Dogman
BlacKkKlansman
3 Faces
Plaire, aimer et courir vite
Laurie Anderson over Chalkroom
Julianne Moore is Mrs. Magnatech en Far from heaven Sentimentele ketenen

FAR FROM HEAVEN

Verenigde Staten, 2002 | Todd Haynes
Wanneer is het leven in de Amerikaanse voorsteden opgehouden gelukkig te zijn? Als het aan de filmgeschiedenis lag, was het dat nooit. Todd Haynes ([safe], Velvet goldmine) plaatst zijn nieuwste film Far from heaven in het alreeds onttoverde Suburbia van Douglas Sirk. Wat hem restte was de nostalgie te ontmaskeren.

Waarom zijn toch zoveel hedendaagse toonaangevende filmmakers gefascineerd door het cinematografische verleden? Waarom filmde Gus Van Sant shot voor shot Hitchcocks Psycho na? Waarom maakt Lars von Trier musicals over een gereconstrueerd Amerika? Waarom komt François Ozon via Fassbinder in Gouttes d'eau sur pierres brûlantes uiteindelijk in 8 femmes bij meester van het melodrama Douglas Sirk uit? En waarom kan ook Todd Haynes in zijn nieuwste film Far from heaven alleen via het emotionele keurslijf van diezelfde Sirkiaanse jaren vijftig zijn personages bevrijden?
Todd Haynes doet er niet diepzinnig over. Bij hem geen einde van de cinema, geen ideeënarmoede of postmoderne herijkingen van het medium, geen neo of retro. Far from heaven beleefde vorig jaar bijna gelijktijdig op de filmfestivals van Venetië en Toronto zijn wereldpremière. In Venetië vertelde Haynes opgewekt dat All that heaven allows (1955) van Douglas Sirk, waar zijn film een eerbetoon aan lijkt, domweg een van zijn favoriete films aller tijden is. Evenals Angst essen Seele auf van Rainer Werner Fassbinder. Die vertaalde Sirks verboden liefde tussen een welgestelde dame en haar tuinman in de optimistische naoorlogse Amerikaanse jaren naar het Duitsland van 1974, naar een oudere poetsvrouw en een jonge Marokkaanse gastarbeider. Aan een update à la Fassbinder had Haynes geen behoefte. Dat was al eens briljant genoeg gedaan. Wat bleef was de fascinatie voor Sirks virtuoze technicolorstijl en onderdrukkingsthematiek. En net als bij Van Sant, Von Trier en Ozon resulteerde dat in een hyperrealistische herbeleving van de filmgeschiedenis. Het zou verleidelijk zijn om te zeggen dat Far from heaven de film is die Douglas Sirk nooit kon of mocht maken. Hij is op het eerste gezicht in ieder geval meer Sirk dan je je ooit had kunnen voorstellen. Maar daarmee doe je zowel Sirk als Haynes te kort.

Bladgoud
Het is 1957. Het duurt nog vier jaar voordat Todd Haynes in Los Angeles geboren wordt en het is al weer twee jaar geleden dat Jane Wyman en Rock Hudson als de weduwe Cary Scott en tuinman Ron Kirby in All that heaven allows hun kans op een gelukkig leven voorbij lieten gaan.
Het is 1957 en Frank en Cathy Whitaker (Dennis Quaid en Julianne Moore) poseren in Far from heaven als Mr. en Mrs. Magnatech, het ideale echtpaar met hun ideale televisie. Vanaf dat eerste moment waarop de camera (van Ed Lachman) langs de ingelijste reclameposters aan de muur scheert, is de twijfel gezaaid. Leven deze mensen het opgelegde Amerikaanse ideaalbeeld omdat de televisie dat wil? Of is er ergens in de geschiedenis, kort voor 1957 waarschijnlijk, een moment geweest waarop mensen gelukkig konden zijn met hun Magnatech-levens? En zijn die sindsdien eindeloos gekopieerd en gepropageerd?
Todd Haynes weet van elk beeld een plaatje uit het Grote Archetypische Jaren Vijftig Boek te maken. Oerbeelden die illusies zijn. Want ze bestonden alleen in de film.
Er gebeurde namelijk nog meer in 1957. Met het lanceren van twee Spoetniks gaven de Russen het startschot voor de space age. En met de eerste ondergrondse kernproeven luidden de Amerikanen een nieuwe episode van het atoomtijdperk in. In Little Rock, Arkansas moesten er federale troepen aan te pas komen om het drie jaar eerder afgekondigde einde van de rassenscheiding op openbare scholen veilig te stellen. En Dwight Eisenhower beloofde in zijn tweede ambtstermijn als president van de Verenigde Staten dat landen in het Midden-Oosten die steun zochten tegen communistische agressors die van Amerika zouden krijgen. Oh ja, en Elvis scoorde een hit met Jailhouse rock.
In 1957 is de kiem van ons voortdurende verwarrende heden ontsproten. Met twee constanten: politiek en popcultuur werden mondiale verschijnselen.
Maar in het 1957 van Todd Haynes zet de zon de herfstbladeren in zulk een stralend licht dat ze wel met het bladgoud van iconen beschilderd lijken.
De wereld bestaat niet. Er is alleen die buitenwijk in Connecticut, waar het leven weerspiegeld wordt in gewassen ramen, gepolitoerd kristal, geglazuurde worteltjes, glimmend gepoetste schoenen, geschrobde wangen, zijdeglanzende jurken en vooral in de afgestofte eikenbladeren.
Als Far from heaven door Douglas Sirk was gemaakt dan hadden we in die eindeloze weerkaatsingen de seksuele repressie van de hoofdpersonen kunnen zien, de onderdrukte homoseksualiteit van Frank, de latente depressie van Cathy en de niet meer dan gedroomde seksappeal van de zwarte tuinman Raymond Deagan (Dennis Haysbert). Dan hadden we die gezien omdat het nu het jaar 2000+ is en onze ogen mede door Sirk geopend zijn voor het demasqué van het gelukzalige burgerleven. Het kleinsteedse leven als vrijwillige isoleercel. Het is onmogelijk om je daarin veilig van de wereld af te sluiten. We hadden dat vooral gezien door wat we als filmkijkers, al is het maar onbewust van Sirks interpretatoren, hebben meegekregen.
Bij Haynes zijn het de feiten.

Keurslijf
Far from heaven brengt die feiten, die moderne thema's, die moderne non-thema's misschien wel — want voor een beetje liberale filmkijker zijn het toch helemaal geen problemen meer? — angstwekkend dichtbij. Hoe verder 1957 van vandaag verwijderd lijkt, hoe beter we zien dat de personages letterlijk in dat Sirkiaanse idioom gevangen zitten. Haynes maakt van de cameravoering, de kostuums en de art direction personages met hun eigen karakterontwikkeling. Hij maakte het oppervlak van zijn verhaal zo perfect dat het bedrieglijk wordt.
Todd Haynes studeerde in 1985 cum laude af aan Brown University met een Bachelor of Arts-graad in 'arts and semiotics'. Je zou hem er bijna van kunnen verdenken dat hij dankzij zijn kennis van de semiotiek, het 'lezen' van beelden, al die prachtige scènes waarin Julianne Moore en Dennis Haysbert dankzij kostuums en art direction beurtelings in hun achtergrond verdwijnen of er weer uit opdoemen, zeer pesterig en zelfbewust heeft bedacht. Op die kleine elitaire universiteit in New England heeft hij ook vast het landschap van All that heaven allows in alle seizoenen goed waargenomen.
Door zijn hoofdpersonen op die manier vast te klinken aan hun (sociale) achtergrond maakt Haynes ook de sprong van 1957 naar nu, van hommage naar radicaal experiment. Hij doorbreekt het tragische burgerleven van de suburbs en brengt er een onverdraagzame wereld binnen. Homoseksualiteit mag nog steeds niet. Wit en zwart knuffelen zelden.
Door dat zonder ironie te doen laat hij ook zien dat het hem ernst is. In het post-Clinton-tijdperk wijst hij allereerst de nostalgie naar die overzichtelijke en veilige jaren als vals aan. We mogen dan wel denken dat Amerika (en de wereld) toen gezelliger en in ieder geval mooier was, er is wel een gevoelsarmoede geworteld die ons nu nog steeds voor problemen stelt. Tegenover het geëxalteerde Amerika van bekentenistelevisie en publiekelijk beleefde therapieën staat volgens Haynes nog steeds een groot onvermogen om met bijvoorbeeld liefde (tussen mensen van gelijke of verschillende sekse, klasse of ras) om te gaan. Openheid heeft alleen maar nog meer hypocrisie gebracht. Iets tonen is ook iets in een hokje plaatsen.
Ook in zijn film blijft de gesuggereerde kus tussen Moore en Haysbert seksueel spannender dan de klungelige omhelzing tussen Quaid en zijn minnaar. Alsof hij wil zeggen dat twee kussende mannen in een film nog steeds niet waardevrij bekeken kunnen (of mogen) worden.
Het zijn thema's die Haynes nu als filmmaker misschien mag benoemen, maar voor zijn gevoel zijn personages nog steeds niet. Deze invalshoek plaatst Far from heaven dan ook in een duidelijke lijn met zijn eerdere films Superstar: the Karen Carpenter Story (1987), Poison (1991), [safe] (1995; met een even ingehouden Julianne Moore) en zelfs Velvet goldmine (1998). Zijn (anti)helden worstelen zowel met de eisen die hun omgeving aan hen stelt, als met hun eigen onvermogen of wens daaraan te beantwoorden.
Hij plaatst in Far from heaven zijn personages niet alleen in een psychologisch-maatschappelijk keurslijf, maar vooral in een esthetisch. Zo toont hij aan dat die ketenen eind jaren vijftig niet voor de laatste keer werden aangetrokken, maar sindsdien alleen maar steviger. En dat terwijl de jaren vijftig, en de films van toen op dit moment, ook in politieke zin, worden beschouwd als een tijdperk om naar terug te verlangen.
Zo vereren we uit jeugdsentiment de boeien van onze kindertijd.

Tuinman
Hoe worden we vanaf die jonge jaren wie we nu zijn? En is er — het klinkt nog ouderwetser dan in het bezongen tijdperk — in onze door damesbladen gedicteerde politiek van uiterlijke schijn nog hoop? Todd Haynes hoefde niet aan Far from heaven zoals Sirk aan zijn subversieve melodrama's een gelukkig einde mee te geven. Of zelfs maar een hoopvol einde. Wel laat hij aan het einde van zijn film zijn personages vrij een leven te kiezen waarin zij hun verlangens kunnen volgen. Hun normerende opvoeding kan doorbroken worden. Niet meteen, vijf minuten nadat het doek is gevallen, maar wel ergens in de nabije toekomst.
De film begint in de herfst en eindigt in de lente.
Stiekem vereren zowel Sirk als Fassbinder als Haynes de woeste natuur, die zich temmen en cultiveren laat, maar nooit helemaal knechten, als bevrijdende kracht. Bij Sirk is de tuinman nog de nobele wilde. Bij Haynes is Raymond Deagan inmiddels een geschoolde man, met een oog voor moderne kunst. Hij waagt het zelfs te zeggen dat kunst in zijn optiek de rol van religie heeft overgenomen.
Ook daarin verwijst de film naar zijn standvastige esthetica.
De waarheid van het beeld is heilig.
Daar maakt Haynes het je ook moeilijk om hem helemaal te geloven. Hij kent zijn filmbeelden grote zeggingskracht toe en wil ze tegelijkertijd ontmaskeren. Dat is een heikele opgave. Hoezeer hij de karakteristieke jaren vijftig-stijl ook heeft ontdaan van onoprechte verheerlijking, het blijft natuurlijk wel een periode die voor ons haast niet meer los te zien is van pret, pruiken en plastic bloemen, kortom van nep en kitsch.
In Venetië zei Haynes Far from heaven ook te hebben willen maken om diegenen die hem na [safe] verweten koud en afstandelijk te zijn, te laten huilen. Maar door alle emoties te vertalen in zijden sjaals, flanellen hemden en tweed jassen, joyeuze camerabewegingen, statige totalen en heel veel majestueus hoge en superieure camerastandpunten, maak je het de toeschouwer ook moeilijk om te huilen.
Far from heaven is visueel zo virtuoos (niet voor niets kreeg Ed Lachman een Oscar-nominatie voor zijn cameravoering) dat je als toeschouwer op je hoede moet zijn om niet de schoonheid de ellende te laten gladstrijken.
De personages zijn niet zielig. Hun leven is niet tragisch. Maar hun problemen zijn ook niet gekunsteld.
Om dat in te zien heb je diezelfde schoonheid weer nodig. En meerdere bezoekjes aan de film. Far from heaven is een film die zijn schoonheid graag langzaam laat afpellen. Het is een schoonheid die zichzelf onthult en daardoor kitsch en puur tegelijk kan zijn.
Julianne Moore draagt een rozerode jurk als zij met haar tuinman over bloemen praat. Maar zo gepassioneerd gekleurd zullen rozen nooit zijn. In diezelfde jurk is ze een bloem, als ze tussen haar in dezelfde tinten geklede buurvrouwen en roddelende vriendinnen staat. Een bloem in een vaas, met een ijzeren draad om haar stengel, omhooggehouden door korset en petticoat en andere conventies. Niemand ziet dat ze haar vurig kloppende hart in de betraande kleuren van haar kleren heeft verpakt.

Dana Linssen



top
FAR FROM HEAVEN

Juni 2003 #245

Productie
Christine Vachon
Jody Patton
Steven Soderbergh
George Clooney
Regie en scenario
Todd Haynes
Camera
Ed Lachman
Montage
James Lyons
Art direction
Mark Friedberg
Kostuums
Sandy Powell
Muziek
Elmer Bernstein
Met
Julianne Moore
Dennis Quaid
Dennis Haysbert

Kleur, 107 minuten

Distributie
Paradiso
Te zien
vanaf 5 juni

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 6
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
Figlia mia
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
De film van Dylan Haegens
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
FINAL DESTINATION
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
The First Purge
First Reformed
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro