Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Engeltje (Susanne Lothar) met Poolse prins Het meisje uit de lippenstiftfabriek

ENGELCHEN

Duitsland, 1996 | Helke Misselwitz
De ellende van de Finse Iris, de hoofdpersoon uit Aki Kaurismäki's The match factory girl, ging door merg en been. Een liefdelozer leven was nauwelijks voorstelbaar. Maar nu, zeven jaar later, is er de Duitse Ramona, bijgenaamd 'Engelchen'. Als deze 'Berlinerin' de zegeningen van het verenigde Duitsland belichaamt, is er nog een lange weg te gaan.

"Kümmere dich um deinen eigenen Dreck", wordt er in een onvervalst Berlijns accent luidkeels geroepen. Vanuit haar woning in een bedompte woonkazerne, een van de meest treurige overblijfselen uit het DDR-tijdperk, slaat een jonge vrouw de zoveelste burenruzie gade. Ze ziet hoe het dochtertje nog pogingen doet de ruzie tussen haar ouders te sussen. Het mag niet baten. De alcoholnevel is alomtegenwoordig en omdat haar ouders een kwade dronk over zich hebben, wordt het kind bruut terzijde geschoven. 'Mutti' zakt weg in haar roes en 'Vati' gaat elders zijn heil zoeken.
De blikken van de jonge vrouw en het meisje kruisen elkaar. Het zal in de loop van de film nog een paar keer gebeuren. Bijvoorbeeld wanneer het meisje door haar grootmoeder bij haar straalbezopen moeder wordt weggehaald of wanneer het meisje haar nieuwe zusje in haar armen sluit. En het wordt steeds duidelijker, dit zijn momenten die het leven van de jonge vrouw spiegelen. Ooit was Ramona — door haar zusje liefkozend 'Engelchen' genoemd — zelf zo'n tienjarig meisje en ziedaar het resultaat. Een eenzame, overgevoelige vrouw met het voorkomen van een schoolmeisje die haar hand voor haar mond houdt als ze lacht en die al te heftige emoties letterlijk koelt door haar hoofd onder de kraan te steken. Als het regent fleurt ze op. In haar doorzichtige regenjas ziet ze er dan uit als 'een bloem in een cellofaanverpakking', zoals de Pool Andrzej het in gebrekkig Duits uitdrukt. Voordat ze hem toevallig op het nabijgelegen 'Bahnhof Ostkreuz' leerde kennen, was haar zusje Lucie haar enige contact met de buitenwereld. Samen werken de zussen aan de lopende band in een lippenstiftfabriek.

Assepoester
Als Ramona door haar mondainere zusje wordt meegeloodst naar een disco alwaar haar opnieuw een ontgoocheling wacht, wordt er gedanst op Chuck Berry's 'You never can tell'. Het is een nummer dat inmiddels niet meer los te koppelen is van de befaamde twist-scène uit Pulp fiction, maar gelukkig betreft het hier geen flauw citaat. Het nummer fungeert als tijdsaanduiding. Ook in Berlijn was het nu eenmaal heel 'geil' om de Pulp fiction-soundtrack te draaien. Engelchen speelt dus ergens midden jaren negentig, maar het is opvallend dat de uit het voormalige Oost-Berlijn afkomstige filmmaakster Helke Misselwitz met geen woord over de 'Wende' rept of, zoals Margaretha von Trotta onlangs nog met Das Versprechen, de tragiek van de Berlijnse Muur in herinnering roept. Door zich te concentreren op een vrouw die volledig aan haar lot wordt overgelaten en die ondanks haar totale ontreddering geluksmomenten beleeft, wordt echter wel indirect voelbaar gemaakt hoe het er voor staat in het nieuwe Berlijn.
Zijdelingse verwijzingen naar de periode voor de 'Umbruch' zijn er wel. Als er iets moois opbloeit tussen Ramona en de Poolse autohandelaar, die in de weekeinden naar Berlijn komt om op de zwarte markt sigaretten te verkopen, schiet hij op de kermis de ene na de andere roos voor haar. Dat hij heeft leren schieten, komt door het 'Warschauer Pakt', zo verklaart hij. En Assepoester knikt liefdevol naar haar Prins, niet wetende dat het geluk slechts kortstondig zal zijn en een sprookjesachtig slot niet voor haar is weggelegd.

Authentieke milieuschets
Misselwitz heeft voor haar inktzwarte drama in het hedendaagse Berlijn niet veel woorden nodig. Stilte, eenzaamheid en afzondering worden echter mooi gecontrasteerd met het luidruchtige, tumultueuze bestaan van enkele buurtbewoners en de tomeloze energie van Berlijn als wereldstad wordt gevangen in prachtig gefotografeerde, steeds weer terugkerende en haast documentair aandoende beelden van 'Bahnhof Ostkreuz' en omgeving. Misselwitz verdiende haar sporen als documentairemaakster en die achtergrond draagt ertoe bij dat Ramona's 'Werdegang' op sommige momenten de sfeer van een authentieke milieuschets ademt.
Gesteund door enkele formidabele acteurs uit het Berlijnse theatercircuit, weten Susanne Lothar als 'Engelchen' en Cezary Pazura als de Pool mensen van vlees en bloed neer te zetten. Hij doet in sigaretten, zij in lippenstift. En het had nog wel zo mooi kunnen worden. Misselwitz helpt ons echter zonder pardon uit de droom en deelt met Engelchen een genadeloze klap middenin het gezicht uit. Zelden werden wanhoop en woede zo indringend in beeld gebracht.

Belinda van de Graaf



top
ENGELCHEN

September 1997 #181

Produktie
Thomas Wilkening
Regie en scenario
Helke Misselwitz
Camera
Thomas Plenert
Geluid
Rainer Haase
Montage
Gudrun Steinbrück
Met
Susanne Lothar
Cezary Pazura
Kathrin Angerer

Kleur, 89 minuten

Distributie
Contact Film Cinematheek
Te zien
vanaf 4 september

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
Escobar
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box