The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Foto collectie EYE Het geheim van vertellen

Het geheim van Delft

Nederland, 1917 | Maurits Binger
Het geheim van Delft is een van de oudste spektakelfilms uit de Nederlandse filmgeschiedenis. Filmster Annie Bos werd beroemd omdat ze er haar eigen stunts in deed. Maar er is meer aan de film te ontdekken en over te vertellen.

Door Hugo Emmerzael

Stel, je bent net naar de première geweest van een goede film en wilt dit met iedereen delen. Het eerste waar je het dan waarschijnlijk over hebt is het verhaal van de film, niet hoe het verteld werd. Best logisch, het verhaal is belangrijk, maar bij sommige films is de vraag over hoe een verhaal verteld wordt minstens zo belangrijk en soms zelfs veel interessanter. In het geval van Maurits Bingers stille film Het geheim van Delft uit 1917 is dit zeker zo.

Het geheim als verhaal
Door onze interesse in verhalen is het begrijpelijk dat men snel na de uitvinding van film het medium inzette om die te vertellen. Simpele films over arriverende treinen (L'arrivée d'un train en gare de La Ciotat, 1895) en vertrekkende fabrieksarbeiders (La sortie des usines Lumière à Lyon, 1895), de eerste films die aan het publiek werden vertoond, werden al snel opgevolgd door fantastische maanreizen (Le voyage dans la lune, 1902) en spectaculaire treinroven (The Great Train Robbery, 1903).
Toch stond het vertellen van filmverhalen toen nog in de kinderschoenen. Als je met het oog van nu naar een film van toen kijkt, merk je het meteen: de vroege film is soms saai, soms sloom en altijd stil. Het is belangrijk om je als kijker bewust te zijn van de beperkingen die het medium toen had.
Dat de verhalen van vroeger niet suf of gedateerd zijn, blijkt wel uit Het geheim van Delft uit 1917. Daarin zitten intriges, verwarrende misverstanden en schokkende zelfmoorden. Dit gebeurt allemaal door de ontdekking van het 'geheim van Delft' uit de titel: het verloren recept voor de perfecte porseleinglans.

Geheim recept
Jan Vogel, een werknemer in een Delftse porseleinfabriek, ontdekt dit recept en wil het delen met zijn baas Van Haaften. Die treft hij echter dood aan. Blijkbaar had hij net voor Vogels komst vanwege geldgebrek zelfmoord gepleegd. Willem, een ex-werknemer van de fabriek, is ook uit op het geheime recept en legt door een list de verantwoordelijkheid voor Van Haaftens dood bij Vogel. Vogel heeft nu de hulp nodig van zijn dochters Annie en Lilly om zijn onschuld te bewijzen en het geheim van Delft uit handen te houden van de kwade Willem.
Zoals uit bovenstaande samenvatting wel blijkt, heeft Het geheim van Delft een ingewikkeld verhaal. Toch moest Maurits Binger het kunnen overbrengen naar zijn publiek. Hoe kon hij dit doen met de relatief beperkte middelen van toen? Zonder gesproken dialogen en zonder vaste soundtrack — muziek werd ter plekke opgevoerd in een bioscoop en was daarom onderhevig aan verandering — was je als filmmaker namelijk maar op één element aangewezen: het beeld.

Het geheim van het verhaal
Een van de belangrijkste visuele manieren om een film toch van informatie te voorzien, was door de beroemde en beruchte tussentitels. Tussentitels konden veel meegeven aan de kijker. Zij konden een dialoog bevatten, tijdsaanduidingen geven, onduidelijke handelingen uitleggen of personages beschrijven. Zo begint Het geheim van Delft bijvoorbeeld met een feitelijke beschrijving van elk personage.
Alleen met tekst kwam een filmmaker echter niet heel ver. De kijker wil per slot van rekening meer weten dan de droge feiten. Personages moeten een persoonlijkheid hebben, vandaar dat Binger ze kort introduceert in een voor hen typerende situatie. We zien Lilly kleren naaien, Jan Vogel werken in de fabriek en Van Haaften zich buigen over een vaas, terwijl mevrouw Van Haaften wegkijkt van haar krant. Deze kleine schetsjes geven de personages net wat meer achtergrond. De belangrijkste personageschets in de film is die van Willem: langzaamaan draait hij zijn hoofd tot hij streng in de camera kijkt. Plots spert hij zijn ogen wijdt open en geeft een kwade frons. Willem is overduidelijk de schurk.
Dit soort dingen moeten de toeschouwers echter wel zelf concluderen. Via beeld kunnen zij het geheim van het verhaal al voor een deel ontrafelen. Door zulke elementen in de tussentitels van de film te verwerken, zou dat alleen maar afbreuk doen aan de spanning. "Show, don't tell" is immers het filmische devies. Om te veel tussentitels te voorkomen hadden de filmmakers van vroeger dan ook een andere visuele truc bedacht: kleur.

Kleur
De kleurenfilm zoals wij die kennen was destijds weliswaar nog niet uitgevonden, maar dat betekende niet dat de films van vroeger zwart-wit moesten zijn. Een filmmaker kon namelijk op twee manieren kleur toevoegen aan zijn film: of door elk filmbeeldje een voor een in te kleuren (tinting) of door een deel van de filmrol te baden in een bepaalde kleur verf (toning). Tinting was een zeer arbeidsintensieve techniek, daarom gebruikte filmmakers meestal toning om hun films van kleur te voorzien.
De filmmaker gebruikte overigens niet voor zijn hele film eenzelfde kleur; hij gaf verschillende scènes verschillende kleuren. Op deze manier kon hij veel informatie aan zijn publiek overbrengen. Kleur kon een tijd aangeven (oranje voor dag, blauw voor nacht), een bepaalde sfeer schetsen (blauw tijdens spanning, oranje tijdens rust) of zelfs een specifiek element in de film aanduiden (rood als er brand is). In Het geheim van Delft zijn al deze manieren van kleurgebruik toegepast, wat voor die tijd behoorlijk innovatief was.

Champagne
Dat Binger met zijn films altijd vernieuwing nastreefde zien we het beste terug in de meest memorabele scène van Het geheim van Delft. Actrice Annie Bos moest zich van Binger voor een achtervolgingsscène vastklampen aan de dertig meter hoge draaiende wieken van een molen. Samen met de cameraman draait zij in volle vaart door de lucht, cirkelend over het Nederlandse landschap. Een exemplarisch voorbeeld van de Nederlandse films van toen: geen trucage, geen geavanceerde zekeringen en al helemaal geen stuntmannen of vrouwen; slechts een overdaad aan lef en vernieuwingsdrang en voor Annie Bos enkel een fles champagne als beloning.
Zulke verhalen over de productie van de film overstijgen het verhaal van de film zelf. Het meer weten over de achtergrond van een oude film geeft ons dan ook de context waarin we de film kunnen plaatsen. Op die manier kunnen we de film haar stilte, saaiheid of traagheid beter vergeven.
Als je openstaat voor het idee dat een film niet alleen een verhaal bevat, kan je op een hele andere manier een film beleven, ontcijferen en analyseren. Door in het geval van Het geheim van Delft meer te weten over hoe het verhaal gemaakt is, leer je niet alleen over onze filmgeschiedenis, maar het grootste geheim van verhalen vertellen zelf: het zijn niet de verhalen die de grootste veranderingen ondergaan, maar juist de manieren waarop we ze kunnen vertellen.



top
Het geheim van Delft

Januari 2014 #361

Regie
Maurits Binger
Met
Annie Bos
Willem van der Veer
Jan van Dommelen

62 minuten

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


G

G-FORCE
G.I. JANE
G.I. Joe: Retaliation
G.I. JOE: THE RISE OF THE COBRA
Gaamer
GABBEH
Gabrielle (Louise Archambault)
GABRIELLE (Patrice Chéreau)
GADJO DILO
Gaga: Five Foot Two
GAINSBOURG, VIE HÉROÏQUE
GALAXY QUEST
Gallipoli
The Gallows
Gallows Hill
Gambit
THE GAMBLER
Game
THE GAME
Game of Thrones (Seizoen 5)
Game of Thrones Seizoen 1
GAMER
Le gamin au vélo
GAMLE MAEND I NYE BILER/OLD MEN IN NEW CARS
GANGS OF NEW YORK
Gangs of Wasseypur
Gangster Squad
GANGSTERBOYS
Het gangstermeisje
GARAGE
GARAGE DAYS
GARAGE OLIMPO
Les garçons et Guillaume, à table!
THE GARDEN
GARDEN STATE
GARFIELD
GARFIELD: A TALE OF TWO KITTIES
GARPASTUM
GAS, FOOD, LODGING
Gasland part I & II
GASTON'S WAR
GATTACA
IL GATTOPARDO
GAY
GAZON MAUDIT
Les géants
GEEN BEREIK
GEEST UIT DE POLDER
GEGE
Gegen die Wand
HET GEHEIM
Het geheim van Delft
HET GEHEIM VAN MEGA MINDY
Gek van geluk
GELUK IS ALS GLAS
EEN GELUKKIGE HAND
DE GELUKKIGE HUISVROUW
EEN GELUKKIGE TIJD
GEMINI (SOSEIJI)
Gemma Bovery
The General
THE GENERAL'S DAUGHTER
GENERATION KILL
LA GENÈSE
GENESIS
Genius
GENOVA
LES GENS NORMAUX N'ONT RIEN D'EXCEPTIONNEL
A Gentle Creature
GEORGE MICHAEL: A DIFFERENT STORY
GEORGE OF THE JUNGLE
Georges Bataille's Story of the Eye
GEORGI AND THE BUTTERFLIES
GEORGIA RULE
GEORGICA
Geostorm
Gerhard Richter Painting
GERMINAL
Geronimo
GERONIMO: AN AMERICAN LEGEND
GERRY
GESPENSTER
GET BACK
GET CARTER
The Get Down
Get Hard
GET HIM TO THE GREEK
GET LOW en de arthouse-western
GET ON THE BUS
Get Out
GET REAL
GET RICH OR DIE TRYIN'
GET SHORTY
THE GETAWAY
Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
GETTING EVEN WITH DAD
GETTING HOME
GETTING MY BROTHER LAID (MEIN BRUDER DER VAMPIR)
GETTYSBURG
GEVANGEN OP JAVA
GEVANGENEN VAN DE GROND
DE GEVLEKTE HOND (A PIEBALD DOG RUNNING ON THE EDGE OF THE SEA)
De geweldige beer
GFP Bunny
THE GHOST AND THE DARKNESS
GHOST DOG: THE WAY OF THE SAMURAI
GHOST IN THE SHELL (Mamoru Oshii)
Ghost in the shell (Rupert Sanders)
GHOST IN THE SHELL 2 (Mamoru Oshii)
GHOST RIDER
Ghost Rider: Spirit of Vengeance 3D
GHOST SHIP
A Ghost Story
GHOST WORLD
THE GHOST WRITER
Ghostbusters
GHOSTS FROM THE PAST
GHOSTS OF GIRLFRIENDS PAST
Gianni e le donne
The Giant
The Gift (Joel Edgerton)
THE GIFT (Sam Raimi)
Gifted
GIGANTE
GIGLI
Gilbert
Gimme Danger — Long Live The Stooges
GIMME SHELTER
Ginger & Rosa
GINGER SNAPS
THE GINGERBREAD MAN
GIORNI E NUVOLE
The Girl
GIRL 6
Girl Most Likely
The Girl on the Train
A Girl Walks Home Alone at Night
GIRL WITH A PEARL EARRING
The Girl with the Dragon Tattoo
GIRL, INTERRUPTED
GIRLFIGHT
THE GIRLFRIEND EXPERIENCE
Girlhood
Girls seizoen 1-5
Girls Trip
GIRLS UNITED
GLADIATOR (Ridley Scott)
GLADIATOR (Rowdy Herrington)
LES GLANEURS ET LA GLANEUSE
GLAS OP CELLULOID
The Glass Castle
Glassland
Glee the 3D Concert Movie
GLENGARRY GLEN ROSS
THE GLIMMERMAN
GLITTERBUG
Gloria (Sebastián Lelio)
GLORIA (Sidney Lumet)
Glory
Gluckauf
GLUE
GNOMEO & JULIET
GO
GO GET SOME ROSEMARY
GO WEST, YOUNG MAN!
GOAL KICK OFF
God Bless America
GOD IS MY DJ
GOD TOLD ME TO
GOD'S LONELY MAN
THE GODDESS OF 1967
THE GODFATHER DVD COLLECTION
GODS AND MONSTERS
Gods of Egypt 3D
GODSEND
GODZILLA
Godzilla 3D
DAS GOEBBELS EXPERIMENT
De goede dood
GOHATTO
Going in Style
GOING THE DISTANCE
GOING TO SCHOOL WITH MY DAD ON MY BACK
Gold
GOLDEN BALLS
THE GOLDEN BOWL
THE GOLDEN COMPASS
GOLDENEYE
GOLDFISH MEMORY
Goltzius and the Pelican Company
GOLVEN
GOMORRA
GONE BABY GONE
Gone Girl
GONE IN 60 SECONDS
Gone With the Wind
GONIN
GOOD ADVICE
GOOD BYE, LENIN!
A Good Day To Die Hard
The Good Dinosaur
THE GOOD GERMAN
THE GOOD GIRL
THE GOOD HEART
Good Kill
A GOOD MAN IN AFRICA
GOOD MEN, GOOD WOMEN
A Good Old Fashioned Orgy
Good People
GOOD ROCKIN' TONIGHT
THE GOOD SHEPHERD
THE GOOD SON
Good Time
GOOD WILL HUNTING
A GOOD WOMAN
A GOOD YEAR
THE GOOD, THE BAD AND THE UGLY
GOODBOY!
GOODBYE BAFANA
GOODBYE LOVER
GOODBYE SOLO
GOODBYE SOUTH, GOODBYE
A GOOFY MOVIE
GOOISCHE VROUWEN
Gooische Vrouwen 2
Goosebumps 3D
GORDEL VAN SMARAGD
GORDOS
GOSFORD PARK
THE GOSPEL OF JOHN
GOSSIP
GOTHIKA
Die göttliche Ordnung
GOUD
DE GOUDEN SWIPE
DE GOUDLIJN PARAMARIBO — DAM
LE GOÛT DES AUTRES
GOUTTES D'EAU SUR PIERRES BRÛLANTES
GOYA'S GHOSTS
Gozaran — Time Passing
GRACE IS GONE
Grace of Monaco
GRACE OF MY HEART
LA GRAINE ET LE MULET
GRAN TORINO
The Grand Budapest Hotel
Le grand cahier
Grand central
Le grand soir
LE GRAND VOYAGE
La grande bellezza
IL GRANDE COCOMERO
GRANDE HOTEL
La grande illusion
Il grande sogno
The Grandmaster
GRAVE DANGER
THE GRAVE OF THE FIREFLIES
Gravity
GRBAVICA
GREASE
GREAT ECSTASY OF ROBERT CARMICHAEL
GREAT EXPECTATIONS (Alfonso Cuarón)
Great Expectations (Mike Newell)
The Great Gatsby
GREAT KILLS ROAD
GREAT MIGRATIONS
The Great Northwest
THE GREAT RAID
The Great Wall
THE GREAT WHITE HYPE
GREEN HAT
THE GREEN HORNET
The Green Inferno en Knock Knock (Eli Roth over)
Green Lantern 3D
THE GREEN MILE
Green Room
GREEN ZONE
GREENBERG
Greencard Warriors (Miriam Kruishoop over)
Greetings from Tim Buckley
The Grey
THE GREY ZONE
GRIDLOCK'D
DE GRIEZELBUS
GRIMM
Grimsby
THE GRINCH
GRINDHOUSE: DEATH PROOF
GRINDHOUSE: PLANET TERROR
GRIZZLY MAN
De groeten van Mike!
Gromozeka
HET GROOTSTE VAN HET GROOTSTE, ABRAHAM TUSCHINSKI
GROOVE
GROSSE POINTE BLANK
DE GROT
GROTE KLEINE MUIS: CIRKELIENTJE
DE GROTE TOVENAAR
DE GROTE VAKANTIE
De grote Zwaen
GROUNDHOG DAY
GROWN UPS
Grown Ups 2
THE GRUDGE
THE GRUDGE 2
Grudge Match
GRUMPIER OLD MEN
GRUMPY OLD MEN
GUANTANAMERA
The Guard
Guardians of the Galaxy
Guardians Of The Galaxy Vol. 2
GUARDING TESS
GUERNSEY
Güeros
La Guerre est Déclarée
GUESS WHO
A GUIDE TO RECOGNIZING YOUR SAINTS
GUINEVERE
GULLIVER'S TRAVELS 3D
GUMMO
The Gunman
THE GUNS OF NAVARONE
THE GURU
GUS VAN SANT BOX
El Gusto