DOPPIA ORA
Dorsvloer vol confetti
DOS CRIMINES
Dos disparos
DOSSIER K.
The Double (Michael Brandt)
The Double (Richard Ayoade)
DOUBLE JEOPARDY
Double Play (Ernest Dickerson over)
DOUBLE TAKE
DOUBLE TEAM
DOUBLE WHAMMY
DOUBLE YOU STREET
DOUBT
DOUCHES FROIDES
DOUG'S 1E FILM
DOWN
DOWN PERISCOPE
DOWN TO EARTH
DOWN TO YOU
DOWN WITH LOVE
DR. AKAGI
DR. DOLITTLE
DR. DOLITTLE 2
Dr. Knock
Dr. Seuss' The Lorax
DR. T AND THE WOMAN
DRACULA
DRACULA 2000
Dracula Untold
DRAG ME TO HELL
DRAGON: THE BRUCE LEE STORY
DRAGONBALL: EVOLUTION
DRAGONFLY
DRAGONHEART
Draken & Deuntjes
DRAKENHEUVEL
DRAKENJAGERS
DRAMA/MEX
Dream House
DREAMCATCHER
DREAMER: MIJN DROOMPAARD
THE DREAMERS
DREAMING BY NUMBERS
A DREAMSCAPE, GAMBLING IN AMERICA
Dredd 3D
DREI
DE DRIE BESTE DINGEN IN HET LEVEN
Drie dvd's met films van Maya Deren
DE DRIE MUSKETIERS
DE DRIE ROVERS
Dries
Drift (Benny Vandendriessche)
DRIFT (Michiel van Jaarsveld)
DRIFTING CLOUDS
DRIJFZAND
DRILLBIT TAYLOR
Drinking Buddies
Drive
DRIVE ANGRY 3D
DRIVEN
DRÔLE DE FÉLIX
Droom & daad
DE DROOM VAN DE BEER
DROOMLAND DDR
The Drop
DROP DEAD GORGEOUS
DROP ZONE
DROPOUTS
DROWNING MONA
Drug War
Du forsvinder
Dubbelspel
THE DUCHESS
DUDE, WHERE IS MY CAR?
DUE AMICI
DUE DATE
THE DUEL PROJECT
DUIMELIJNTJE
The Duke of Burgundy (Maria Rohm over)
THE DUKES OF HAZZARD
Dukhtar
DUMB AND DUMBER
Dumb and Dumber To
DUMB AND DUMBERER: WHEN HARRY MET LLOYD
DUMBLAND
Dummie de Mummie
Dummie de Mummie en de Sfinx van Shakaba
Dummie de Mummie en de tombe van Achnetoet
Dummy Jim
DUMPLINGS
Dunderklumpen
DUNGEONS & DRAGONS
Dunkirk
DE DUNNING BROERS
DUNSTON CHECKS IN
DUNYA & DESIE IN MAROKKO
DUPLEX
DUPLICITY
Durak (The Fool)
DUSKA
Dying of the Light
DYING TO GO HOME