Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Klassieker met ontkenningscomplex

Gone With the Wind

Verenigde Staten, 1939 | Victor Fleming
Gone With the Wind staat te boek als een grootse klassieker. Maar is dat terecht? Kunnen we nog onbekom­­merd zwelgen in het prachtig gerestaureerde en nu opnieuw uitgebrachte histori­sche melodrama? Of is de film door zijn racisme de onschuld voorbij?

Door Jos van der Burg

"Frankly my dear, I don't give a damn", is het legendarische zinnetje waarmee Glark Gable als Rhett Butler aan het einde van het onlangs prachtig gerestaureerde Gone with the Wind zijn vrouw Scarlett O'Hara in 1873 achterlaat in hun landgoed Georgia. Het is zijn antwoord op haar vertwijfelde vraag wat ze zonder hem moet beginnen. Het laat hem koud, hij heeft het gehad met haar opportunisme en liefdeloosheid, slaat de deur achter zich dicht en gaat terug naar Charleston in South-Carolina, de stad waar hij vandaan komt. Hij hoopt daar nog iets van "charme en gratie" te vinden. Vervelend voor O'Hara, maar de kijker kan er niet om treuren, want eindelijk krijgt de vrouw, die om allerlei redenen met mannen trouwt zolang het maar niet uit liefde is, de rekening gepresenteerd. Waarbij het ook weer niet de bedoeling is dat de kijker denkt dat zij reddeloos verloren is. "Morgen is er weer een dag", is haar slotwoord als zij haar tranen heeft gedroogd. De overlever zal op de familieplantage ongetwijfeld weer opbloeien en een man weten te strikken.
Na bijna vier uur film kan de kijker zich het hoofd breken over wat hij heeft gezien. Eindeloos veel etiketten zijn de afgelopen vijfenzeventig jaar op de film geplakt: grootste film aller tijden, vrouwenfilm, dure soap, uit de hand gelopen B-film, melodrama, historisch escapisme, nostalgische plattelandsidylle, megalomane producentendroom, feministisch vehikel, vergoelijking van seksueel geweld tegen vrouwen en racistisch betoog. In de loop van de tijd is het oordeel nogal eens verschoven. In 1939 werd de film bijna unaniem onthaald als een groots epos over de door de Burgeroorlog verdwenen plantagecultuur in de Zuidelijke staten. Het was de ontvangst waar producent David O'Selznick van MGM zorgvuldig naar had toegewerkt. Alle promotie rond de film stond tijdens de drie jaar (!) durende productie in het teken van groot, groter en grootst. Alles rond de film was nieuws. Zoals de openbare zoektocht naar een geschikte Scarlett O'Hara, waarvoor 1400 kandidaten werden getest. Het publiek mocht stemmen op hun favoriete actrice. Niet méér dan een publiciteitsstunt, want waarschijnlijk stond al vast dat Vivien Leigh de rol zou spelen. De première in Atlanta ging gepaard met een driedaags volksfeest in de stad, dat door een miljoen (!) mensen werd bezocht.

Lynchlied
Rond Gone with the Wind hangen zoveel verhalen en is zoveel legendevorming dat de film eronder verdwijnt. Drie regisseurs, minstens vijf scenaristen, Clark Gable die de film met frisse tegenzin deed ("vrouwenfilm"), romanschrijfster Margaret Mitchell, die 50.000 dollar voor de filmrechten van haar boek kreeg (omgerekend naar nu ruim 800.000 dollar), de enorme hoeveelheid opnames (88 uur) en de anderhalf miljoen dollar die Michael Jackson in 1999 op tafel legde om de Oscar voor beste film voor Gone with the Wind in zijn bezit te krijgen: aan spectaculaire anekdotes geen gebrek. Ze zijn volop te vinden op de extra's bij de diverse dvd-uitgaven van de film. Ze staan in het teken van nostalgie over het klassieke Hollywood, waarin kosten noch moeite werden gespaard om filmdromen te realiseren. Maar er ligt een akelige adder onder het gras, die nostalgisch zwelgen in Gone with the Wind pervers maakt. Laat dit feit even doordringen: in het jaar dat Gone with the Wind in première ging, nam Billy Holiday het aangrijpende lynch­lied 'Strange Fruit' op ("Southern trees bear strange fruit/Blood on the leaves and blood at the root"). Holiday keek met het lied recht in de muil van het raciale monster, dat door Gone with the Wind werd geportretteerd als een gezellige schoothond, naar wie iedereen terugverlangde.

Infantiliteit
O, wat was het idlyllisch in de tijd van de slavernij in het Amerikaanse Zuiden. Plantageslaven werkten zingend van plezier op de katoenvelden en huisslaven deden niets liever dan hun blanke meesters dienen. De dikke moederlijke Mammy, de belangrijkste slaaf in Gone with the Wind, vindt het heerlijk om het verwende nest O'Hara te verzorgen. Als er in O'Hara's familie een baby wordt geboren, roept Mammy uit dat ze dolgelukkig is dat ze nu ook bij de derde generatie in de familie de luiers mag verwisselen. Een eigen leven — man, kinderen? — heeft deze vrouw blijkbaar niet. De mannelijke huisslaaf Pork is een griezelig onderdanige Uncle Tom, die zo lijzig praat dat de kijker aan zijn verstandelijke vermogens twijfelt. Dat geldt zeker ook voor de jonge huisslavin Prissy, die zo kinderlijk is dat de blanken heerlijk om haar infantiliteit kunnen lachen, al moet O'Hara haar soms met een klap duidelijk maken hoe de verhoudingen liggen.
Uit Gone with the Wind spreekt zonder terughoudendheid en gêne een nostalgisch terugverlangen naar het slavenverleden. Dat die prachttijd verdwenen is, komt door de Noordelijke Yankees, die tegen het onschuldige Zuiden een vernietigende oorlog ontketenden. Gone with the Wind lijdt aan een ontkenningscomplex. Dat in 1939 nog lang niet was verdwenen. Hoe vernederend moet het zijn geweest voor de zwarte acteurs in de film dat zij op grond van de rassenwetten van Georgia niet bij de première in Atlanta mochten zijn? En hoe zal Hattie McDonal, die Mammy speelde, zich hebben gevoeld toen ze als eerste zwarte actrice in de geschiedenis een Oscar won (voor beste bijrol), maar bij de uitreiking niet bij de blanke cast mocht zitten? Gone with the Wind is geen nostalgisch feestje, maar een pijnlijke confrontatie.



Filmkrant.Live verzorgt in januari een inleiding bij must see Gone With the Wind:
Filmtheater | Lelystad | 18 januari 16.00 uur | door Jos van der Burg
Meer info op filmkrant.nl > filmkrant.live


top
Gone With the Wind

Januari 2015 #372

Regie
Victor Fleming

Kleur, 238 minuten

Distributie
EYE
Te zien
vanaf 18 december

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


G

G-FORCE
G.I. JANE
G.I. Joe: Retaliation
G.I. JOE: THE RISE OF THE COBRA
Gaamer
GABBEH
Gabrielle (Louise Archambault)
GABRIELLE (Patrice Chéreau)
GADJO DILO
GAINSBOURG, VIE HÉROÏQUE
GALAXY QUEST
Gallipoli
The Gallows
Gallows Hill
Gambit
THE GAMBLER
Game
THE GAME
Game of Thrones (Seizoen 5)
Game of Thrones Seizoen 1
GAMER
Le gamin au vélo
GAMLE MAEND I NYE BILER/OLD MEN IN NEW CARS
GANGS OF NEW YORK
Gangs of Wasseypur
Gangster Squad
GANGSTERBOYS
Het gangstermeisje
GARAGE
GARAGE DAYS
GARAGE OLIMPO
Les garçons et Guillaume, à table!
THE GARDEN
GARDEN STATE
GARFIELD
GARFIELD: A TALE OF TWO KITTIES
GARPASTUM
GAS, FOOD, LODGING
Gasland part I & II
GASTON'S WAR
GATTACA
IL GATTOPARDO
GAY
GAZON MAUDIT
Les géants
GEEN BEREIK
GEEST UIT DE POLDER
GEGE
Gegen die Wand
HET GEHEIM
Het geheim van Delft
HET GEHEIM VAN MEGA MINDY
GELUK IS ALS GLAS
EEN GELUKKIGE HAND
DE GELUKKIGE HUISVROUW
EEN GELUKKIGE TIJD
GEMINI (SOSEIJI)
Gemma Bovery
The General
THE GENERAL'S DAUGHTER
GENERATION KILL
LA GENÈSE
GENESIS
Genius
GENOVA
LES GENS NORMAUX N'ONT RIEN D'EXCEPTIONNEL
GEORGE MICHAEL: A DIFFERENT STORY
GEORGE OF THE JUNGLE
Georges Bataille's Story of the Eye
GEORGI AND THE BUTTERFLIES
GEORGIA RULE
GEORGICA
Gerhard Richter Painting
GERMINAL
Geronimo
GERONIMO: AN AMERICAN LEGEND
GERRY
GESPENSTER
GET BACK
GET CARTER
The Get Down
Get Hard
GET HIM TO THE GREEK
GET LOW en de arthouse-western
GET ON THE BUS
Get Out
GET REAL
GET RICH OR DIE TRYIN'
GET SHORTY
THE GETAWAY
Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
GETTING EVEN WITH DAD
GETTING HOME
GETTING MY BROTHER LAID (MEIN BRUDER DER VAMPIR)
GETTYSBURG
GEVANGEN OP JAVA
GEVANGENEN VAN DE GROND
DE GEVLEKTE HOND (A PIEBALD DOG RUNNING ON THE EDGE OF THE SEA)
De geweldige beer
GFP Bunny
THE GHOST AND THE DARKNESS
GHOST DOG: THE WAY OF THE SAMURAI
GHOST IN THE SHELL (Mamoru Oshii)
Ghost in the shell (Rupert Sanders)
GHOST IN THE SHELL 2 (Mamoru Oshii)
GHOST RIDER
Ghost Rider: Spirit of Vengeance 3D
GHOST SHIP
GHOST WORLD
THE GHOST WRITER
Ghostbusters
GHOSTS FROM THE PAST
GHOSTS OF GIRLFRIENDS PAST
Gianni e le donne
The Gift (Joel Edgerton)
THE GIFT (Sam Raimi)
Gifted
GIGANTE
GIGLI
Gilbert
Gimme Danger — Long Live The Stooges
GIMME SHELTER
Ginger & Rosa
GINGER SNAPS
THE GINGERBREAD MAN
GIORNI E NUVOLE
The Girl
GIRL 6
Girl Most Likely
The Girl on the Train
A Girl Walks Home Alone at Night
GIRL WITH A PEARL EARRING
The Girl with the Dragon Tattoo
GIRL, INTERRUPTED
GIRLFIGHT
THE GIRLFRIEND EXPERIENCE
Girlhood
Girls seizoen 1-5
Girls Trip
GIRLS UNITED
GLADIATOR (Ridley Scott)
GLADIATOR (Rowdy Herrington)
LES GLANEURS ET LA GLANEUSE
GLAS OP CELLULOID
Glassland
Glee the 3D Concert Movie
GLENGARRY GLEN ROSS
THE GLIMMERMAN
GLITTERBUG
Gloria (Sebastián Lelio)
GLORIA (Sidney Lumet)
Glory
Gluckauf
GLUE
GNOMEO & JULIET
GO
GO GET SOME ROSEMARY
GO WEST, YOUNG MAN!
GOAL KICK OFF
God Bless America
GOD IS MY DJ
GOD TOLD ME TO
GOD'S LONELY MAN
THE GODDESS OF 1967
THE GODFATHER DVD COLLECTION
GODS AND MONSTERS
Gods of Egypt 3D
GODSEND
GODZILLA
Godzilla 3D
DAS GOEBBELS EXPERIMENT
De goede dood
GOHATTO
Going in Style
GOING THE DISTANCE
GOING TO SCHOOL WITH MY DAD ON MY BACK
Gold
GOLDEN BALLS
THE GOLDEN BOWL
THE GOLDEN COMPASS
GOLDENEYE
GOLDFISH MEMORY
Goltzius and the Pelican Company
GOLVEN
GOMORRA
GONE BABY GONE
Gone Girl
GONE IN 60 SECONDS
Gone With the Wind
GONIN
GOOD ADVICE
GOOD BYE, LENIN!
A Good Day To Die Hard
The Good Dinosaur
THE GOOD GERMAN
THE GOOD GIRL
THE GOOD HEART
Good Kill
A GOOD MAN IN AFRICA
GOOD MEN, GOOD WOMEN
A Good Old Fashioned Orgy
Good People
GOOD ROCKIN' TONIGHT
THE GOOD SHEPHERD
THE GOOD SON
Good Time
GOOD WILL HUNTING
A GOOD WOMAN
A GOOD YEAR
THE GOOD, THE BAD AND THE UGLY
GOODBOY!
GOODBYE BAFANA
GOODBYE LOVER
GOODBYE SOLO
GOODBYE SOUTH, GOODBYE
A GOOFY MOVIE
GOOISCHE VROUWEN
Gooische Vrouwen 2
Goosebumps 3D
GORDEL VAN SMARAGD
GORDOS
GOSFORD PARK
THE GOSPEL OF JOHN
GOSSIP
GOTHIKA
Die göttliche Ordnung
GOUD
DE GOUDEN SWIPE
DE GOUDLIJN PARAMARIBO — DAM
LE GOÛT DES AUTRES
GOUTTES D'EAU SUR PIERRES BRÛLANTES
GOYA'S GHOSTS
Gozaran — Time Passing
GRACE IS GONE
Grace of Monaco
GRACE OF MY HEART
LA GRAINE ET LE MULET
GRAN TORINO
The Grand Budapest Hotel
Le grand cahier
Grand central
Le grand soir
LE GRAND VOYAGE
La grande bellezza
IL GRANDE COCOMERO
GRANDE HOTEL
La grande illusion
Il grande sogno
The Grandmaster
GRAVE DANGER
THE GRAVE OF THE FIREFLIES
Gravity
GRBAVICA
GREASE
GREAT ECSTASY OF ROBERT CARMICHAEL
GREAT EXPECTATIONS (Alfonso Cuarón)
Great Expectations (Mike Newell)
The Great Gatsby
GREAT KILLS ROAD
GREAT MIGRATIONS
The Great Northwest
THE GREAT RAID
The Great Wall
THE GREAT WHITE HYPE
GREEN HAT
THE GREEN HORNET
The Green Inferno en Knock Knock (Eli Roth over)
Green Lantern 3D
THE GREEN MILE
Green Room
GREEN ZONE
GREENBERG
Greencard Warriors (Miriam Kruishoop over)
Greetings from Tim Buckley
The Grey
THE GREY ZONE
GRIDLOCK'D
DE GRIEZELBUS
GRIMM
Grimsby
THE GRINCH
GRINDHOUSE: DEATH PROOF
GRINDHOUSE: PLANET TERROR
GRIZZLY MAN
De groeten van Mike!
Gromozeka
HET GROOTSTE VAN HET GROOTSTE, ABRAHAM TUSCHINSKI
GROOVE
GROSSE POINTE BLANK
DE GROT
GROTE KLEINE MUIS: CIRKELIENTJE
DE GROTE TOVENAAR
DE GROTE VAKANTIE
De grote Zwaen
GROUNDHOG DAY
GROWN UPS
Grown Ups 2
THE GRUDGE
THE GRUDGE 2
Grudge Match
GRUMPIER OLD MEN
GRUMPY OLD MEN
GUANTANAMERA
The Guard
Guardians of the Galaxy
Guardians Of The Galaxy Vol. 2
GUARDING TESS
GUERNSEY
Güeros
La Guerre est Déclarée
GUESS WHO
A GUIDE TO RECOGNIZING YOUR SAINTS
GUINEVERE
GULLIVER'S TRAVELS 3D
GUMMO
The Gunman
THE GUNS OF NAVARONE
THE GURU
GUS VAN SANT BOX
El Gusto