La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Callahan en de cowboy

GRAN TORINO

Verenigde Staten, 2008 | Clint Eastwood
Al sinds 1971 dreigt Clint Eastwood sporadisch om te stoppen met acteren. Het zou zomaar kunnen dat het er met gran torino, een passend afscheid van één van Eastwoods iconische karakters, echt van komt.

Afgelopen januari vertoonde het Filmmuseum een retrospectief onder de titel 'Regisseur: Clint Eastwood', bestaande uit zeven van de acht films die Eastwood maakte waarin hij zelf níet te zien is. Het lijkt begrijpelijk die films als uitzonderingen te zien; Eastwood is en blijft bekender als acteur dan als regisseur. Maar juist het afgelopen decennium is hij als acteur veel zeldzamer geworden, terwijl hij als regisseur/producent (zoals hij standaard op de rol van zijn films staat) succesvoller en productiever is dan ooit. Niet voor niets werden vier van die acht films gemaakt in de afgelopen vijf jaar — mystic river (2003), het tweeluik flags of our fathers en letters from iwo jima (beiden 2006) en meest recentelijk changeling.
Het is een ontwikkeling die Eastwood zelf al vroeg signaleerde. Toen hij in 1971 zijn debuut als regisseur maakte met play misty for me zag hij dat expliciet als een middel om in het filmvak actief te kunnen blijven, ook als hij als acteur niet meer de gewenste rollen aangeboden kreeg. Dat moment lijkt inmiddels alweer ver achter ons te liggen; áls Clint nu acteert, is het in zijn eigen films. De laatste rol die hij voor een ander speelde was presidentslijfwacht Frank Horrigan in Wolfgang Petersens in the line of fire uit 1993. Sinds million dollar baby (2004), waar hij als acteur een Oscarnominatie voor kreeg, zag hij ook in zijn eigen films geen rollen voor zichzelf weggelegd. In zijn nieuwste, gran torino, eist hij (veel meer dan in million dollar baby) weer eens ouderwets de hoofdrol op; vrijwel elke scène van de film draait om hem.

Met of zonder hoed
Regisseur Sergio Leone, die Eastwood zijn opstapje naar het grote scherm gaf met de spaghettiwesterns for a fistful of dollars (1964), for a few dollars more (1965) en the good, the bad and the ugly (1966), zei ooit dat de acteur slechts twee gelaatsuitdrukkingen had: met hoed en zonder. Dat is misschien van toepassing op de twee iconische rollen die Eastwood in zijn carrière neerzette: de 'man zonder naam' (met hoed) in Leone's films, en 'Dirty' Harry Callahan (zonder hoed) in de reeks politiethrillers rond dat karakter, veelal gemaakt in samenwerking met (of in navolging van) regisseur Don Siegel.
Wie even buiten die twee onvermurwbare machomannen kijkt, ziet echter een subtiel speler met een fantastische komische timing, maar ook een acteur die wars is van elke aandachttrekkerij en zijn eigen beperkingen lijkt te kennen. Het zijn vooral zijn eigen films waarin hij de kans krijgt (of neemt) om dat te bewijzen, of dat nu gaat om lichtere rollen (zie bijvoorbeeld de actiekomedie every which way but loose, 1978) of het tonen van dramatische diepte (zoals in unforgiven of million dollar baby). Studiobazen, regisseurs en casting directors blijven Eastwood echter zien als Callahan of de cowboy. In ieder geval tot hij ze zelf te rusten legt, zoals hij met unforgiven voor zijn klassieke western(anti)held deed. De film over de laatste klus van 'gunslinger' William Munny is een confrontatie met geweld en de mythologisering van het Wilde Westen die bandieten tot helden heeft gemaakt.

Boze blanke man
Bleef over: Dirty Harry. De vijf films die tussen 1971 en 1988 rond het karakter werden gemaakt (de vierde, sudden impact uit 1983, regisseerde Eastwood zelf) hebben de tand des tijds meer dan doorstaan. En dus bleef interviewer na interviewer, en vooral studiobaas na studiobaas Eastwood de afgelopen jaren bestoken met de vraag of het karakter ooit terug zou keren. Hij heeft het altijd afgehouden. "Je moet realistisch over de dingen zijn", stelde hij in een interview in 2002. "Dirty Harry zou op mijn leeftijd niet meer op het politiebureau zitten, dus dat is dat."
Ook gran torino is uiteraard niet die officiële zesde Dirty Harry-film. Toch kan de film gezien worden als een eerbetoon aan, argument tegen en/of slotakkoord voor het Callahan-karakter, precies zoals unforgiven dat voor de man zonder naam was. Al is het dan niet Dirty Harry op leeftijd maar de oude Walt Kowalski die centraal staat. We begeven ons in gran torino niet op de straten van San Francisco, waar het gewelddadige gevoel voor gerechtigheid van Dirty Harry des te harder botste met de vrijgevochten plaatselijke mores, maar in een onbenoemde 'small town USA' ergens in het midwesten, waar Kowalski's boze blanke man nog altijd de norm is. En Kowalski is geen (ex-)politieman, maar een Korea-veteraan en gepensioneerd fabrieksarbeider voor Ford; de klassieke Ford Gran Torino die in zijn schuur staat te blinken, heeft hij ooit zelf aan de lopende band geproduceerd.
Maar hoewel er verschillen genoeg zijn, staan Walt en Harry (en misschien ook Clint zelf) op eenzelfde manier in het leven; beiden zijn mannen uit het Oude Testament die moeten omgaan met een nieuwtestamentische wereld. Zeker nu Kowalski's vrouw is overleden — de film opent (net als unforgiven) met haar begrafenis, en in alles voelen we dat zij degene was die bemiddelde tussen Walt en de wereld. Plotseling wordt hij constant met de moderne tijd geconfronteerd, en het bevalt hem maar niets. Zijn kleindochter kleedt zich als een sloerie, de priester is een broekie die maar over de 'zoetheid van de Heer' blijft zaniken, en zijn twee zoons zijn verwende mannen die hem naar een bejaardenhuis willen sturen. Kowalski maakt zijn ongenoegen kenbaar met ontevreden grommen, een soort groezelige zuchten die gedurende de film aan hem blijft kleven.

Zandzakken
Een grote bron van die zuchten zijn Walts Laotiaanse buren, en dan met name hun zoon, onderdeurtje Thao (Bee Vang), en dochter, de brutale Sue (Ahney Her). De derde of vierde generatie blanke immigranten waar Walt, net als zijn 'Italiaanse' kale kapper en de 'Ierse' aannemersvriend die hem af en toe bezoekt, toe behoort, moet in het straatbeeld steeds meer wijken voor nieuwe aanwinsten in de smeltkroes, tot hun grote ongenoegen. Met misprijzen ziet Walt toe hoe die 'gooks' zijn buurt laten verloederen (hun gras wordt niet gemaaid, de verf bladdert wat) en hoe hun tienerkinderen in bendes de straten onveilig maken.
Walts huis is zijn eiland. Dus als een Laotiaanse bende de timide Thao komt inlijven en daarbij enkele van zijn tuinkabouters sneuvelen, wordt het tijd om orde op zaken te stellen, ongeveer zoals Dirty Harry dat waarschijnlijk gedaan zou hebben: hij loopt naar buiten, geweer in de aanslag, en zegt ze van zijn gras te gaan. "In Korea stapelden we 'fucks' als jullie vijf voet hoog, gebruikten je als zandzakken", bijt hij ze toe. Ze druipen af. Dat Walt daarmee ook Thao redt, doet hem in eerste instantie weinig. Maar dan brengt de buurt hem copieuze Aziatische maaltijden, en gaat tolerantie door de maag. Hij neemt Thao onder zijn hoede, leert hem wat het is een man te zijn.
Als in de beste B-films van weleer smokkelt Eastwood wat politieke achtergronden de film in. Bijvoorbeeld wanneer Walts buurmeisje Sue hem een korte, scherp geschreven (maar wat houterig geacteerde) geschiedenisles geeft over waarom de Laotianen naar Amerika kwamen. Tijdens de Vietnamoorlog vochten ze aan de kant van de Amerikanen, maar toen de strijd verloren was werden ze aan hun lot overgelaten. En dus vluchtten velen van hen naar het beloofde land. Vriendelijk legt ze het hem uit, kort nadat Walt haar redde uit de klauwen van een opgeschoten buurtbende.
Maar uiteindelijk is gran torino, net als unforgiven dat was, vooral een commentaar op het geweld waar de iconische Clint-karakters patent op hebben. "Het klinkt alsof je meer van de dood weet dan van het leven", observeert die piepjonge priester in een van zijn gesprekken met Walt. En als de onvermijdelijke confrontatie tussen de familie en de bende er aan het eind van de film komt, vraagt Thao hem hoe het voelt iemand te vermoorden. "Dat wil je niet weten", zegt Walt, wiens oorlogsverleden duidelijk zwaarder weegt dan hij het meestal doet voorkomen. En juist in de verwikkelingen die volgen in het laatste halfuur van de film ontstijgt Eastwood de wat eendimensionale Walt die hij tot dat moment heeft neergezet.

Joost Broeren



top
GRAN TORINO

Maart 2009 #308

Productie
Clint Eastwood
Bill Gerber
Robert Lorenz
Regie
Clint Eastwood
Scenario
Nick Schenk
Camera
Tom Stern
Montage
Joel Cox
Gary Roach
Art direction
James Murakami
Muziek
Kyle Eastwood
Michael Stevens
Met
Clint Eastwood
Bee Vang
Ahney Her
Christopher Carley

Kleur, 116 minuten

Distributie
Warner Brothers
Te zien
vanaf 12 maart

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


G

G-FORCE
G.I. JANE
G.I. Joe: Retaliation
G.I. JOE: THE RISE OF THE COBRA
Gaamer
GABBEH
Gabrielle
GABRIELLE
GADJO DILO
GAINSBOURG, VIE HÉROÏQUE
GALAXY QUEST
Gallipoli
The Gallows
Gallows Hill
Gambit
THE GAMBLER
Game
THE GAME
Game of Thrones (Seizoen 5)
Game of Thrones Seizoen 1
GAMER
Le gamin au vélo
GAMLE MAEND I NYE BILER/OLD MEN IN NEW CARS
GANGS OF NEW YORK
Gangs of Wasseypur
Gangster Squad
GANGSTERBOYS
Het gangstermeisje
GARAGE
GARAGE DAYS
GARAGE OLIMPO
Les garçons et Guillaume, à table!
THE GARDEN
GARDEN STATE
GARFIELD
GARFIELD: A TALE OF TWO KITTIES
GARPASTUM
GAS, FOOD, LODGING
Gasland part I & II
GASTON'S WAR
GATTACA
IL GATTOPARDO
GAY
GAZON MAUDIT
Les géants
GEEN BEREIK
GEEST UIT DE POLDER
GEGE
Gegen die Wand
HET GEHEIM
Het geheim van Delft
HET GEHEIM VAN MEGA MINDY
GELUK IS ALS GLAS
EEN GELUKKIGE HAND
DE GELUKKIGE HUISVROUW
EEN GELUKKIGE TIJD
GEMINI (SOSEIJI)
Gemma Bovery
The General
THE GENERAL'S DAUGHTER
GENERATION KILL
LA GENÈSE
GENESIS
Genius
GENOVA
LES GENS NORMAUX N'ONT RIEN D'EXCEPTIONNEL
GEORGE MICHAEL: A DIFFERENT STORY
GEORGE OF THE JUNGLE
Georges Bataille's Story of the Eye
GEORGI AND THE BUTTERFLIES
GEORGIA RULE
GEORGICA
Gerhard Richter Painting
GERMINAL
Geronimo
GERONIMO: AN AMERICAN LEGEND
GERRY
GESPENSTER
GET BACK
GET CARTER
The Get Down
Get Hard
GET HIM TO THE GREEK
GET LOW en de arthouse-western
GET ON THE BUS
Get Out
GET REAL
GET RICH OR DIE TRYIN'
GET SHORTY
THE GETAWAY
Gett — The Divorce Trial of Viviane Amsalem
GETTING EVEN WITH DAD
GETTING HOME
GETTING MY BROTHER LAID (MEIN BRUDER DER VAMPIR)
GETTYSBURG
GEVANGEN OP JAVA
GEVANGENEN VAN DE GROND
DE GEVLEKTE HOND (A PIEBALD DOG RUNNING ON THE EDGE OF THE SEA)
De geweldige beer
GFP Bunny
THE GHOST AND THE DARKNESS
GHOST DOG: THE WAY OF THE SAMURAI
GHOST IN THE SHELL
Ghost in the shell
GHOST IN THE SHELL 2
GHOST RIDER
Ghost Rider: Spirit of Vengeance 3D
GHOST SHIP
GHOST WORLD
THE GHOST WRITER
Ghostbusters
GHOSTS FROM THE PAST
GHOSTS OF GIRLFRIENDS PAST
Gianni e le donne
THE GIFT
The Gift
GIGANTE
GIGLI
Gilbert
Gimme Danger — Long Live The Stooges
GIMME SHELTER
Ginger & Rosa
GINGER SNAPS
THE GINGERBREAD MAN
GIORNI E NUVOLE
The Girl
GIRL 6
Girl Most Likely
The Girl on the Train
A Girl Walks Home Alone at Night
GIRL WITH A PEARL EARRING
The Girl with the Dragon Tattoo
GIRL, INTERRUPTED
GIRLFIGHT
THE GIRLFRIEND EXPERIENCE
Girlhood
Girls seizoen 1-5
GIRLS UNITED
GLADIATOR
GLADIATOR
LES GLANEURS ET LA GLANEUSE
GLAS OP CELLULOID
Glassland
Glee the 3D Concert Movie
GLENGARRY GLEN ROSS
THE GLIMMERMAN
GLITTERBUG
GLORIA
Gloria
Glory
Gluckauf
GLUE
GNOMEO & JULIET
GO
GO GET SOME ROSEMARY
GO WEST, YOUNG MAN!
GOAL KICK OFF
God Bless America
GOD IS MY DJ
GOD TOLD ME TO
GOD'S LONELY MAN
THE GODDESS OF 1967
THE GODFATHER DVD COLLECTION
GODS AND MONSTERS
Gods of Egypt 3D
GODSEND
GODZILLA
Godzilla 3D
DAS GOEBBELS EXPERIMENT
De goede dood
GOHATTO
Going in Style
GOING THE DISTANCE
GOING TO SCHOOL WITH MY DAD ON MY BACK
Gold
GOLDEN BALLS
THE GOLDEN BOWL
THE GOLDEN COMPASS
GOLDENEYE
GOLDFISH MEMORY
Goltzius and the Pelican Company
GOLVEN
GOMORRA
GONE BABY GONE
Gone Girl
GONE IN 60 SECONDS
Gone With the Wind
GONIN
GOOD ADVICE
GOOD BYE, LENIN!
A Good Day To Die Hard
The Good Dinosaur
THE GOOD GERMAN
THE GOOD GIRL
THE GOOD HEART
Good Kill
A GOOD MAN IN AFRICA
GOOD MEN, GOOD WOMEN
A Good Old Fashioned Orgy
Good People
GOOD ROCKIN' TONIGHT
THE GOOD SHEPHERD
THE GOOD SON
GOOD WILL HUNTING
A GOOD WOMAN
A GOOD YEAR
THE GOOD, THE BAD AND THE UGLY
GOODBOY!
GOODBYE BAFANA
GOODBYE LOVER
GOODBYE SOLO
GOODBYE SOUTH, GOODBYE
A GOOFY MOVIE
GOOISCHE VROUWEN
Gooische Vrouwen 2
Goosebumps 3D
GORDEL VAN SMARAGD
GORDOS
GOSFORD PARK
THE GOSPEL OF JOHN
GOSSIP
GOTHIKA
GOUD
DE GOUDEN SWIPE
DE GOUDLIJN PARAMARIBO — DAM
LE GOÛT DES AUTRES
GOUTTES D'EAU SUR PIERRES BRÛLANTES
GOYA'S GHOSTS
Gozaran — Time Passing
GRACE IS GONE
Grace of Monaco
GRACE OF MY HEART
LA GRAINE ET LE MULET
GRAN TORINO
The Grand Budapest Hotel
Le grand cahier
Grand central
Le grand soir
LE GRAND VOYAGE
La grande bellezza
IL GRANDE COCOMERO
GRANDE HOTEL
La grande illusion
Il grande sogno
The Grandmaster
GRAVE DANGER
THE GRAVE OF THE FIREFLIES
Gravity
GRBAVICA
GREASE
GREAT ECSTASY OF ROBERT CARMICHAEL
Great Expectations
GREAT EXPECTATIONS
The Great Gatsby
GREAT KILLS ROAD
GREAT MIGRATIONS
The Great Northwest
THE GREAT RAID
The Great Wall
THE GREAT WHITE HYPE
GREEN HAT
THE GREEN HORNET
The Green Inferno
The Green Inferno en Knock Knock (Eli Roth over)
Green Lantern 3D
THE GREEN MILE
Green Room
GREEN ZONE
GREENBERG
Greencard Warriors (Miriam Kruishoop over)
Greetings from Tim Buckley
The Grey
THE GREY ZONE
GRIDLOCK'D
DE GRIEZELBUS
GRIMM
Grimsby
THE GRINCH
GRINDHOUSE: DEATH PROOF
GRINDHOUSE: PLANET TERROR
GRIZZLY MAN
De groeten van Mike!
Gromozeka
HET GROOTSTE VAN HET GROOTSTE, ABRAHAM TUSCHINSKI
GROOVE
GROSSE POINTE BLANK
DE GROT
GROTE KLEINE MUIS: CIRKELIENTJE
DE GROTE TOVENAAR
DE GROTE VAKANTIE
De grote Zwaen
GROUNDHOG DAY
GROWN UPS
Grown Ups 2
THE GRUDGE
THE GRUDGE 2
Grudge Match
GRUMPIER OLD MEN
GRUMPY OLD MEN
GUANTANAMERA
The Guard
Guardians of the Galaxy
Guardians Of The Galaxy Vol. 2
GUARDING TESS
GUERNSEY
Güeros
La Guerre est Déclarée
GUESS WHO
A GUIDE TO RECOGNIZING YOUR SAINTS
GUINEVERE
GULLIVER'S TRAVELS 3D
GUMMO
The Gunman
THE GUNS OF NAVARONE
THE GURU
GUS VAN SANT BOX
El Gusto