The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Verliefde koortsdroom

L' écume des jours

Frankrijk, 2013 | Michel Gondry
Eigenlijk zijn alle films van Michel Gondry variaties op het surrealistische universum van de tragisch-romantische prachtroman L'écume des jours van Boris Vian. Maar nu hij eindelijk het werk van de meester verfilmt, blijft alleen het schuim op de dagdroom over.

Door Dana Linssen

Stiekem ben ik al heel lang verliefd op Colin, de hoofdpersoon uit Boris Vians surrealistische roman L'écume des jours uit 1947. Colin is, in de woorden van zijn beste vriend Chick 'elegant, uniek en origineel.' Hij heeft zelfdenkende schoenen, morfende meubels, een muis als huisvriend en een brandkast vol dubbelzoenen. En bovendien is hij uitvinder van nuttige zaken als de pianocktail, een cocktailshakende piano. En hij is romantisch. Romantisch! Als zijn grote liefde Chloé dreigt te sterven aan een waterlelie in haar longen koopt hij zoveel bloemen voor haar dat de waterlelie bijna het loodje legt. Bijna. Want L'écume des jours vertelt behalve een maf en toverachtig verhaal ook over de pijn van het leven. Over liefde en verlies.
Ook de inventieve Franse knutselregisseur Michel Gondry verdenk ik ervan een oogje op Colin te hebben, en op Chloé en Chick en Alise, en kok Nicholas en op naoorlogs Parijs toen er ondanks zwarte coltruien en jazz en existentialisme ook veel onbezonnen vrolijkheid was en ontroerende ernst. Eigenlijk zijn bijna al Gondry's films variaties op L'écume des jours. De grote liefdesgeschiedenis uit Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) is minstens even verdrietig. De geruisloze manier waarop droom en werkelijkheid in elkaar overvloeien in The Science of Sleep (2006) zeker even laconiek-onmogelijk als Vians jazzy taalvariaties die alle wetten van tijd en ruimte lijken te tarten. Gondry's visuele strapatsen, stop-motion-animaties en expres knullige special effects zijn een perfect equivalent van Vians taal vol zelfbedachte woorden en zinnen die het universum van speelsigheid uit z'n voegen laten barsten.

Surrealistisch rariteitenkabinet
Vian en Gondry. Dat is een match made in heaven. Gaat het daarom — net als in het echte leven — daarna alleen maar bergafwaarts? Gondry's L'écume is verrukkelijk — voor wie een eerste hap van dit 'schuim der dagen' neemt. Het is zoet. Het smelt als een kus in je mond. Het is een ware achtbaanrit door een surrealistisch rariteitenkabinet. Maar de film is, om te beginnen door z'n lengte ook verschrikkelijk zelfingenomen.
Op een bepaalde manier zit die zelfgenoegzaamheid, of beter gezegd een bepaalde kritiek erop, in het bronmateriaal ingebakken. L'écume des jours is ook een grimmig coming-of-age-verhaal. De naoorlogse euforie is nog niet losgebarsten, of het slotakkoord zet al in. Colin moet als hij bijna al zijn dubbelzoenen aan bloemen heeft uitgegeven en zijn aan zeldzame uitgaven van het werk van filosoof Jean-Sol Partre (Sartre!) verslaafde vriend Chick de rest heeft gestolen godbetere een baan aannemen om in zijn levensonderhoud te voorzien. Jeugd is geen jeugd of de sterfelijkheid ligt op de loer. Langzamerhand verliest de wereld van L'écume alle kleur en sluit hij zich mossig en schimmelig rondom de levens van de hoofdpersonen. Het feit dat de acteurs die de hoofdrollen spelen (Romain Duris als Colin, Audrey Tautou als Chloé, Omar — Intouchables — Sy als Nicholas) minstens tien jaar ouder zijn dan in het boek geeft dat alles een wrange extra laag. Ze zijn bijna net zo oud als Vian als die in 1959 op 39-jarige leeftijd overlijdt.

Alles pulseert
Net als vorig jaar Holy Motors doet L'écume interessante aanzetten om topografie en geografie van Parijs filmisch te herinterpreteren als een multidimensionaal maar analoog systeem van straten en structuren. Achter de schermen van elke wereld en elke werkelijkheid die wij zien schuilt nog een kleinere of grotere afschaduwing, half parallel universum (zoals in het geval van Colins huis en het minihuis van zijn huismuis) en half coulisse waar aan de touwtjes wordt getrokken (zoals in het ingenieuze pre-internet dat voor de film is uitgevonden). Het maakt de film futuristisch en nostalgisch tegelijk.
Maar L'écume des jours is uiteindelijk vooral een grillige viering van de zondige overdaad die jeugd heet. Gitaarsnaren golven in het zonlicht. Ledematen kronkelen in een eindeloos dansante extase om elkaar heen. Alles pulseert als in een verliefde koortsdroom. Voor elke gemoedsaandoening is een visueel equivalent gevonden. Er is simpelweg teveel afleiding om ooit even wat dichterbij de emotionele laag van het verhaal en de personages te komen. De superieure vorm werkt dan verstikkend. Nu Gondry eindelijk het werk van de meester heeft verfilmd is alleen het schuim van de dagdroom overgebleven. Ik verlang naar Colin.


De pianocktail van Boris Vian

In Boris Vian heeft Michel Gondry een geestverwant gevonden. Met L'ecume des jours (Het schuim der dagen) leverde de kleurrijke Vian in 1947 een opzienbarende, surrealistische roman af propvol absurde grappen en ontsporende gebeurtenissen, vaak op laconieke wijze opgeschreven. Vian schuimde als jazztrompettist, chansonnier, liedjesschrijver, dramaturg, dichter, filmscenarist, schilder, journalist de cafés van Saint-Germain-des-Prés af. Hij veroorzaakte grote commotie met zijn onder pseudoniem geschreven schandaalsucces J'irai cracher sur vos tombes (1946), kreupel verfilmd in 1959 als I Spit on Your Grave (niet te verwarren met de cultfilm uit 1978 die alleen de titel van Vian heeft gejat).
Het is te hopen dat Gondry's film weer hernieuwde interesse in L'ecume des jours oproept, al was het maar vanwege de uitvinding van de pianocktail, een piano die cocktails kan maken, doordat 'iedere noot correspondeert met een of ander gedestilleerd drankje, likeur, of een reukstof. De linkerpedaal correspondeert met geklopt ei, de rechter met ijs. Een loopje in het hoge register geeft spuitwater.'
Ook schudt Vian veel hilarische, surrealistische beschrijvingen uit zijn mouw, zoals die van Sartre's populaire lezing 'Het existentialisme is een humanisme' in 1945 in Parijs. Vian schrijft over de hysterische taferelen rond 'Jean-Sol Partre', schrijver van 'Mufheid':

'De meest uiteenlopende trucs werden gebruikt om binnen te komen. Sommigen arriveerden in doodskisten, die door de politie met een lange staak werden doorboord, zodat ze voor eeuwig aan het eikenhout werden vastgenageld. Daar arriveerde Jean-Sol Partre; een olifant trompetterde door de straat. De schim van Jean-Sol tekende zich af boven de draagstoel — vier eliteschutters, met bijlen gewapend, op elke hoek. Elegant sprong Partre te midden van hen ter aarde en schreed door het met bijlslagen gebaande pad naar het spreekgestoelte.'

In Nederland is Het schuim der dagen zeer beperkt antiquarisch verkrijgbaar en is Vian nagenoeg vergeten, behalve misschien door Colin Benders aka Kyteman en Arnon Grunberg, die zich als Marek van der Jagt liet inspireren door Vians mythevorming rond zijn Amerikaanse pseudoniem Vernon Sullivan. Colin Benders is vernoemd naar de hoofdrolspeler uit L'ecume des jours.
Vians leven eindigde macaber, als een variant op de waterlelie die in L'ecume des jours in de longen van Chloé groeit: tijdens de proefvoorstelling van de door hem verfoeide film I Spit on Your Grave stierf Vian op 39-jarige leeftijd aan een longoedeem.

Mariska Graveland



top
L' écume des jours

Mei 2013 #354

Productie
Luc Bossi
Regie
Michel Gondry
Scenario
Luc Bossi, naar de gelijknamige roman van Boris Vian
Camera
Christophe Beaucarne
Montage
Marie-Charlotte Moreau
Art direction
Stéphane Rosenbaum
Muziek
Étienne Charry
Met
Romain Duris
Audrey Tautou
Omar Sy

Kleur en zwart-wit, 130 minuten

Distributie
Cinéart
Te zien
vanaf 23 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


E

E.T. — THE EXTRA TERRESTRIAL
THE EAGLE
EAGLE EYE
THE EAGLE HUNTER'S SON
The Eagle Huntress
Early Summer
EARTH
Earth: een onvergetelijke dag
EAST IS EAST
EAST PALACE, WEST PALACE
Eastern Boys (Robin Campillo over)
EASTERN PLAYS
EASTERN PROMISES
EASY RIDERS, RAGING BULLS
EASY VIRTUE
EAT DRINK MAN WOMAN
EAT PRAY LOVE
Eat Sleep Die
L' EAU FROIDE
ECCENTRICITIES OF A BLONDE-HAIRED GIRL
ECHOES OF WAR
HET ECHTE LEVEN
Een echte Vermeer
L' economie du couple
L' écume des jours
ED GEIN
ED WOOD
Eddie the Eagle
Éden (Bruno Safadi)
Eden (Mia Hansen-Løve)
EDEN (Michael Hoffmann)
EDEN LAKE
THE EDGE
THE EDGE OF DARKNESS
The Edge of Seventeen (Previously Unreleased)
Edge of Tomorrow 3D
EDISON
Edmond (Nina Gantz)
EDMOND (Stuart Gordon)
EDTV
THE EDUKATORS
EDVARD MUNCH
EEN ANDER ZIJN GELUK
EEN DROOMREIS DAKAR — TIMBOEKTOE
EEN MANIER OM THUIS TE KOMEN: UMOJA LIVE
EEN REIS DOOR DE LEEGTE SYDNEY — PERTH
EEN STUKJE BLAUW IN DE LUCHT
EENMAAL GESLAGEN, NOOIT MEER BEWOGEN
EENOOG KONING
DE EENZAAMHEID VAN DE PRIEMGETALLEN
DE EETCLUB
EFFIE BRIEST
LES ÉGARÉS
EGGS
Eggshells
EIGHT LEGGED FREAKS
Eine Minute Dunkel (Dreileben)
DER EINSTEIN DES SEX
Eisenstein in Guanajuato
El Bulli — Cooking in Progress
ELDORADO
ELECTION
ELECTION 1 & 2
ELECTRIC SHADOWS
ELECTROMA
Elefante blanco
ELEGY
ELEGY FROM RUSSIA — SKETCHES FOR SLEEP
THE ELEMENT OF CRIME
ELEMENTAIRE DEELTJES
Elena
ELENI
ELEPHANT
Elephant Song
ELF
ELI, ELI, LEMA, SABACHTANI?
Elias: alle ankers vooruit!
ELIXIR D'ANVERS
ELIZABETH: THE GOLDEN AGE
ELIZABETHTOWN
ELLA ENCHANTED
Elle
ELLE S'APPELLE SABINE
Elle s'en va
ELLEN TEN DAMME — AS I WAS WONDERING WHERE THIS MIXED-UP LITTLE LIFE OF MINE WAS LEADING TO
Elles
ELLING
ELLIS IN GLAMOURLAND
Elser
Elvis & Nixon
Elysium
Emil & Ida van de Hazelhoeve
EMMA
De Emoji Film
THE EMPEROR AND THE ASSASSIN
THE EMPEROR'S WIFE
EMPIRE FALLS
THE EMPIRE STRIKES BACK
L' EMPLOI DU TEMPS
EMPLOYEE OF THE MONTH
EMPORTE-MOI
L' EMPREINTE DE L'ANGE
EMPTIES
En amont du fleuve
EN AVOIR (OU PAS)
EN BEERTJE DAN?
EN HET LEVEN GAAT DOOR
EN LA CIUDAD
EN LA CIUDAD SIN LÍMITES
EN PASSANT
EN PLEIN COEUR
EN SOAP
En waar de sterre bleef stille staan
ENCHANTED
Encierro 3D: Bull Running in Pamplona
ENCOUNTERS AT THE END OF THE WORLD
END OF DAYS
The End of Fear (Barbara Visser over)
THE END OF THE AFFAIR
END OF THE CENTURY
THE END OF THE LINE
The End of the Tour
THE END OF VIOLENCE
End of Watch
Endless Love
ENDURING LOVE
Enemy
ENEMY AT THE GATES
ENEMY OF THE STATE
Une enfance
L' ENFANCE NUE
L' ENFANT
L' ENFANT ENDORMI
Les enfants du paradis
DE ENGEL VAN DOEL
ENGELCHEN
THE ENGLISH PATIENT
THE ENGLISHMAN WHO WENT UP A HILL, BUT CAME DOWN A MOUNTAIN
Engrenages
ENIGMA (Michael Apted)
ENIGMA (Paul Ruven)
ENOUGH
Enough Said
ENRON: THE SMARTEST GUYS IN THE ROOM
ENSEMBLE, C'EST TOUT
ENTER THE VOID
Enthouziasm — symfonia Donbassa
Entourage
ENTRE LAS PIERNAS
ENTRE LES MURS
Epic
EPIC MOVIE
EPISODE 3: 'ENJOY POVERTY'
An Episode in the Life of an Iron Picker
The Equalizer
Equals
EQUILIBRIUM
Er ist wieder da
ERAGON
ERASER
ERASERHEAD
Erbarme Dich
De erfenis (Daan's Inheritance)
ERIN BROCKOVICH
ERMO
Ernest & Célestine
ERNST, BOBBIE EN HET GEHEIM VAN DE MONTA ROSSA
ERNST, BOBBY EN DE GESLEPEN ONIX
EROS
EROTIQUE
Escape Plan
Escape Room
THE ESCAPIST
EL ESPINAZO DEL DIABLO/THE DEVIL'S BACKBONE
Essential Killing
ESTÔMAGO
Et maintenant on va où?
UN ÉTÉ À LA GOULETTE
L' ÉTÉ INOUBLIABLE
ETERNAL SUNSHINE OF THE SPOTLESS MIND
L' ÉTERNITÉ ET UN JOUR (MIA ECONIOTITA KE MIA MERA)
ÊTRE ET AVOIR
Etwas besseres als den Tod (Dreileben)
EUREKA
EUROTRIP
EVA PERÓN, THE TRUE STORY
EVAN ALMIGHTY
EVE'S BAYOU
EVEN COWGIRLS GET THE BLUES
EVENING
THE EVENING STAR
EVENING'S CIVIL TWILIGHT IN EMPIRES OF TIN
The Event (Sergei Loznitsa)
THE EVENT (Thom Fitzgerald)
EVENT HORIZON
EVER AFTER: A CINDERELLA STORY
Everest
EVERLASTING MOMENTS
EVERY STEWARDESS GOES TO HEAVEN
Everybody Wants Some!!
Everyday
EVERYDAY GOD KISSES US ON THE MOUTH
EVERYONE SAYS I LOVE YOU
EVERYTHING IS ILLUMINATED
Everything Will Be Fine
Everything, Everything
Evet, I Do!
Evil Dead
EVIL WOMAN
EVITA
EVOLUTION
Évolution
EX DRUMMER
Ex Machina (Imagine Film Festival)
Ex Press
EXAM
EXILED
EXILS
EXISTENZ
EXIT (EXI+)
EXIT THROUGH THE GIFT SHOP
EXIT WOUNDS
Exodus: Gods and Kings
THE EXORCIST
EXORCIST: THE BEGINNING
EXORCIST: THE ORIGINAL PREQUEL
EXOTICA
EXPEDITIE BERENKLAUW
EXPEDITIE DOOR DE GOBI-WOESTIJN
EXPEDITIE DOOR NIEUW-GUINEA
EXPEDITIE NAAR DE ZUIDPOOL
THE EXPENDABLES
The Expendables 2
Expendables 3
DAS EXPERIMENT
Experimenter
EXTRAÑO
EXTREME JUSTICE
EXTREME MEASURES
Extremely Loud & Incredibly Close
THE EYE (Danny & Oxide Pang)
THE EYE (David Moreau, Xavier Palud)
THE EYE 2 (Danny & Oxide Pang)
EYE FOR AN EYE
Eye in the Sky
EYE OF THE BEHOLDER
The Eyes of My Mother
EYES WIDE OPEN
EYES WIDE SHUT
Jean Epstein-box