Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Paul Ruven: Een soort idiote uitdaging

FILMPJE!

Nederland, 1995 | Paul Ruven
Als er maar gelachen wordt. De rest is meegenomen. Neêrlands eigen kerstfilm wordt niet gehinderd door al teveel pretenties. Paul de Leeuw had zin in een filmpje, schreef een scenario en vroeg Paul Ruven voor de regie. Waarmee Filmpje! toch meer werd dan een uit de hand gelopen sketch van Bob en Annie de Rooy. Een gesprek over het lastige van humor, de noodzaak van improvisatie en Olga Zuiderhoek als Uma Thurman.

Paul Ruven kan er niet meer om lachen, maar hij ziet het dan ook voor de honderdste keer. We kijken naar Filmpje! op video, op een moment dat er nog het een en ander aan de film moet gebeuren. "Hier komt dat kreeftenthema onder" of "Deze scène wordt nog ingekort", voegt Ruven af en toe droog toe. Zelfs zonder muziek heeft de film al een behoorlijke vaart. Het is dan ook niet gering wat Bob en Annie allemaal meemaken in Filmpje! Voor wie ze niet kent: Bob en Annie de Rooy zijn typetjes van Paul de Leeuw die dankzij het tv-programma 'De Schreeuw van de Leeuw' nationale bekendheid verwierven. Ook de titel van de film komt uit dit programma: met die kreet gaf De Leeuw aan dat er een vooraf opgenomen onderdeel volgde.
Direct na hun echtscheiding raken Bob en Annie elk op eigen wijze verstrikt in het web van de internationale drugsmafia. Annie omdat ze per ongeluk een met drugs gevulde kreeft onder haar brommerhelm vervoert, Bob omdat hij hopeloos verliefd raakt op de dochter van mafiabaas Don Gorgonzola. Na tal van gevaarlijke belevenissen ontmoeten de twee elkaar weer op Curaçao, waar Bob tot het inzicht komt dat Annie toch de enige vrouw voor hem is. Eind goed al goed: de gele stenen weg uit Annie's lievelingsfilm The wizard of Oz leidt naadloos naar de kitscherige tv-studio van co-producent Joop van der Ende.

Volle zaal
Ruven hoeft niet lang na te denken over het meest toepasselijke etiket voor Filmpje! "Het is absoluut bedoeld als een komedie. Een beetje eigenzinnige weliswaar, maar toch zeker een komedie. Het is een lastig genre: als je het leest kun je voor jezelf nagaan of het leuk is, op de set kun je het checken en dan nog een keer tijdens de montage. Maar pas bij de testvoorstellingen blijkt of het echt leuk is. We hebben er nu vier gehad en er werd erg veel gelachen. Dus is het een komedie. Mijn primaire ambitie is te zorgen dat de film functioneert zoals het is bedoeld, dus om ervoor te zorgen dat er gelachen wordt. Dat heeft alles te maken met timing en dat is alleen te controleren in een volle zaal. Daarom houden we testvoorstellingen, met publiek van tv-shows. Als blijkt dat men niet reageert zoals we hadden verwacht passen we de scène aan."
Een andere les uit de testvoorstellingen is dat sommige grappen te ver gaan. De Leeuw is groot geworden door de ongemakkelijke lach, maar ook hier blijken grenzen. Als Bob de Rooy het hoofd van zijn zoontje op zijn knie beukt haakt het publiek af. Die scène is nu vervangen voor een intermezzo van de Stichting Korrelatie, om de zaak even te relativeren. Taboes zijn er toch nog wel: kanker, euthanasie, orgaandonatie, crematie, adoptie en zelfs Anne Frank, Filmpje! springt er luchtig mee om. "Het is niet per se de bedoeling om te ver te gaan, maar het is wel interessant om de grens te verkennen, om te kijken waar het publiek 'ooh' gaat roepen. Ze moeten lachen, maar soms doet die lach pijn."

Weinig concessies
Paul Ruven lijkt niet de meest aangewezen figuur om een komedie met Paul de Leeuw als stralend middelpunt te regisseren. De beste leerling van Pim de la Parra maakte nog niet eerder een commercieel bedoelde film en werd bekend met low budget-produkties als De tranen van Maria Machita en How to survive a broken heart. Ruven had nog nooit iets met De Leeuw te maken gehad, zijn enige band was dat hij thuisbleef voor 'De Schreeuw van de Leeuw'. "Ik werd gebeld in februari van dit jaar, toen ik in Berlijn was met Paradise framed, mijn meest arty film tot nu toe, met de vraag of ik een film van bijna zes miljoen gulden wilde regisseren. Het was een soort idiote uitdaging, alleen al vanwege de korte termijn waarop de film klaar moest zijn. Bij een film met zo'n budget moet het je ambitie zijn om te zorgen dat er veel publiek naar toekomt. Bij mijn vorige films was dat nooit een eerste vereiste. Qua stijl heb ik maar weinig concessies gedaan: ik leg meer uit, dat zou ik in mijn films minder doen, daar maak ik grotere ellipsen. Deze film kwam toevallig op mijn weg. Waar ik niet mee wil zeggen dat het een tussendoortje is, ik heb er tien maanden keihard aan gewerkt en het is mijn eerste grote film. Maar de lange speelfilm van Paul Ruven, waar de critici al jaren om zeuren, zou ik het niet willen noemen. Dan denk ik toch eerder aan iets dat ik zelf ook heb geschreven. Dat komt ook nog wel."
Naar de motieven van Paul de Leeuw om juist hem te vragen kan Ruven slechts gissen. Wel weet hij dat De Leeuw De tranen van Maria Machita had gezien en die film erg leuk vond. "Hij is een sterke persoonlijkheid, misschien wilde hij iemand tegenover hem waar hij respect voor had. Het is heel goed mogelijk dat ze iemand achter de schermen klaar hadden staan om het over te nemen als na een paar dagen opnamen zou blijken dat ik niet geschikt voor hun doel was. Je kunt het ook anders zien: hadden ze ooit Frans Weisz kunnen vragen? Dan zou het veel meer een Frans Weisz-film zijn geworden dan dat het nu een Paul Ruven-film is geworden."
Een mogelijk motief om Ruven te vragen, en in ieder geval iets dat zeer goed van pas kwam, is zijn ervaring met improvisatie op de set. "Ik ben inderdaad erg gewend om zo te werken dat alles er in één keer op moet staan, ik stimuleer de crew om naar die ene take toe te werken. Voor mij geeft dat het beste resultaat, omdat ego en censuur worden uitgeschakeld. Na zestien keer kun je zoveel zelfcensuur toepassen dat het niet interessant meer is. Het liefst stuur ik acteurs de set op met net voldoende om zichzelf te redden, omdat ze in het dagelijks leven ook zo met emoties omgaan. Meestal ontstaat er dan iets authentieks."
Deze taktiek sluit nauw aan bij de werkwijze van Paul de Leeuw, die na een ochtend eenzame voorbereiding in zijn caravan op de set verscheen en de scène improviseerde. Herhaling was uit den boze, de gebruikelijke werkwijze met repeteren en geprepareerde mise en scène was niet mogelijk. Camera, licht en geluid moesten op alles voorbereid zijn omdat De Leeuw alleen in volledige vrijheid Bob en Annie kon spelen. Ruven zegt het niet met zoveel woorden, maar tussen de regels door valt te beluisteren dat alles en iedereen ondergeschikt was aan de wensen van De Leeuw en dat dit tijdens de opnamen tot de nodige spanningen heeft geleid. Wel was het de bedoeling dat de improvisatie zichtbaar zou zijn in het resultaat: "Het lijkt een beetje op live-televisie. We wilden het er licht uit laten zien, alsof het allemaal en passant gebeurt en toevallig wordt opgenomen."

Arjan Ederveen
Tot lichte teleurstelling van Ruven blijkt uit de testvoorstellingen dat het publiek uitsluitend in Bob en Annie is geïnteresseerd. Alles wat zich buiten hen om afspeelt wordt met ongeduld afgewacht. Ruven, met een wrang lachje: "Als we dat vantevoren hadden geweten hadden we heel wat minder hoeven te draaien." Wellicht is het testpubliek, gerecruteerd uit toeschouwers van tv-programma's als 'Wie ben ik?' en 'Het spijt me', niet helemaal representatief. Ook voor mensen die geen fan zijn van De Leeuw, valt er in Filmpje! namelijk genoeg te genieten.
Een bont gezelschap aan acteurs en zichzelf spelende Bekende Nederlanders trekt voorbij, variërend van IJf Blokker en Willeke Alberti tot Aat Ceelen en Annemarie Grewel. Theater en tv komen broederlijk samen. Vaak gaat het om niet meer dan een cameo, zelfs de relatief belangrijke rollen van Rijk de Gooijer en Olga Zuiderhoek fungeren als aangevers voor De Leeuw. "De acteurs zijn niet per se dienstbaar, maar het script is wel zo geschreven dat de leuke dingen bij Bob en Annie zitten." Iemand als Arjan Ederveen weet daar toch nog een eigen draai aan te geven. En het is een uitdaging om alle deelnemers te ontdekken.
Aardiger nog zijn de talloze citaten uit andere films en verwijzingen naar bestaande musicals, tv-programma's en dergelijke. Joop van den Ende moet tandenknarsend akkoord zijn gegaan — Paul de Leeuw had volledige artistieke zeggenschap — met de vileine verwijzingen naar 'Phantom of the Opera' en 'Cyrano'. De bloemetjesformule van 'Het spijt me' wordt inventief ingezet als dramatisch middel. Yvonne van den Hurk, bekend uit 'Pleidooi', speelt een advocate, Bram van der Vlugt, bekend uit 'Medisch Centrum West', speelt een chirurg. Zelf zou Ruven meteen twee keer gaan kijken omdat hij er de eerste keer niet alles uit zou halen.
Wat films betreft komen onder andere The wizard of Oz, Jaws en James — met zorgvuldig nagebootste herkenningstune — Bond voorbij. De meeste eer wordt echter betoond aan Quentin Tarantino en diens Pulp fiction. Olga Zuiderhoek gaat schuil achter bril en pruik van Uma Thurman, Rijk de Gooijer speelt gangsterbaas Marcellus, Bob de Rooy doet het dansje van Travolta en ook de spuit-in-het-hart is van de partij. Alle citaten blijken afkomstig van Paul de Leeuw. Ruven: "Hij heeft een nog beter filmhistorisch geheugen dan ik en hij houdt er van om daar mee te spelen."
Van een commercieel gehaaide opzet om twee verschillende doelgroepen aan te spreken is volgens Ruven geen sprake. Hij beschouwt Filmpje! bovenal als luchtige en toegankelijke komedie, de citaten zijn een neveneffect. "Het is een publieksfilm, maar op zo'n manier dat ook Filmkrantlezers het extra aardig vinden. Het is leuk dat er zo'n tweede laag is, maar het zat al in het script. Ook al ken je Pulp fiction niet, dan functioneert de film toch. Voor de mensen die Pulp fiction wel kennen is het een extraatje. Het is trouwens grappig dat Pulp fiction hierdoor nu al historisch is geworden."
Theo & Thea en de ontmaskering van het tenenkaasimperium, ook een film die het vooral moest hebben van gastoptredens en verwijzingen naar de wereld buiten die film zelf, heeft Ruven "gelukkig" nooit gezien. Zelf verwijst hij naar The ambushers, een Dean Martin-vehikel uit 1967, als bron van inspiratie. Zeker is dat dergelijke camp-dubbelzinnigheden de film een flinke meerwaarde geven. Ruven houdt het op iets anders: "Wat deze produktie voor mijzelf aantrekkelijk maakt is dat het een komedie is die steeds iets anders doet dan gebruikelijk is. En die eigenzinnigheid komt van Paul de Leeuw."
Tot slot: wat is er waar van de geruchten dat Paul & Paul elkaar wel konden schieten? "Waarom wil men toch zo graag dat we ruzie hebben gehad? Als ik met iemand géén ruzie heb gehad, is het met Paul de Leeuw. We hebben een soort afspraak dat we nog een keer een film gaan doen, misschien wel een Bob en Annie-sequel. Is dat geen overtuigend bewijs dat de samenwerking goed was?"

Mark Duursma



top
FILMPJE!

December 1995 #162

Produktie
Paul de Leeuw
Joop van der Ende
Bob van Hellenberg Hubar
Regie
Paul Ruven
Scenario
Paul de Leeuw
Paul Ruven
Camera
Theo Bierkens
Art direction
Marian Batavier
Montage
Sander Vos
Muziek
John van Eijk
Cor Bakker
Met
Paul de Leeuw
Olga Zuiderhoek
Rijk de Gooijer
Tom Jansen
Arjan Ederveen e.v.a.

Kleur, 106 minuten

Distributie
PolyGram Filmed Entertainment

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro