The Florida Project
Phantom Thread
The Shape of Water
The End of Fear (Barbara Visser over)
Doof kind
Het kwaad heeft geen schaduw Hoop sterft het laatst

FREEDOM

Frankrijk/Litouwen/Portugal, 2000 | Sharunas Bartas
Praten met Sharunas Bartas is een oefening in zwijgen, net zoals zijn films oefeningen in kijken zijn. Zijn nieuwste Freedom nog weer meer dan uitgebeende eerdere films als The corridor (1994) en Few of us (1995). Een gesprek in Venetië en Rotterdam, met een regisseur met de onwillige pose van een rockster, liggend in een leren broek op een hotelbed. "Ik kan niet zeggen waar Freedom over gaat. Ik kan zeggen dat hij over de woestijn gaat."

Sharunas Bartas

Sharunas Bartas (Siauliai, Litouwen, 1964) bedacht zijn meest recente film Freedom (2000) al tijdens de voorbereidingen voor The house (1997). Op zoek naar locaties in Frankrijk en Spanje kwam hij terecht aan de kust in Gibraltar. Uitkijkend over het kleine stukje zee dat het Europese vasteland van Afrika scheidt, kreeg hij het verlangen de zee over te steken om te zien hoe het in Marokko was. Later deed hij dat ook daadwerkelijk. Maar het verhaal voor zijn film was toen al ontstaan.

"Ik moest verifiëren of het verhaal bij de locaties paste."

Verhaal is een groot woord voor de sobere narratie van Freedom. Wie de inhoudsbeschrijving leest in de catalogus van het Filmfestival Venetië, waar de film vorig jaar in competitie draaide, krijgt nauwelijks een handreiking om de film te begrijpen: "Ze moesten drugs aan boord van een schip brengen om overzee te verkopen. Politie kreeg ze bijna te pakken. Ze worden achtergelaten aan de kust met weinig kansen of hoop."
Maar hoop sterft het laatst, zei Dostojevski al.
Eigenlijk kan Freedom overal over gaan. Over het zoute water en het droge zand. Over de laatste mensen op aarde. Over vluchtelingen. Over een Duitser, een Rus en een Marokkaans meisje die na een aanvaring met de kustwacht stranden op een verlaten stuk kust. Ze worden aan land geworpen om te overleven.

Woestijn
"Zelfs in Rotterdam kun je alleen zijn. Weg van de maatschappij. Verstoken van communicatie. De mensen in Freedom zijn alleen. Maar ook alleen in hun ziel. In de woestijn wordt dat op de spits gedreven."

Bartas nam veel foto's toen hij in Marokko was. Het verhaal had hij toen al geschreven. "Een uitgangspunt. Een rijtje aantekeningen. Half synopsis, half script", omschrijft hij het. "Dat was genoeg om te vertellen wat verteld moest worden." Als hij gaat filmen dan streept hij af wat hij gedraaid heeft. En er worden op de set ook nog wel dingen veranderd. Zo verving hij de Oekraïense actrice die aanvankelijk de hoofdrol zou spelen door een ongetraind Marokkaans meisje, "omdat zij beter in de omgeving paste".
Hij regisseerde haar via een tolk die ongeveer vijftig woorden Engels sprak. Maar dat was genoeg, vindt hij.
"Als je wilt dat mensen je begrijpen, moet je voor iedereen een manier vinden om je te begrijpen. Je hoeft niet tegen acteurs te schreeuwen. Je staat niet voor een tribunaal.
"Een acteur kan het verhaal niet zien vanuit het perspectief van de regisseur. Er zijn veel manieren om te bereiken wat je in je hoofd hebt. Ik heb een resultaat voor de camera nodig en niet twee uur eerder, daarom repeteer ik ook niet, want dan gaan de acteurs zich van alles voorstellen. Ik hou wel van improvisatie, maar er zijn maar weinig mensen die dat mogen, want ze gaan van de film en van zichzelf weg. Ik wil ze filmen zoals ze zijn. Ik zoek hoofdrolspelers uit die op hun gezicht uitdrukken waar het om gaat."

Harmonie
"Ik kan niet zeggen waar Freedom over gaat. Ik kan zeggen dat hij over de woestijn gaat."

Freedom is op veel manieren symbolisch te interpreteren. Bartas is er wars van. "Ik denk niet in metaforen van leven en dood of de kringloop van het bestaan, want we weten toch niet waar we naartoe gaan als we sterven. We eindigen op het kerkhof. We creëren alleen maar een illusie. Om daar echt iets over te kunnen zeggen, heb je een filosoof nodig, anders is het alleen maar grappig of onzinnig."
Taal probeert hij zoveel mogelijk te vermijden, zegt hij, behalve voor poëzie. "Communicatie is het grootste probleem van het menselijke bestaan."
Toch roept de film veel vragen op die je graag in taal beantwoord zou willen zien. Waarom proberen die schipbreukelingen geen verbond te sluiten? Waarom zoeken ze niet samen naar een oplossing, naar voedsel of schaduw? De Duitser gaat theedrinken bij een nomade aan de kust en eet het voedsel wat hij aangeboden krijgt zelf op. Uit schaamte of sadisme biedt hij de man en het meisje vervolgens een zak levende krabben aan. Die ze niet op kunnen of willen eten, tenzij ze ze doden.
Gevraagd naar de reden hiervoor reageerde Bartas in Venetië met een mengeling van afgrijzen en spot: "Heb je ooit wel eens geprobeerd om met iemand een verbond te sluiten? Heb jij dat ooit wel eens écht geprobeerd? Er zijn genoeg verhalen van mensen die elkaar op stuurloos geraakte schepen tot de laatste man toe hebben afgeslacht. Ik bedoel niet uit kannibalisme, of om te overleven, maar puur uit onvermogen om met elkaar samen te werken. Als er helemaal niets meer is wat je tegenhoudt, geen normen, geen illusies, dan zijn mensen uiterst destructieve wezens."
Daarom heeft hij er nooit aan gedacht om zijn personages vriendschap te laten sluiten. "Ze zijn dat stadium al voorbij. Ik wilde een film maken over mensen in de meest uitzichtloze, desolate situatie en van daaruit wilde ik proberen om een soort harmonie te bereiken."
De harmonie die de film aan het slot bereikt, is beter te omschrijven als verzoening. Vol droeve humor. De enige levende wezens die er in Freedom in slagen echt aan de grenzen van het kader, en dus aan hun omstandigheden te ontsnappen, zijn dieren. Terwijl de mensen sterven, moet je lachen om de waggelende krabben, flamingo's en hagedissen die als een circusoptocht het beeld uit marcheren.

"De film gaat ook over beweging, over geluid en over montage. De film gaat over alles. Alles maakt deel uit van de film. Ik ben geen schilder. De grootste verworvenheid van de film is dat we tegelijkertijd beeld, geluid en beweging hebben."

Slappe lach
"Ik kan me van de meeste films niet voorstellen dat mensen ze leuk vinden. Ik kan me zelfs niet voorstellen dat mensen ze leuk vinden om te maken. Ik maak films omdat het moet.
"Het publiek kan me niet genoeg schelen om de film aan hun smaak te passen. Ik wil eerlijk zijn.
"Ik wil niet dat mensen er anders op reageren dan ze doen. Of ze zich nu vervelen of de slappe lach krijgen, zoals bij de première in Rotterdam.
"Hollywoodfilms dwingen je om op een bepaalde manier te reageren. Ze laten geen ruimte om je eigen ogen te gebruiken en de film op je eigen manier te ervaren. Ik wil ruimte overlaten voor de toeschouwer om er zijn eigen verhaal uit te halen, anders heb ik een fout gemaakt.
"Voor mij is het belangrijk om met je ziel en jezelf geconfronteerd te worden. Het duurt een paar jaar om een film te maken, maar ik heb maar anderhalf uur om te vertellen wat ik wil en moet. Soms moet je als toeschouwer gewoon je best doen. Als je je wilt ontspannen moet je maar naar het circus gaan.

Toeristen
"Een filmfestival is een bibliotheek. Als je naar de bibliotheek gaat, kun je daar boeken vinden van Camus en van Arthur Conan Doyle, sprookjes en gedichten. Als je naar een kiosk gaat weet je dat je daar geen serieus boek kunt kopen. Het probleem met film is, dat het nog een relatief jong medium is. De genres en stijlen zijn nog niet duidelijk van elkaar onderscheiden. Daarom raken mensen vaak teleurgesteld als ze mijn films zien, want ze weten niet of ze een sprookjesboek of een dichtbundel moeten verwachten. Meestal vinden ze ze niet leuk, omdat ik langzame films maak. Het zijn toeristen die de hele wereld op één dag willen bekijken. Nou, dan zijn mijn films niet wat ze op dat moment willen, mij best. Je moet geen zon willen als er geen zon is.
"Maar soms zie je een film op het juiste moment. Als je bent wie je bent en waar je bent, dan is dat het juiste moment.
"Als puber las ik alles wat ik maar in mijn handen kon krijgen. En nu lees ik meestal wat ik al weet.
"Zo gaat het ook met toeschouwers. Ze moeten zoveel mogelijk verschillende soorten films zien. Ook als ze ze niet begrijpen. Ze kunnen er altijd later op terug komen."

Schaduw
Freedom werd gedraaid onder barre omstandigheden. Het was bloedheet en cast en crew liepen voortdurend met bloedneuzen. "Ik ben zo hard voor mezelf en mijn omgeving als ik zijn kan om een beeld precies zo te krijgen zoals ik het wil", zegt de regisseur.
Maar daar, midden in de woestijn vond hij de kleuren die hij zocht. De kleuren die in zijn andere films ontbreken. Al blijven het kleuren die met zoveel scheerlicht zijn gefilmd dat ze rouwranden krijgen.
"Het mooist was het kort voor zonsondergang. Al die zachte pastels. Wist je hoeveel kleuren zand kan hebben? In de morgen waren de schaduwen anders. Overdag is het sowieso onmogelijk om het licht vast te houden. Per shot is de zon alweer van stand veranderd. Daarom draaiden we veel in de ochtend en de avond, al worden dan de schaduwen al weer langer.
"Ik kan niet zeggen dat ik die schaduwen doelbewust gebruikt heb. Voor mij zijn de mensen belangrijker dan hun schaduwen. Het kwaad heeft geen schaduw, zegt men in sprookjes. Ik lees nog steeds de sprookjes die mijn moeder me voorlas en ze stellen me nooit teleur."

Dana Linssen



top
FREEDOM

Oktober 2001 #226

Productie
Paulo Branco
Sharunas Bartas
Regie en scenario
Sharunas Bartas
Camera
Sharunas Bartas
Rimvydas Leipus
Montage
Mingaile Murmulaitiene
Art direction en kostuums
Jurij Grigorovic
Muziek
Kipras Masanauskas
Ali Moulay Moulaoud
Met
Valentinas Masalskis
Fatima Ennafloui
Axel Neuman

Kleur, 96 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 25 oktober

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro