Dogman
BlacKkKlansman
3 Faces
Plaire, aimer et courir vite
Laurie Anderson over Chalkroom
Troostende overgang naar de dood

ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP

Rusland, 1993 | Aleksander Sokoerov
Voor een Rus is lijden een onontkoombaar onderdeel van het leven. Een Rus zal een treurende landgenoot opbeuren door met hem mee te huilen. Aleksander Sokoerov begon in 1986 met vijf 'Elegieën' zijn klaagzang over de maatschappelijke situatie in zijn land en haar steden. In de zesde aflevering laat hij zijn toeschouwers wennen aan hun uiteindelijke lot, door hen te leren omgaan met de dood.

Elegy from Russia is tot stand gekomen na de val van het Sovjet-rijk. Aleksander Sokoerov (Irkoetsk, 1951) richt zich in deze documentaire op de ziel van zijn eigen volk. Met zijn indringende beelden zoekt hij de ontvankelijke toeschouwers uit een kijkerspubliek dat in de huidige Russische cinema nog slechts wordt behaagd door amusementsfilms. Toen hij De tweede cirkel (1990) maakte, ging het over de achterblijvers van de overledenen. Nu overdenkt hij het levenseinde vanuit het perspectief van het stervende individu zelf — of van het hele land.
Elegia iz Rossii (de oorspronkelijke titel) begint met een minuten lang donker beeld. We horen een mannenstem zwaar ademen, een vrouw helpt. Geleidelijk worden vingers zichtbaar: een hand houdt een andere hand vast. Het shot blijft lang staan. De polsslag van de man is opgehouden. We waren getuige van het stervensproces. Is dit het schemergebied waarin je dood gaat?
Sokoerov toont in alle rust de prachtige omgeving van het oord, en een man die binnen zit te roken. Het geruis van de bomen gaat over in ziekenhuisgeluiden die van ver lijken te komen, wanneer de camera zwart-wit foto's aftast met landschappen en mensen van vroeger. 'Sketches for sleep' is de ondertitel van Elegy. De foto's uit laat negentiende-eeuws Rusland vormen de droom voor deze schetsen; de geluiden het geruststellende idee dat er gewaakt wordt door de verzorgers.

Begin van het einde
Voor Sokoerov is er geen verschil tussen documentaire en speelfilm. Beide zijn voor hem kunstuitingen — ze streven niet naar de waarheid. In cultuur-historisch opzicht zijn de foto's (van Maxim Dmitriev) 'documentair'. Hun inpassing in de mise-en-scène is echter dramatisch. Dit zijn de herinneringen van een bejaarde, of zijn (laatste) gedachten voor hij sterft. Het documenterende aspect ervan is, dat ze tezelfdertijd de dromen van een heel land weerspiegelen: een samenleving in opbouw — van vóór de communistische revolutie. De achterkant van deze spiegel roept daarbij de vraag op of Rusland niet eigenlijk nu nog steeds in het primitieve stadium van de oude foto's verkeert. Enkele foto's tonen een boerenvrouw op bed in een armzalig onderkomen, en een bebaarde man tegen een afbladderende muur; dit hadden net zo goed plaatjes kunnen zijn van het hedendaagse rusthuis waar de ouden-van-dagen hun leven liggen te overdenken.
Een elegie is een treurdicht, waarin de goede herinneringen aan vroeger gepaard gaan met de droefenis om het verlies ervan. Sokoerov draagt haar op aan Rusland, dat telkens weer moet beginnen zichzelf opnieuw op te bouwen. Een droom over de Eerste Wereldoorlog roept het besef op hoezeer Moedertje Rusland door loopgraven genadeloos is omgeploegd.

Sokoerovs perfecte beheersing van zijn technische middelen staat effectief in dienst van de symbolische waarde van zijn films. Hij maakt beeldende kunst van zijn camerawerk. In Elegy schildert de camera aquarellen (de baby voor het bevroren meertje bij de bossen). Met vertekenende lenzen wordt het onwerkelijke, de droomtoestand benadrukt.
Ook de geluidsband vertelt zijn eigen verhaal. Zoals in Pijnlijke onverschilligheid (1987) het constante geknal van inslaande granaten een tegenstelling vormde met het zich van de buitenwereld afsluitende gezelschap in het landhuis, vormen de stemmen en holle klanken uit de kamertjes en gangen van het verzorgingshuis in Elegy een extra betekenislaag, los van het beeld. Een dode schijnt nog twee uur na zijn verscheiden te horen, wordt opgemerkt. Sokoerov richt zich op beide zintuigen van de kijker apart, maar met elkaar aanvullende informatie.

Mededogen
Zijn films kunnen het beste worden beleefd door ze te ondergaan. Het herkenningsproces verloopt gemakkelijker naarmate men meer voorbeelden van zijn stijl heeft gezien. Geen enkele kleurtoevoeging, grove korrel, overbelichting of uit focus gedraaide scheve camera-instelling is te wijten aan gebrekkige faciliteiten.
Volgens Sokoerov voelt een Rus zich machteloos en is hij niet geneigd zijn levensomstandigheden te verbeteren. Het bestaan is een grote tragedie, daarom gaan zijn films over het zware leven. Hij maakt geen kunst ter ontspanning, maar om de mens hierop voor te bereiden.
Sokoerov dwingt de kijker na te denken — dat hoefden zijn landgenoten onder het communisme niet — maar reikt ze met Elegy ook de hand. Op de vleugels van de wederopstaande religieuze beleving in Rusland helpt zijn film de angst voor het einde van het leven te verminderen. Dit past in de Russische traditie van mede-lijden. Het hangt van ieder persoonlijk af of het leed op aarde hierdoor dragelijker wordt, maar Sokoerovs compassie biedt een bemoedigende troost.

Kees Hogenbirk



top
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP

Februari 1994 #142

Produktie
Tamara Mogilnikova (North Foundation)
Regie en scenario
Aleksander Sokoerov
Camera
Aleksander Boerov
Geluid
Wladimir Persov
Montage
Leda Semenova

Kleur en zwart-wit, 70 minuten

Distributie
Argus Film
Te zien
vanaf 17 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
The Equalizer 2
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box