Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Vermorzeld tussen het puin der tijden

ELENI

Frankrijk/Griekenland/Italië, 2004 | Theo Angelopoulos
Eleni is Theo Angelopoulos' eerste deel van een trilogie over de geschiedenis van Griekenland, die weer niet over mensen van vlees en bloed gaat.

We wisten het al van zijn vorige films, maar met Eleni maakt Theo Angelopoulos het nog eens duidelijk. In zíjn Griekenland durft de zon niet te schijnen. Het land verkeert permanent in een depressie: de grond is er modderig, de regenplassen drogen nooit op, mistbanken voorspellen geen beter weer maar nog meer mist.
Dit Griekenland is net zo druilerig en uitzichtloos als het leven van de personages. Aan elke dorre tak, bouwval en regendruppel zie je hoe treurig het met hen is gesteld. Hoe ontheemd ze zijn, verloren in de chaos der beschaving, het puin der tijden. Vaak schemert er in Angelopoulos' expressionistische visioenen iets door van de actualiteit, zoals de oorlog in Joegoslavië (Ulysses' gaze, 1995) of de vluchtelingenproblematiek (L'éternité et un jour, 1999). In wezen blijft zijn pessimisme echter universeel, en is het door hem in eindeloze takes opgeroepen landschap eerder mythisch en metafysisch van aard. Griekenland, de Balkan, Europa, de wereld van gisteren of die van morgen, hun vermoeide geest, Angelopoulos' ontwortelde personages dolen overal en nergens tegelijk. Daarom kunnen ze mensen ontmoeten die eeuwen geleden geleefd hebben, zoals in L'éternité et un jour, of verzeild raken in een surrealistisch-apocalyptische tableaux waar de droeve symboliek van afdruipt.

Half oog
Theo Angelopoulos is geen regisseur die zijn werkwijze per productie verder aanscherpt, laat staan vernieuwt. Jammer maar helaas voor wie hoopt dat het tragisch liefdesverhaal Eleni, het eerste deel van een beoogde trilogie over de geschiedenis van Griekenland van 1919 tot nu, wat meer om historische feiten en mensen van vlees en bloed zal draaien. Het tijdloze Grote Metaforische Verhaal blijft de boventoon voeren, de feiten en de personages aan zich onderwerpend.
Voor een bevredigend evenwicht tussen deze zaken is Angelopoulos' methode eenvoudigweg te afstandelijk en doordacht. Bij de eerste scène, die beschrijft hoe Griekse allochtonen van Odessa naar Thessaloniki vluchten nadat de Russische revolutie is uitgebroken, leest de voice-over rechtstreeks voor uit het script. Hoe ouderwets, hoe academisch. De desastreuze omwentelingen in de Griekse politiek — van democratie naar fascisme — en het leven van heldin Eleni — van vluchtelinge, bruid en moeder tot weduwe die beide zoons in de oorlog verliest — komen vaak en passant aan de orde of worden met wat flardjes dialoog aangestipt. Kun je net zo goed met een half oog door een geschiedenis- of dagboek bladeren terwijl je koffie zet of je ergert aan alwéér een dag regen.
Waarmee heeft Angelopoulos de speeltijd van bijna drie uur dan volgekregen? Behalve veel muziek — alleen wanneer de personages hun instrumenten tevoorschijn halen voor een melancholiek dansje, komt de film tot leven — is dat de gebruikelijke kost. Veel symbolisch gedoe (de vluchtelingen wonen in een vervallen operagebouw en musiceren in een lekkende loods), heel veel verwijzingen naar de Griekse mythologie (de Draad van Ariadne), naar ontzag bedelende 'set pieces' (een boom vol rottende schapen) en naarmate het slechter gaat met Eleni (Griekenland) de ene melodramatische huilbui na de andere. En dat alles in een zwerftempo dat steeds meer irritatie gaat wekken.
Dat belooft wat voor de volgende twee delen van de trilogie, waarvan het laatste zich in New York zal afspelen. Een verdwaalde bruidssluier, een van Angelopoulos' metaforische stokpaardjes, zal er wel weer in zitten. Misschien dwarrelend langs het Vrijheidsbeeld of de Twin Towers? Ik hou mijn hart vast.

Kevin Toma



top
ELENI

December 2004 #261

Productie
Theo Angelopoulos
Phoebe Economopoulos
Amedeo Pagani
Regie
Theo Angelopoulos
Scenario
Theo Angelopoulos
Tonino Guerra
Petros Markaris
Giorgio Silvagni
Montage
Giorgos Triantafillou
Camera
Andreas Sinanos
Art direction
Costas Dimitriadis
Giorgos Patsas
Muziek
Eleni Karaindrou
Met
Alexandra Aidini
Nikos Poursadinis
Giorgos Armenis

Kleur, 170 minuten

Distributie
Bright Angel
Te zien
vanaf 2 december

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box