The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Staart, poot, oor

ELEPHANT

Verenigde Staten, 2003 | Gus Van Sant
Met Elephant doet Gus Van Sant geen poging om het onbegrijpelijke van de schietpartij op de Amerikaanse Columbine High School te verklaren, zoals Michael Moore vorig jaar wel deed in Bowling for Columbine. Hij laat zijn camera cirkels draaien om tientallen scholieren die als monaden in hun eigen universum zweven en brengt ons zo heel dichtbij hun kern.

It began when they come took me from my home
And put me in Death Row,
Of which I am nearly wholly innocent, you know.
And I'll say it again
I... am.. not.. afraid.. to.. die.

Op 20 april 1999 liepen Eric Harris en Dylan Klebold zwaarbewapend de Columbine High School in het Amerikaanse plaatsje Littleton, Colorado binnen en openden het vuur op hun medeleerlingen en leraren. Dertien mensen stierven, velen raakten gewond. Aan het einde van de dag was de school een slagveld en vond de politie de lichamen van de twee daders dicht bij elkaar op de grond. Hun laatste kogels hadden ze voor zichzelf gebruikt. In de maanden die volgden kwam een stroom geruchten en verklaringen op gang over de redenen van hun (zelf)moordactie. Hun werkende ouders kregen de schuld. En de death metal-muziek waarnaar ze luisterden en de gewelddadige films waarnaar ze keken. De computerspelletjes en het internet. Onderdrukte homoseksuele gevoelens van de beide pubers. De gewelddadige Amerikaanse samenleving, waar op elke straathoek en in elke WalMart wapens te koop zijn. Adolf Hitler. De joden. De pestkoppen in de klas. De leraren die meer oog hadden voor de sportfanaten en de knappe meisjes.

It began to warm and chill
To objects and their fields,
A ragged cup, a twisted mop
The face of Jesus in my soup
Those sinister dinner meals
The meal trolley's wicked wheels
A hooked bone rising from my food
All things either good or ungood.

In 2003 kreeg de Amerikaanse documentairemaker Michael Moore een Academy Award voor zijn documentaire Bowling for Columbine. De film was het jaar ervoor in première gegaan in de competitie van het Filmfestival Cannes, maar won daar net geen Gouden Palm (wel een speciale prijs ter gelegenheid van de 55ste verjaardag van het festival), omdat hij té anti-Amerikaans zou zijn of net niet anti-Amerikaans genoeg. Michael Moore deed in zijn brutale, ingenieuze polemiek een poging om de slachtpartij in Littleton te verklaren vanuit de Amerikaanse angstcultuur die vuurwapenbezit propageert alsof het een aspirientje is.

And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I'm yearning
To be done with all this measuring of truth.
An eye for an eye
A tooth for a tooth
And anyway I told the truth
And I'm not afraid to die.

Een jaar later won Gus Van Sant in Cannes wel een Gouden Palm voor Elephant, een hypnotiserende filmische reconstructie van de dag van de moorden, die ons iets onbegrijpelijks laat voelen. "Today's the day we die", zeggen zijn twee hoofdpersonen voordat ze op weg gaan. In werkelijkheid waren dat woorden die Harris en Klebold, volgens getuigenverklaringen, tijdens de schietpartij zowel tegen hun slachtoffers als tegen elkaar zeiden.

Interpret signs and catalogue
A blackened tooth, a scarlet fog.
The walls are bad. Black. Bottom kind.
They are sick breath at my hind
They are sick breath at my hind
They are sick breath at my hind
They are sick breath gathering at my hind.

Het is moeilijk om naar Elephant te kijken zonder te weten waar de film over gaat. Dat was zelfs het publiek in Cannes niet vergund. Maar die wetenschap is ook winst. Het maakt dat je vanaf de eerste beelden in elke scholier een potentiële dader ziet. Heeft hij het gedaan? Zal zij straks een geweer oppakken? Is het de zielepiet of het anorectische meisje? Kun je een moordenaar herkennen?

I hear stories from the chamber
How Christ was born into a manger
And like some ragged stranger
Died upon the cross
And might I say it seems so fitting in this way
He was a carpenter by trade
Or at least that's what I'm told.

In de roman Vernon God Little van DBC Pierre worden er in het Texaanse stadje Martirio 16 scholieren doodgeschoten. En Jesus heeft het gedaan. Nee, niet die Jezus, maar Jesus Navarro, de enige vriend die de 15-jarige verteller van het boek had. Had. Want toen hij de studenten in zijn wiskundeklas had neergeschoten, maakte hij ook een einde aan zijn eigen leven. Vernon is de enige die weet wat er echt gebeurd is. Was hij erbij? Was hij medeschuldig? Had hij het kunnen voorkomen? We volgen hem tot in de dodencel.

Like my good hand I
Tatooed E.V.I.L. across it's brother's fist
That filthy five! They did nothing to challenge or resist.

Had iemand in Littleton het kunnen voorkomen?

In Heaven His throne is made of gold
The ark of His Testament is stowed
A throne from which I'm told
All history does unfold.
Down here it's made of wood and wire
And my body is on fire
And God is never far away.

Vernon God Little had eerst een ander einde. Een tragisch einde, vertelde schrijver DBC Pierre in vele interviews. Maar omdat hij een sprookje schreef heeft hij zijn scherpgeestige boek een nieuw, happy end meegegeven. Daarmee blijft het natuurlijk wel een sprookje.

Into the mercy seat I climb
My head is shaved, my head is wired
And like a moth that tries
To enter the bright eye
I go shuffling out of life
Just to hide in death awhile
And anyway I never lied.

In Elephant maken we kennis met talloze jonge mensen. Jonge mensen die je wel wat beter zou willen leren kennen. We ontdekken hun gezichten en hun bewegingen en hoe ze door de lange, stille gangen van hun school lopen. Een lieve, vriendelijke, beschaafde, onpersoonlijke school vol eindeloze gangen. Kilometers gangen die uitmonden in immense lege lokalen waar keurige leerlingen discussiëren over homoseksualiteit (kun je een homo herkennen?), foto's ontwikkelen of muziek maken.

My kill-hand is called E.V.I.L.
Wears a wedding band that's G.O.O.D.
'Tis a long-suffering shackle
Collaring all that rebel blood.

Het muzikale Leitmotiv van Elephant is Für Elise van Ludwig van Beethoven. De eerste maten van die sonate heeft iedereen die piano leert spelen al snel in de vingers. Tada tada dada tadada. E D# E D# E B D C A.

And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I'm yearning
To be done with all this measuring of truth.
Aan eye for an eye
And a tooth for a tooth
And anyway I told the truth
And I'm not afraid to die.

Daarna wordt het moeilijker.

And the mercy seat is burning
And I think my head is glowing
And in a way I'm hoping
To be done with all this weighing up of truth.
An eye for an eye
And a tooth for a tooth
And I've got nothing left to lose
And I'm not afraid to die.

Daarna verandert een ogenschijnlijk onschuldig, zich met kleine variaties herhalend deuntje in een dreigende melodie.

And the mercy seat is glowing
And I think my head is smoking
And in a way I'm hoping
To be done with all this looks of disbelief.
An eye for an eye
And a tooth for a tooth
And anyway there was no proof
Nor a motive why.

De Duitse filosoof Gottfried Wilhelm Leibniz beschreef het universum (in het pas na zijn dood gepubliceerde La monadologie, 1840) als opgebouwd uit monaden. Monaden zijn de kleinste elementaire deeltjes, kleiner nog dan atomen. De monaden hebben bepaalde eigenschapen die ze van elkaar onderscheiden, want als ze allemaal hetzelfde zouden zijn, zou er maar één oppermonade hoeven zijn. Die is er trouwens wel volgens Leibniz, want dat is God, die alle monaden volgens een ingecalculeerd plan van oorzaak en gevolg geschapen heeft. De monaden kunnen elkaar alleen indirect (via Gods masterplan dus) beïnvloeden. Maar als monade a effect heeft op monade b, dan is dat effect wederkerig. Alle monaden vormen dus een spiegel van elkaar en daarmee van het hele universum. Ze nemen hun omgeving waar door zichzelf waar te nemen. Maar omdat ze van elkaar verschillen, doen ze dit ieder vanuit hun eigen perspectief.

And the mercy seat is smoking
And I think my head is melting
And in a way I'm helping
To be done with all this twisted of the truth.
A lie for a lie
And a truth for a truth
And I've got nothing left to lose
And I'm not afraid to die.

De scholieren in Elephant zijn van die monaden. Bijna had ik opgeschreven: nomaden. En ook dat is waar. Want ze zwerven door hun tienertijd van het ene huis naar het andere. Op zoek naar een oase. De camera volgt ze in lange takes door de gangen. Draait, danst om ze heen. En verliest ze dan weer. Het beeld maakt sprongen in de tijd. In ruimte. Aan het einde van de gang keren we soms om, om terug te gaan in de ruimte op het tijdstip waarop we de heenreis aanvingen. Gebeurtenissen worden vanuit verschillende hoeken getoond. Gus Van Sant maakt daarmee niet al die kinderen hetzelfde. Hij maakt van daders geen slachtoffers en andersom. Maar hij laat zien, dat net zoals bij Leibniz' monaden, de blik van de een op de ander kan verschillen naarmate hij er dichterbij of verder af van is. De rector van de school is rechtvaardig aardig voor John, die te laat op school komt omdat hij wil voorkomen dat zijn alcoholistische vader autorijdt. Alex vindt hem gemeen en wreed.

And the mercy seat is melting
And I think my blood is boiling
And in a way I'm spoiling
All the fun with all this truth and consequence.
An eye for an eye
And a truth for a truth
And anyway I told the truth
And I'm not afraid to die.

De twintigste-eeuwse Franse filosoof Gilles Deleuze maakte een update van Leibniz' kosmologie. Hij beschreef de werkelijkheid als een rizoom, een wortelstructuur waarin alles met elkaar samenhangt. Hij schreef ook over film. Bijvoorbeeld dat de film ons het geloof in de werkelijkheid moet teruggeven. De werkelijkheid zelf is namelijk zo verbrokkeld geraakt dat we haar niet langer als een geheel kunnen leren kennen. Filmmakers rapen die brokstukken bij elkaar en geven ze betekenis.

And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I'm yearning
To be done with all this measuring of proof.
A life for a life
And a truth for a truth
And anyway there was no proof
But I'm not afraid to tell a lie.

Er is een Boeddhistische parabel die beschrijft hoe een stel blinde mannen verschillende lichaamsdelen van een olifant bevoelt. De één een staart, de ander een poot of een oor. En ieder van hen denkt dat hij weet wat hij in zijn handen heeft: een touw of een boomstronk of een blad. Gus Van Sant liet zich hierdoor inspireren.

And the mercy seat is waiting
And I think my head is burning
And in a way I'm yearning
To be done with all this measuring of truth.
An eye for an eye
And a truth for a truth
And anyway I told the truth
But I'm afraid I told a lie.

Dana Linssen

Tekst en muziek The mercy seat: Nick Cave and the Bad Seeds, van het album Tender prey, 1988.



top
ELEPHANT

Maart 2004 #253

Regie
Gus Van Sant

Kleur, 81 minuten

Te zien
vanaf 11 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box