Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
Een zwarte vuist in de taart

FRIENDS

Engeland/Frankrijk, 1993 | Elaine Proctor
Vier weken na de verkiezingen in Zuid-Afrika komt Friends in de bioscoop. Iets te laat, zo lijkt het. Met de brandende actualiteit heeft Friends echter niet zoveel te maken. Hoewel de film nadrukkelijk de politieke situatie in Zuid-Afrika betreft, is het meer een tijdloos schema. Vooral aanbevolen voor wie nog niets over Zuid-Afrika wist.

Alleen de kleurlinge ontbreekt. Met iemand uit India erbij was het kwartet compleet geweest. De drie vriendinnen uit Friends weerspiegelen de Zuidafrikaanse bevolking. Sophie (Kerry Fox) is Brits, Thoko (Dambisa Kente) is zwart en Aninka (Michele Burgers) is Boer. Welke relatie zij precies hebben met elkaar en waar hun vriendschap op is gebaseerd, wordt niet duidelijk. Dat ze in 1985 samen afstudeerden en vier jaar later met z'n drieën een huis bewonen in Johannesburg zijn de enige aanwijzingen. Waarom hun verhaal zich afspeelt in 1989 wordt evenmin duidelijk. De vriendschap tussen de drie vrouwen wordt in ieder geval behoorlijk op de proef gesteld door de keuzes van Sophie. Zij is de protagoniste.
Nog tijdens de titels leren we dat Sophie geen doorsnee blanke Zuidafrikaanse is: ze kijkt te lang en liefdevol naar haar oude zwarte bediende. Sophie is een verlichte witte en dat brengt de nodige dilemma's met zich mee. Naast haar werk in de bibliotheek maakt ze deel uit van een terroristische groep, die met aanslagen een einde aan apartheid denkt te maken. Wanneer een door Sophie geplaatste bom op het vliegveld twee zwarte mensen doodt, raakt zij in een diepe crisis. Door iedereen weggestuurd, geeft zij zich tenslotte zelf aan bij de politie. De Zuidafrikaanse gevangenis is voor 'verraders' geen pretje, maar gelukkig volgt na een jaar amnestie. In de township kan Sophie zich weer bij haar vriendinnen voegen.

Buitenlander
Elaine Proctor (33) schreef zelf het scenario voor haar debuutfilm. Het had autobiografisch kunnen zijn. Ze komt uit een liberale blanke familie: haar vader onderzocht als patholoog op verzoek van de nabestaanden het lijk van de in gevangenschap overleden Steve Biko. Proctor raakte aan de film dankzij een baan bij het Market Theatre in Johannesburg, een naam die altijd opduikt als het over progressieve kunst in Zuid-Afrika gaat. Begin jaren tachtig maakte ze documentaires over de politieke situatie, opererend als lid van een soort guerilla-collectief. In de tweede helft van de jaren tachtig studeerde Proctor aan de National Film and Television School in Londen, waar ze onder andere les kreeg van Mike Leigh en Nicholas Roeg. Onder supervisie van Roeg maakte ze haar eindexamenfilm On the wire, een grimmig verslag van de militarisatie van haar vaderland, dat reeds de aandacht trok.
In Friends is weinig terug te zien van deze veelbelovende voorgeschiedenis. Sterker nog: het lijkt alsof Friends is gemaakt door iemand die helemaal niet uit Zuid-Afrika komt. Het lijkt alsof een buitenlander drie maanden in dat rare land heeft rondgereisd en de eerste indrukken op film heeft gezet. Om het toegankelijk te maken zijn de observaties in een fictief jasje gestoken. Proctor beperkt zich tot een handzaam schema, waarin alle posities binnen de witte en zwarte gemeenschap de revue passeren. Tegelijk suggereert ze dat het gaat over levende mensen, iets dat nauwelijks geloofwaardig is. Wie het politieke zo knullig vertaalt naar het persoonlijke, verliest op beide fronten.

Heel niets
In het schema van Proctor maken de vrouwen alledrie een ontwikkeling door. Sophie heeft een goed hart, is een beetje verward, maar komt gelouterd uit haar crisis. Thoko, vanzelfsprekend een heroïsche lerares, radicaliseert en hervindt haar zwarte wortels. Aninka, aanvankelijk wat gemakzuchtig, breekt met haar racistische familie en wordt hulpzuster. De actrices weten wat van hen verwacht wordt en spelen monotoon. Kerry Fox, ooit triomferend in An angel at my table, kijkt heel gekweld, Dambisa Kente kijkt heel zelfbewust en Michele Burgers kijkt heel niets.
De beeldtaal is afkomstig uit een ouderwets meisjesboek. Vrouwenvriendschap is samen giechelen onder een bruidssluier. Een aanslag is twee brandende vogelpopjes die uit de lucht vallen. Opstandigheid is een zwarte vuist in de slagroomtaart. Op de school van Thoko barsten haar leerlingen onmiddellijk uit in gezang als de politie verschijnt en beweert een collega met stalen gezicht: "Apartheid is dividing us". Zoiets vermoedde ik al. Het klapstuk is Sophie's terugkerende herinnering aan hoe gelukkig ze wel niet was als klein meisje, spelend in de tuin en beschermd door haar zwarte 'baboe'. Na haar bevrijding loopt ze met blote voeten over een bloementapijt. Op weg naar haar vriendinnen. Op weg naar een nieuw Zuid-Afrika. Was het maar zo simpel.

Mark Duursma



top
FRIENDS

Mei 1994 #145

Produktie
Judith Hunt
Regie en scenario
Elaine Proctor
Camera
Dominique Chapius
Montage
Tony Lawson
Geluid
Robin Harris
Muziek
Rachel Portman
Met
Kerry Fox
Dambisa Kente
Michele Burgers
Marius Weyers

Kleur, 105 minuten

Distributie
Cinemien
Te zien
vanaf 26 mei

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 6
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
Figlia mia
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
De film van Dylan Haegens
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
FINAL DESTINATION
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
First Man
FIRST MISSION
The First Purge
First Reformed
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro