Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Slag om het geweten

FLAGS OF OUR FATHERS

Verenigde Staten, 2006 | Clint Eastwood
Hoe beroerd is onze historische kennis? Aan filmmakers ligt het niet want we tellen deze maand drie historische films. garpastum en harvest time spelen in het Russische verleden. flags of our fathers prikt de mythe door rond de veldslag om Iwo Jima in 1945.

"Ze zeggen dat in Sarajevo een prins is vermoord", merkt in het begin van de Russische film garpastum iemand terloops op. "Alle prijzen zullen nu stijgen", voegt hij er ongerust aan toe. In 1914 kon deze Rus niet weten dat de moord op de Oostenrijkse kroonprins Frans Ferdinand dramatischer gevolgen had dan het duurder worden van levensmiddelen. De 'frisse, vrolijke oorlog', die in een paar maanden beslecht zou zijn, mondde uit in een vernietigende loopgravenstrijd, waarin miljoenen soldaten een gruwelijke dood stierven. Aan het einde van de oorlog in 1918 stond de teller op twintig miljoen doden. Europa lag in puin en in Rusland hadden Lenin en zijn bolsjewieken in 1917 dankzij de oorlogsellende de macht kunnen grijpen. De Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie vormen het onzichtbare decor in garpastum van Aleksei German Jr. German? Inderdaad: German Jr. is de zoon van filmmaker Aleksei German, die in de jaren tachtig voor een internationale festivalsensatie zorgde toen zijn lange tijd in Rusland verboden films trial on the road (1971), twenty days without war (1976) en my friend ivan lapshin (1984) boven water kwamen. Prachtige films die de mythische Sovjet-werkelijkheid van de jaren dertig en veertig aan flarden schieten. In Germans films geen heldhaftige modelarbeiders en onoverwinnelijke Sovjetsoldaten, maar door communistische bureaucraten als oud vuil en kanonnenvoer behandelde mensen. Achter de communistische retoriek schuilt de meedogenloze werkelijkheid, waarin gebrek is aan alles. Niet alleen gebouwen zijn in verval, maar ook de menselijke moraal. Om te overleven is alles geoorloofd. Wie een ander kan bestelen, laat die kans niet lopen. Germans zoon Aleksei Jr. bewees drie jaar geleden met zijn debuutfilm the last train dat ook hij filmtalent heeft. Ook was de invloed van zijn vader zichtbaar. Net als trial on the road en twenty days without war speelt the last train in de Tweede Wereldoorlog. En evenals deze films gaat hij over mensen die door de geschiedenis worden vermalen. Ook de keuze voor zwart-wit deelt German Jr. met zijn vader. Maar er is ook een verschil: German Sr. streeft naar realisme en German Jr. zoekt het in het theatrale.

Roofmoorden
Ook in zijn tweede film garpastum duikt German Jr. het Russische verleden in. De film voert in Sint Petersburg in 1914 de twee broers Aleksei en Nikolai op, die door hun tante en oom worden opgevoed. De moeder van de ongeveer zestienjarige knullen is overleden en hun vader zit in een inrichting. Bij de man sloegen de stoppen door toen hij al zijn geld vergokte. De jongens groeien op in een bemiddeld burgerlijk milieu. Nikolai studeert voor arts, maar Aleksei heeft avontuurlijker plannen. Hij heeft het voetballen ontdekt en wil een voetbalveld aanleggen. Om dat te kunnen betalen, voetbalt hij met zijn broer om geld. Als de oorlog uitbreekt, kabbelt hun leven gewoon verder. Aleksei krijgt een bemiddelde, rijke vriendin, die een literaire salon heeft, die onder meer wordt bezocht door de schrijver en dichter Alexander Blok. Nikolai leidt een kalm studerend leven. Na het uitbreken van de Russische Revolutie dringt de buitenwereld uiteindelijk ook in hun leven door als in hun vriendenkring mensen worden vermoord. Onduidelijk is of het roofmoorden betreft of politieke afrekeningen. Het oude, tsaristische Rusland heeft plaatsgemaakt voor een nieuwe onzekere tijd. Omdat we dat goed zullen begrijpen, laat German Jr. Aleksei's vrienden zeggen: "We leefden nog in de negentiende eeuw maar plotseling bevinden we ons in de twintigste." Even later gaat het "over het einde van een tijdperk".
Met het zwart-wit en sepia-gekleurde garpastum lost German Jr. de belofte die hij met the last train wekte niet in. Stilistisch valt er veel te genieten: het camerawerk is sfeervol en het in mist gehulde Sint Petersburg oogt fraai als een vervallen stad vol modderpoelen. Het probleem is dat onduidelijk is wat German Jr. wil vertellen. Bekritiseert hij de twee broers, die in een turbulente tijd in een decadente uithoek van de samenleving schuilen? Wil hij laten zien dat historische gebeurtenissen uiteindelijk iedereen raken? Of vertelt hij een coming of age-verhaal over twee broers die hun dromen verliezen? Wat hem ook voor ogen stond, een groot dramatisch probleem is dat de jongens immuun lijken voor wat er om hen heen gebeurt. Zelfs als bruut geweld hun omgeving bereikt, lijkt het hen nauwelijks te raken. garpastum is een emotioneel gesloten film.

Het offer
Verre van emotioneel gesloten is het speelfilmdebuut harvest time van Marina Razbezhkina. Dat de filmmaakster een documentaire-achtergrond heeft, merken we aan de authentieke indruk die de film maakt. harvest time speelt op het Russische platteland in het begin van de jaren vijftig. Een in 1945 geboren man, die we horen als voice-over, vertelt zijn jeugd met flashbacks. Zijn moeder had twee dromen in de oorlog, zegt hij. Ze hoopte dat haar man, die als soldaat aan het front vocht, levend zou terugkomen. En ze hoopte ooit in haar leven een mooie lap bedrukte katoen te bezitten. Uit de ongelijksoortigheid van de dromen spreekt een tragikomische humor, die de hele film doortrekt. De eerste droom wordt vervuld. De echtgenoot komt thuis, maar hij mist beide benen. In haar eentje verdient de vrouw op een kolchoz de schamele kost als bestuurder van een dorsmachine. De tweede droom is moeilijker te verwezenlijken, want bedrukt katoen is op het arme naoorlogse Russische platteland nauwelijks verkrijgbaar. De enige manier om in het bezit te komen van katoen is door als modelarbeider beloond te worden met een 'rood banier'. Na dag en nacht werken lukt het de vrouw de beste dorsmachinebestuurder van de regio te worden. Ze krijgt het begeerde rode stoffen vaandel, maar haar arbeidsinzet gaat ten koste van het gezinsgeluk. "Het was de laatste keer dat ik mijn moeder zag lachen", zegt de voice-over. De vrouw offert haar liefde voor kinderen en man aan de socialistische droom. "Ik ken geen ander land waarin mensen zo vrij ademen", houdt de vrouw zichzelf met een verbeten blik voor achter het stuur van de dorsmachine. Haar geloof in een illusie leidt tot een aangrijpende familietragedie. harvest time bevat indringende, gelaagde beelden, die aan Tarkovksi doen denken. Door die poëtische kracht overstijgt de film het anekdotische.
harvest time is een intelligente reflectie op het communistische verleden. Net als German Sr. — wanneer worden zijn films weer eens vertoond? — legt Marina Razbezhkina de dubbelzinnigheid van het leven in stalinistisch Rusland bloot. Het simpele plattelandsleven had voor veel mensen aantrekkelijke kanten, maar de film maakt ook duidelijk dat het fanatieke geloof in de communistische heilstaat een verwoestende uitwerking had op normale gezinsverhoudingen. harvest time is tegelijk nostalgisch en anti-nostalgisch. Een film om te koesteren.

Darmen
Ook Clint Eastwood haalt een intellectuele tour de force uit met flags of our fathers. harvest time is nostalgisch én anti-nostalgisch, maar flags of our fathers is heroïsch en anti-heroïsch. Nauwkeuriger gezegd: Eastwood zuivert het woord oorlogsheld van patriottisch misbruik. Eerst het verhaal. De film opent met de legendarische slag tussen Amerikanen en Japanners om Iwo Jima in 1945. Om het eilandje in de Grote Oceaan, dat van strategisch belang was, werd ruim vijf weken gevochten. Het aantal doden was verbijsterend: er sneuvelden bijna 7.000 Amerikanen en 22.000 Japanners. flags of our fathers toont de gruwelijkheden op een manier die we ze sinds saving private ryan niet meer hebben gezien. De beelden van uitpuilende darmen, afgerukte hoofden, doorzeefde lichamen en ijselijke doodskreten overstijgen de bekende Hollywood-geweldsporno. Ze verschaffen geen heimelijk genot, maar dwingen tot wegkijken. Het is nodig voor de boodschap van de film.
Het gaat in flags of our fathers niet over de overwinning op Iwo Jima, maar over het misbruik ervan. Uitgangspunt is de beroemde foto van Joe Rosenthal, waarop zes Amerikaanse soldaten de vlag hijsen op een bergtop op Iwo Jima. De film vertelt het verhaal achter die foto, die na vijf dagen vechten werd gemaakt, waarna er op het eiland nog wekenlang werd doorgevochten. Daarbij kwamen drie van de zes vlaghijsende soldaten om het leven. De andere drie werden naar Amerika overgevlogen en ingezet in een patriottische geldinzamelingscampagne voor de oorlog. Ze werden op toernee langs steden gestuurd en op een golf van gemanipuleerd patriottisch enthousiasme als filmsterren toegejuicht. Één van de soldaten raakt erdoor in gewetensconflict. Hij voelt zich geen held, maar onderdeel van een showbusiness-circus. Dat gewiekste leger-marketeers en politici de woorden 'held' en 'overwinning' in de mond nemen alsof ze het over een sportwedstrijd hebben, doet de getraumatiseerde soldaat walgen. Uiteindelijk gaat hij ten onder aan die weerzin en walging. Letterlijk, want hij sterft als alcoholist. En dat is niet verzonnen, want deze soldaat stierf in werkelijkheid in 1955 op 32-jarige leeftijd aan verwaarlozing en alcoholisme.

Verplicht kijken
Het is onmogelijk om bij flags of our fathers, dat gebaseerd is op het gelijknamige boek van James Bradley over de oorlogservaringen van zijn vader — een van de drie vlaghijsers — niet aan de oorlog in Irak te denken. Ook Bush liggen de woorden 'held' en 'overwinning' op de lippen bestorven. En ook bij deze oorlog bleef de gruwelijkheid lang verborgen achter verhalen over 'slimme bommen' en het superieure Amerikaanse leger. De patriottische golf die na 9/11 door Amerika raasde, verschilt niet van die na de slag om Iwo Jima. Met de scenaristen William Broyles, de schrijver van jarhead, en Paul Haggis, de schrijver/regisseur van Oscarwinnaar crash, laat regisseur Clint Eastwood de kijker zelf actuele conclusies trekken. De film is geen aanval op militair heldendom, maar op misbruik ervan door populistische politici.
Het is ongelofelijk dat Clint Eastwood op 76-jarige leeftijd met zo'n belangrijke film komt. Hoe ouder, hoe wijzer. flags of our fathers doet voor de oorlogsfilm wat zijn unforgiven voor de western deed: het laat zien wat het gewelddadig doden van mensen werkelijk inhoudt. Dat Eastwood niet gemakzuchtig aanhaakt bij de anti-Irak-oorlogbeweging, maar zijn eigen agenda volgt, blijkt uit de tweede film die hij over de slag op Iwo Jima maakt. letters from iwo jima is bijna klaar en kijkt naar de slag vanuit het perspectief van de Japanse soldaten, die er massaal sneuvelden. Alleen al het feit dat Eastwood zich in de motieven van de vijand verdiept, bewijst zijn afkeer van blind patriottisme. Elke politicus moet verplicht naar flags of our fathers worden gestuurd.

Jos van der Burg



top
FLAGS OF OUR FATHERS

November 2006 #282

Regie
Clint Eastwood

132 minuten

Distributie
Warner
Te zien
vanaf 30 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro