Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Milgram was z'n tijd vooruit

Experimenter

Verenigde Staten, 2015 | Michael Almereyda
Films over wetenschappers drukken de wetenschap meestal naar de zijlijn, en zoeken het drama in het persoonlijke. Michael Almereyda bewijst met Experimenter, een eigenzinnige biografie van socioloog Stanley Milgram, hoe zonde dat is.

'Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts worden geleefd.' Dit citaat van filosoof Søren Kier­kegaard komt twee keer terug in Experimen­ter, een ingenieuze biopic over sociaal psycholoog Stanley Milgram. Michael Alme­­reyda's film doorbreekt de scheidslijn tussen die twee ervaringen van tijd, en weet ze vernuftig te verweven. Terwijl we het leven van Milgram (Peter Sarsgaard) zich vooruit zien ontvouwen, blikt hij in direct in de camera gesproken terzijdes ook alvast als alwetende verteller op de gebeurtenissen terug. Zo kan hij het op een gegeven moment hebben over "mijn dochter, die op dit punt van het verhaal nog niet geboren is", en voorziet hij ook zijn eigen dood.
Zoals de titel van de film al duidelijk maakt, portretteert Experimenter Milgram eerst en vooral als wetenschapper. Het gros van de biografische films zet in op het sentiment in de persoonlijke levens van beroemd­heden, terwijl de hoogte- en dieptepunten van hun carrières er bekaaid vanaf komen. Zie recentelijk bijvoorbeeld The Theory of Everything en The Imitation Game, twee films waarin het baanbrekend onderzoek van beroemde wetenschappers ruimschoots wordt overschaduwd door hun liefdeslevens.
Experimenter kiest de omgekeerde weg: Milgrams persoonlijke leven is wel aanwezig in de film, maar staat volledig in dienst van het verhaal over de wetenschap — daar vindt de film zijn spanning. De eerste ontmoeting met zijn toekomstige vrouw Sasha (Winona Ryder) zet de toon voor hoe hun relatie in de film behandeld wordt. De twee flirten wat in een lift, en Milgram wint haar voor zich met het droog gebrachte zinnetje: "Ik doe onderzoek naar hoe mensen zich gedragen in een lift." In de rest van de film zien we korte glimpsen van hoe hun leven zich verder ontwikkelt: verliefd, getrouwd, kinderen. Maar Sasha komt alleen in beeld wanneer het leven dat zij samen hebben, raakt aan Mil­grams onderzoek. Het woord 'biopic' is overigens niet het meest geschikte om Experimenter te omschrijven. Het impliceert iets dat gelikter en gestroomlijnder is dan Almereyda's springerige film vol vervreemdende effecten. Wanneer we ons buiten de onderzoeksomgeving begeven waar Milgram alles onder controle heeft, wordt de wereld soms gereduceerd tot wat simpele decorstukken voor een achtergrond van geprojecteerde zwart-witte filmbeelden. En als Milgram tot ons spreekt over de conclusies van zijn baanbrekende onderzoeken over de mens als kuddedier, laat Almereyda een fysieke manifestatie van de spreekwoordelijke 'elephant in the room' met hem meelopen door de universiteitshallen. Die filmische trucs benadrukken tussen de regels door de volgzaamheid van de gemiddelde filmmaker, zoals Milgrams onderzoek de volgzaamheid van de mens blootlegde.
Dat onderzoek is de hoofdzaak voor Almereyda. Milgrams grootschalige experiment, waarvan de resultaten gepubliceerd werden in het boek Obedience to Authority, bracht het ongemakkelijke feit naar boven dat ruim tweederde van de mensen die aan de tests meewerkten, een ander mens pijn deden wanneer een autoriteitsfiguur hen dat opdroeg, zelfs wanneer het slachtoffer hen smeekte om ermee te stoppen. De film maakt aannemelijk dat de Tweede Wereldoorlog de aanleiding was voor Milgrams onderzoeken, en zijn tests leverden het bewijs dat de Holo­caust geen aberratie was, maar dat wij het vrijwel allemaal in ons hebben om onder bepaalde omstandigheden het ondenkbare te doen.
Het was een waarheid waar men zo snel na de Tweede Wereldoorlog niet aan wilde: het onderzoek kostte Milgram zijn aanstelling, en werd pas jaren later gepubliceerd. Inmiddels is het, samen met het vergelijkbare Stanford Prison Experiment (waar, toeval of niet, vorig jaar ook een nieuwe film over werd gemaakt), een standaardwerk in de sociologie. Milgram was zijn tijd vooruit: men was nog te veel vooruit aan het leven, om al zonder schuldgevoel achterwaarts te kunnen kijken.

Joost Broeren


top
Experimenter

Maart 2016 #385



Gerelateerd

Michael Almereyda over Experimenter: "Milgram zag geen moraliteit bij de mens"



Productie
Danny A. Abeckaser
Michael Almereyda
Fabio Golombek
Per Melita
Isen Robbins
Aimee Schoof
Uri Singer
Regie en scenario
Michael Almereyda
Camera
Ryan Samul
Montage
Kathryn J. Schubert
Art direction
Deana Sidney
Muziek
Bryan Senti
Met
Peter Sarsgaard
Winona Ryder

Kleur, 98 minuten

Distributie
Amstelfilm
Te zien
vanaf 31 maart

Ga voor alle bioscopen
en speeltijden naar
MrMovie.nl

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
THE ESCAPIST
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box