Isle of Dogs
The Cleaners
The Death of Stalin
Jeannette
Lean on Pete
Follow the money

Faust (Aleksander Sokoerov)

Rusland, 2011 | Aleksander Sokoerov
Het is een oud verhaal: over een man die zijn ziel aan de duivel verkoopt. Maar Aleksander Sokoerov geeft er een moderne kijk op. Niet de ziel en de duivel staan bij hem centraal, maar het geld dat iedereen corrumpeert.

Net zo controversieel als dit jaar de Gouden Leeuw die op het Filmfestival Venetië aan Kim Ki-duks Pieta werd uitgereikt, was vorig jaar dezelfde prijs voor Aleksander Sokoerovs Faust. Het slotdeel van zijn tetralogie over mannen en macht — na eerdere delen over Hitler (Moloch), Stalin (Taurus) en de Japanse keizer Hirohito (The Sun) — gaat minder dan Goethes bronmateriaal over de zoektocht naar kennis. Bij Soekorov staat een ander soort hebzucht centraal: de ultieme corrumperende macht van geld.
Sokoerovs Faust is een volstrekt eigenzinnige mix van expressionisme en klucht, die stilistisch het midden houdt tussen de apocalyptische visie die F.W. Murnau in 1926 van de Duitse volksmythe gaf en een Lord of the Rings-achtige eindstrijd tussen mensen en hogere machten. Al in de eerste beelden die ons vanuit een hemels perspectief met een donderslag in een laatmiddeleeuws aandoend dorpje aan zee op aarde laten duiken, maakt Sokoerov duidelijk dat het hem niet om het metafysische aspect van de legende gaat, maar om het aardse, het banale. Die duikvlucht eindigt met de close-up van een machteloze slappe penis, die toebehoort aan het lichaam van de dode man waar Faust en zijn famulus Wagner met blote handen sectie op plegen. Zijn ze op zoek naar de ziel? Ze vinden hem niet tussen de ingewanden en darmen, die ze bijna verlekkerd uit het lichaam halen. Hun zucht naar kennis is net zo groot als hun lichamelijk honger. Het eten is op. Ze zijn blut.

Duivelsvraag
De duivel, Goethes Mefisto(feles), doet zijn intrede als pandjesbaas, hier Mauricius, de duistere, geheten. Faust leert hem kennen als hij ten einde raad zijn ring met de steen der wijzen probeert te verpanden. Per slot van rekening hebben al zijn studies, zijn kennis van het recht, de medische wetenschap, alchemie, astronomie, filosofie en zelfs theologie hem geen antwoord gegeven op de duivelsvraag (naar god, de zin van het bestaan en nog zo wat van die dingen). Maar belangrijker nog: het heeft hem berooid en uitgehongerd achtergelaten.
Sokoerovs interpretatie van de Faust-legende is niet eenduidig. De Duits gesproken tekst is niet alleen aan Goethe ontleent, maar aan tal van andere bronnen (onder andere Luther). Zijn nadruk op het materiële suggereert een postmarxistische invalshoek. Waar het pact tussen Faust en de diabolische pandjesbaas precies uit bestaat wordt ook niet helemaal verklaard. De soms Jiddisch sprekende Mauricius, en de Joodse vluchtelingen die Faust en Mauricius van de binnenplaats jagen hinten op een complexe en verwarrende manier naar de geschiedenis van het antisemitisme in Europa, alsof Sokoerovs Faust niet alleen het slotdeel van zijn vierluik is, maar ook (wat het historisch gezien is) het begin. En dat doet denken aan Nietzsches gedachte-experiment van de eeuwige wederkeer en zijn appèl op het ervaren van het nu, het heden, een volledige omarming van het leven waarin zowel goed als kwaad volledig zijn opgenomen.

Onschuld
Maar Sokoerovs Faust gaat niet alleen over de duivelsvragen, maar ook over het duivelsperspectief. Recentelijk zagen we dat nog terug in het gebruik van anamorfische lenzen in Carlos Reygadas' Post tenebras lux. Ook Sokoerov gebruikt ze overvloedig. Een vertekende wereld is het gevolg. Ook door de vele scheve horizonten en verstoorde diepteperspectieven. Gezichten morfen van groteske maskers naar het afgeplatte babygezicht van de onschuld. Dit is met name groots ingezet in de verleidingsscène tussen Faust en Gretchen. Het zijn beelden van een cinematische schilderachtigheid, met schaduwen van lagelandse schilders als Rembrandt, Bosch en Brueghel. Beeldschoon en beangstigend.
Die rijke wisselwerking tussen vorm en inhoud zet je als toeschouwer tot denken aan. Je kunt betogen dat Sokoerov in zijn Faust zowel een pessimistische als een humanistische visie op het onderaardse streven van de mens geeft. 'Verweile doch, das ist nicht schön', zegt de duivel als Faust hem in de slotscène met vulkanische steenbrokken bedelft. Het is een cynische omkering van wat misschien wel de beroemdste zin uit de Duitse literatuur is en bij Goethe het moment waarop Faust gered kan worden omdat hij voor het eerst een beeld heeft gezien dat groter is dan hijzelf.
Bij Sokoerov ploetert de mens Faust voort. Als een personage uit een toneelstuk van Samuel Beckett. 'Waarheen ga je?', vraagt een stem uit de hemel. 'Daarheen', zegt hij. 'Daarheen. Steeds maar verder.' Dat kun je hoopvol noemen, maar ook een verdomd nihilistisch slotakkoord van een grootse filmsymfonie over het zinloze gezwoeg van de strevende mens.

Dana Linssen



top
Faust (Aleksander Sokoerov)

Oktober 2012 #347



Productie
Andrej Sigle
Regie
Aleksander Sokoerov
Scenario
Yuri Arabov
Aleksander Sokoerov
Marina Koreneva
Camera
Bruno Delbonnel
Montage
Jörg Hauschild
Art direction
Yelena Zhukova
Muziek
Andrej Sigle
Met
Johannes Zeiler
Anton Adasinsky
Isolda Dychauk

Kleur, 140 minuten

Distributie
Contact Film
Te zien
vanaf 4 oktober

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


F

F FOR FAKE
LE FABULEUX DESTIN D'AMÉLIE POULAIN
Faccia a faccia
FACE
The Face of an Angel
The Face of Love
FACE/OFF
FACES
Facing Mirrors
FACTORY GIRL
FACTOTUM
THE FACULTY
Fading Gigolo
FADOS
FAIL SAFE
FAILURE TO LAUNCH
FAIR GAME (Andrew Sipes)
FAIR GAME (Doug Liman)
Fair Wind (Fahrtwind)
FAIRUZ — WE HIELDEN ZOVEEL VAN MEKAAR
FAIRY TALE — A TRUE STORY
Faith Connections
FAITHFUL
FAITHLESS
FALCONE
FALKENBERG FAREWELL
THE FALL
FALL TIME
FALLEN
FALLEN ANGELS
A Fallible Girl
FALLING DOWN
DIE FÄLSCHER
FAME
FAMILIA RODANTE
FAMILIE
De familie Slim
FAMILIEGEHEIM
Familieweekend
La famille Bélier
A Family
FAMILY
A Family Affair
The Family Fang
FAMILY FILES
THE FAMILY MAN
A Family Quartet
THE FAN
FANFAN LA TULIPE
FANNY & ALEXANDER
FANTASIA 2000
Fantastic Beasts and Where to Find Them
Fantastic Four (Josh Trank)
FANTASTIC FOUR (Tim Story)
FANTASTIC FOUR: RISE OF THE SILVER SURFER
FANTASTIC MR. FOX
Les fantômes d'Ismaël
FAR AND AWAY
FAR FROM HEAVEN
Far from the Madding Crowd
FAREWELL
FAREWELL MY CONCUBINE
The Farewell Party
A Farewell to Arms
FARGO
FARINELLI, IL CASTRATO
Fashion Chicks
FAST & FURIOUS
FAST & FURIOUS 5
Fast & Furious 7
Fast & Furious 8
Fast and Furious 6
THE FAST AND THE FURIOUS
FAST AND THE FURIOUS 3
FAST FOOD FAST WOMEN
Fata morgana
Fataal (Jesse Bleekemolen over)
FATAL REACTION: BOMBAY
FATAL REACTION: NEW YORK
FATAL REACTION: SINGAPORE
FATELESS
FATHER AND SON (OTETS I SIN)
Father Figures
FATHER OF THE BRIDE PART 2
FATHER'S DAY
FATHERLAND
The Fault in Our Stars
Faust (Aleksander Sokoerov)
FAUST (F.W. Murnau)
FAUST (LECKE FAUST)
FEAR
Fear and Desire
FEAR AND LOATHING IN LAS VEGAS
THE FEAR INSIDE ME
FEARLESS (Peter Weir)
FEARLESS (Ronny Yu)
Fedora
FEEL THE NOISE
FEELING MINNESOTA
FEESTJE!
FELICE...FELICE...
FELICIA'S JOURNEY
Félicité
Félix & Meira
FÉLIX ET LOLA
FELLINI DVD-BOX
FEMALE PERVERSIONS
LA FEMME DE GILLES
FEMME FATALE
LES FEMMES DE 6ÈME ETAGE
LES FEMMES... OU LES ENFANTS D'ABORD
Fences
Ferdinand
FERIEN
FERNGULLY, THE LAST RAINFOREST
FESTEN
FESTIVAL EXPRESS
Feuchtgebiete
Feuten: het feestje
FEVER PITCH
A Few Best Men
A FEW GOOD MEN
FEW OF US
Le fidèle
Fidelio
A Field in England
FIERCE CREATURES
Fietsen naar de maan
De fietser
FIETSMUG & DANSMUG
THE FIFTH ELEMENT
The Fifth Estate
FIFTY DEAD MEN WALKING
Fifty Shades Darker
Fifty Shades of Black
Fifty Shades of Grey
FIGHT CLUB
THE FIGHTER
FIGHTING
Fighting fish
THE FIGHTING TEMPTATIONS
FIGNER, THE END OF A SILENT CENTURY
LE FIL DE L'HORIZON
Fill the Void
LA FILLE D'ARTAGNAN
La fille de Brest
LA FILLE DE L'AIR
LA FILLE DU RER
La fille inconnu
LA FILLE SUR LE PONT
LES FILLES DU BOTANISTE
A Film About Coffee
FILM IST. A GIRL & A GUN
Film Stars Don't Die in Liverpool
A FILM WITH ME IN IT
FILMPJE!
THE FILMS OF ALEJANDRO JODOROWSKY
THE FILMS OF JEAN ROLLIN
THE FILMS OF KENNETH ANGER VOLUME TWO
LE FILS
Le fils de Jean
Le fils de l'autre
LE FILS DE L'EPICIER
THE FILTH AND THE FURY
FIN AOÛT, DÉBUT SEPTEMBRE
THE FINAL CURTAIN
THE FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION
FINAL DESTINATION 2
FINAL DESTINATION 3
Final Destination 5 3D
FINAL FANTASY VII
FINAL FANTASY: THE SPIRITS WITHIN
Final Portrait
FIND ME GUILTY
Finding Dory
FINDING FORRESTER
FINDING NEMO
Finding Nemo 3D
FINDING NEVERLAND
Finding Your Feet
THE FINE ART OF LOVE
Fine, Thanks (Dakujem, dobre)
The Finest Hours
LA FINESTRA DI FRONTE
Finn
IL FIORE DELLE MILLE E UNA NOTTE
FIORILE
FIRE
FIREFLIES IN THE GARDEN
FIREWALL
THE FIRM (Alan Clarke)
THE FIRM (Sydney Pollack)
FIRST KILL
FIRST KNIGHT
FIRST MISSION
FIRST STRIKE
THE FIRST WIVES CLUB
THE FISH FALL IN LOVE
FISH TANK
Fissa
Fist Fight
Five Came Back
FIVE MINUTES OF HEAVEN
THE FIVE OBSTRUCTIONS
THE FIVE SENSES
The Five-Year Engagement
FIXING IN THE SHADOW
FL 19,99
FLAGS OF OUR FATHERS
FLAMENCO, FLAMENCO
Flandres
DE FLAT
Flatliners
FLAWLESS
FLED
LA FLEUR DU MAL
UN FLIC
Flight
FLIGHT OF THE PHOENIX
FLIGHTPLAN
THE FLINTSTONES
THE FLINTSTONES IN VIVA ROCK VEGAS
FLIPPER
FLIRT (Hal Hartley)
FLIRT (Jaap van Eyck)
FLIRTING WITH DISASTER
Flits & het magische huis 3D
FLOATING LIFE
THE FLOCK
FLODDER 3
Florence Foster Jenkins
The Florida Project
FLORIS
FLUBBER
FLUSHED AWAY
FLY AWAY HOME
Flypaper
Focus (Glenn Ficarra, John Requa)
FOCUS (Neal Slavin)
FOEKSIA DE MINIHEKS
THE FOG
THE FOG OF WAR
La folie Almayer
FOLIE PRIVÉE
FOLLOWING
FONS RADEMAKERS DVD-BOX
FOOL'S GOLD
Footloose
Footnote
FOR FUN
FOR LOVE OF THE GAME
FOR MY BABY
FOR ROSEANNA
For Those in Peril
THE FORBIDDEN KINGDOM
THE FORBIDDEN QUEST
The Forbidden Room (Previously Unreleased)
FORCE OF EVIL
FORCES OF NATURE
FOREIGN LAND
The Foreigner
The Forest
FOREVER
FOREVER FEVER
FOREVER YOUNG
Forget Me Not
FORGET PARIS
FORGETTING SARAH MARSHALL
The Forgiveness of Blood
FORGOTTEN SILVER
THE FORGOTTEN SPACE
Formula 1
FORREST GUMP
FORTRESS
FORTY GUNS
The Founder
THE FOUNTAIN
THE FOUNTAINHEAD
FOUR BROTHERS
FOUR DAYS IN SEPTEMBER
FOUR EYED MONSTERS
THE FOUR FEATHERS
Four Lions
FOUR ROOMS
FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL
FOURBI
THE FOX AND THE CHILD
Foxcatcher
Foxfire
Foxtrot
FRACTURE
FRAGILE
FRAILTY
LA FRANCE
Frances Ha
Francofonia
FRANÇOIS OZON DVD-BOX
Frank (Lenny Abrahamson over)
FRANK CAPRA COLLECTION
FRANK ZAPPA: PHASE II — THE BIG NOTE
Frankenweenie
Franny
FRANS ZWARTJES, THE GREAT CINEMA MAGICIAN
Frantz
Die Frau des Polizisten
FRAUDS
FREAKY FRIDAY
FRED CLAUS
FREDDY THE FROG
FREDDY VS. JASON
Free Birds
Free Fire
Free in Deed
Free Range (Retrospectief Veiko Õunpuu)
Free State of Jones
FREE WILLY
FREE WILLY 2
FREEDOM
FREEDOM WRITERS
Freeheld
DER FREIE WILLE
DIE FREMDE
FRENCH KISS
FREQUENCY
FRESA Y CHOCOLATE
FRESH
FRESH AIR
FRIDA
FRIDAY THE 13TH (2009)
FRIENDS
The Friends of Eddie Coyle
Friends with Benefits
Friends with Kids
Fright Night
THE FRIGHTENERS
DIE FRISEUSE
Frits & Franky
FRITZ LANG COLLECTION
FROM DUSK TILL DAWN
FROM HELL
FROM PARIS WITH LOVE
FROM THE JOURNALS OF JEAN SEBERG
FROST/NIXON
FROWNLAND
Frozen (Chris Buck, Jennifer Lee)
FROZEN (Wang Xiaoshuai)
The Frozen Ground
FROZEN LAND
FROZEN RIVER
Frozen Sing-A-Long
Fruitvale Station
FUCKING ÅMÅL
FUDOH
THE FUGITIVE
DE FÛKE
Fukushima, mon amour
Full Contact
FULL FRONTAL
THE FULL MONTY
FUN WITH DICK AND JANE
THE FUNERAL
FUNNY BONES
FUNNY GAMES U.S.
FUNNY HA HA
FUNNY PEOPLE
Fuocoammare
FUR: AN IMAGINARY PORTRAIT OF DIANE ARBUS
THE FURIES
Fury
The Fury of a Patient Man
The Future
Il futuro