Good Time
Blade Runner 2049
mother!
Detroit
Manifesto (Julian Rosefeldt over)
Sodom en Gomorra in Parijs

J'AI PAS SOMMEIL

Frankrijk, 1993 | Claire Denis
In de jaren tachtig waarden er twee moordenaars door Parijs die het hadden voorzien op oude dames. Tenminste twintig bejaarden werden beroofd en vermoord. In 1987 bekenden twee homoseksuele mannen, Thierry Paulin en Jean-Thierry Mathurin, de moorden. Laatstgenoemde zit een twintigjarige gevangenisstraf uit, Paulin overleed in 1989 aan aids. Claire Denis nam deze moordzaak als uitgangspunt voor haar J'ai pas sommeil, een modieuze film over een spectaculair onderwerp.

Waarom wil iemand een film maken over seriemoordenaars? In Hollywood is het antwoord duidelijk, daar hoort men in films als Kalifornia door het moorden heen de kassa rinkelen. Maar een serieuze filmmaker? Wat valt er voor verstandigs te berde te brengen over het verschijnsel? Weinig of niets, zoals Henry, portrait of a serial killer, de beste film over dit onderwerp, koel observerend duidelijk maakte. De een gaat naar zijn werk, de ander gaat moorden en waarom dat zo is weten we niet, was de strekking van deze film. Daarom is Henry, portrait of a serial killer zo'n angstaanjagende film.
Natuurlijk zijn er ook films die wel op zoek gaan naar een verklaring, maar die weten nooit te overtuigen. Zo meent filmmaker Ian Kerkhof dat seriemoordenaars begrepen moeten worden als een signaal dat het joods-christelijke tijdperk op zijn einde loopt. Waarom dat zo zou zijn, weet hij in zijn Ten monologues from the lives of serial killers echter niet duidelijk te maken. En dan zijn er de films die het in de psychologie zoeken, maar ook die komen niet ver: waarom gaat die ene met een ongelukkige jeugd wel moorden en al die anderen niet?
En Claire Denis? Waarom maakt zij een film over twee seriemoordenaars? J'ai pas sommeil geeft geen duidelijk antwoord en lijkt vooral te willen mystificeren. De film suggereert een verband tussen de liefdesrelatie van de twee mannen en hun koele moordpartijen. Moord als een bevestiging van de liefdesband, zoiets verzint men alleen in Frankrijk. Het meest opvallende aan de film is echter zijn politieke incorrectheid: moordenaar Thierry Paulin (Richard Courcet) is zwart, homoseksueel, travestiet, drugsdealer en prostituée. Laat ik alles tegelijk nemen, dan trap in ieder geval tegen íemands schenen aan, moet Claire Denis hebben gedacht.

Hitsig Parijs
J'ai pas sommeil opent met beelden van de jonge actrice Daïga uit Litouwen, die, in het bezit van een vage belofte over werk, in een oude auto Parijs binnenrijdt. (Een goede rol van de Litouwse Katerina Golubeva, die we ons herinneren uit Sarunas Bartas' Trys dienos). Daïga is de buitenstaander door wiens 'onschuldige' ogen we naar Parijs kijken. Een geijkte filmmethode, die het mogelijk maakt om eens flink kritisch rond te kijken. We mogen aannemen dat Daïga de blik heeft meegekregen van Claire Denis, die niet alleen regisseerde maar samen met Jean-Pol Fargeau ook het scenario schreef.
Wat Daïga van Parijs te zien krijgt, stemt niet vrolijk. Dat begint al op de snelweg voor Parijs als ze wordt gepasseerd door een auto waarin mannen het neukgebaar maken. Als ze even later in een café iets wil bestellen, stuit ze op een horkerige barkeeper. Als ze weer buiten komt, kafferen twee seksistische politieagenten haar de huid vol vanwege haar fout geparkeerde auto. En als ze 's avonds op straat loopt, moet ze een bioscoop binnenvluchten om aan een opgewonden griezel te ontkomen. Welkom in hitsig Parijs.

Uitdagende poses
De verwikkelingen rond de twee moordenaars zouden het 'pièce de resistance' van de film moeten zijn, maar in werkelijkheid is deze intrige het zwakst. In haar vastberaden poging om niet politiek correct te zijn, schetst Claire Denis uitvoerig het homoseksuele milieu, waarin de twee moordenaars verkeren. De film krijgt daardoor een tamelijk ranzig karakter. De camera loert met de hoofdschuddende blik van de burger, die het ook allemaal niet meer begrijpt. Mannen in seksueel uitdagende poses, travestieten, geile blikken, hoererende jongens, o gut, o gut, waar moet het naar toe!? De camera krijgt maar niet genoeg van dit Sodom en Gomorra. Krijgen we nu voortaan in alle films over seriemoordenaars het uitgaansleven van de daders uitvoerig geschetst, of blijft dit voorbehouden aan zwarte, homoseksuele moordenaars?
Denis' grootste verbazing lijkt te zijn dat niemand in de familie- en kennissenkring van de moordenaars ooit enige verdenking koesterde. Zij waren toch altijd goed voor hun moeder? Een nieuw inzicht kunnen we dat moeilijk noemen. Daïga ziet alle westerse decadentie, rotzooi, geweld, egoïsme en andere kwalen met haar mooie ogen stoïcijns aan en trekt aan het slot van de film de enige juiste conclusie: natuurlijk valt het leven niet mee in Litouwen, maar daar zijn tenminste geen seriemoordenaars. Tuf, tuf rijdt het autootje Parijs uit.
Toegegeven: Claire Denis verpakt het fraai, want zij beschikt over veel talent. Visueel ziet J'ai pas sommeil, dankzij het camerawerk van Agnes Godard, er schitterend uit, met goed gekozen sfeerbeelden van het dagelijks leven in Parijs. Denis' denkfout is de gedachte dat een exceptioneel verschijnsel als seriemoordenaars geschikt is voor een kritische film over het moderne stadsleven. Bovendien lijkt zij de mening toegedaan dat een politiek incorrecte film automatisch ook interessant is. Zij heeft niet begrepen dat werkelijk interessante films zich niets aantrekken van deze modieuze begrippen. Alleen een trendgevoelige filmmaker leest de opiniepagina's in de krant.

Jos van der Burg

top
J'AI PAS SOMMEIL

Februari 1995 #153

Produktie

Bruno Pesery
Regie
Claire Denis
Scenario
Claire Denis
Jean-Pol Fargeau
Camera
Agnes Godard
Geluid
Jean-Louis Ughetto
Montage
Nelly Quettier
Muziek
Jean Louis Murat
Met
Katerina Golubeva
Richard Courcet
Vincent Dupont
Beatrice Dalle

Kleur, 110 minuten

Distributie
Argus Film
Te zien
op het Filmfestival Rotterdam en vanaf 9 februari in de bioscopen

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


J

J'AI PAS SOMMEIL
J'AI TUÉ MA MÈRE
J. Edgar
J. Kessels
JA & NEE
Ja zuster, nee zuster
Ja, ik wil!
JAAP HILLENIUS, POGING OM DICHTERBIJ TE KOMEN
JAAR 1
HET JAAR 2602
JACK
Jack and Jill
JACK AND SARAH
Jack bestelt een broertje
JACK FROST
Jack Reacher
Jack Reacher: Never Go Back
Jack Ryan: Shadow Recruit
Jack the Giant Slayer
THE JACKAL
JACKASS 3D
Jackass Presents: Bad Grandpa
JACKASS: NUMBER TWO
JACKASS: THE MOVIE
THE JACKET
Jackie (Antoinette Beumer)
Jackie (Pablo Larraín)
JACKIE BROWN
Jacques Tati: De complete collectie
Jacques Verbeek & Karin Wiertz: Filmmakers
JADE
JAGDHUNDE
Jagten
JALAN RAYA POS (DE GROOTE POSTWEG)
JALLA! JALLA!
JAMES AND THE GIANT PEACH
THE JAMES GANG
James White
JAMÓN JAMÓN
JAN DARA
JAN KOUNEN SHORTS
Jan Sierhuis zelfportret
JANA
Jane Eyre (Cary Fukunaga)
JANE EYRE (Franco Zeffirelli)
Jane Mansfield's Car
JANINE
Janis: Little Girl Blue (Amy Berg over)
De Jantjes
JAPANESE HORROR ANTHOLOGY VOL. 1
JAPANESE STORY
JAPÓN
JAR CITY
EL JARDIN DEL EDEN
JARDINS EN AUTOMNE
JARHEAD
Jason Bourne
JASON X: FRIDAY THE 13TH, PART 10
JASON'S LYRIC
Jasper & Julia en de dappere ridders
Jauja (Lisandro Alonso over)
La jaula de oro
Jaws
JAY AND SILENT BOB STRIKE BACK!
JCVD
Je me tue à le dire
JE RENTRE À LA MAISON
Je suis mort, mais J'ai des amis
JEAN SEBERG — AMERICAN ACTRESS
JEAN-LUC GODARD — VOLUME ONE/TWO
JEANNE LA PUCELLE
JEEPERS CREEPERS
JEEPERS CREEPERS 2
JEF VAN DER HEIJDEN, FIETSER NAAR DE MAAN
JEFFERSON IN PARIS
JEFFREY
JELLYFISH
JENNIFER'S BODY
JENSEITS DER STILLE
JERRY MAGUIRE
Jersey Boys
JERSEY GIRL
Jessabelle
JESUS CAMP
JESUS'S SON
JET LAG
Jeune & jolie
LE JEUNE WERTHER
JEUX D'ENFANTS
JEZUS IS EEN PALESTIJN
Jheronimus Bosch — Touched by the Devil
Jimi: All Is By My Side
JIMMY HOLLYWOOD
JIMMY NEUTRON: WONDERKIND
Jimmy P. — Psychotherapy of a Plains Indian
JIMMY ROSENBERG
Jimmy's Hall
JINDABYNE
JINGLE ALL THE WAY
Jiro Dreams of Sushi
JOAQUIN SABINA
Jobs
Jodorowsky's Dune
Joe
THE JOE D'AMATO COLLECTION
JOE'S APPARTMENT
JOEY BREAKER
JOHAN
JOHAN CRUIJFF — EN UN MOMENTO DADO
Johan en de verenkoning
JOHAN PRIMERO
JOHAN VAN DER KEUKEN — HET COMPLETE OEUVRE, BOX 1 EN 2
JOHN CARPENTER'S ESCAPE FROM L.A.
JOHN CARPENTER'S THE THING
John Carter
JOHN GRISHAM'S THE RAINMAKER
John Jansen
JOHN Q.
JOHN RABE
JOHN RAMBO IV
JOHN SAYLES COLLECTION
John Wick
John Wick 2
JOHNNY ENGLISH
JOHNNY MEIJER
JOHNNY MNEMONIC
JOHNNY STECCHINO
JOHNS
JONAH WHO LIVED IN THE WHALE
JONAS BROTHERS: THE 3D CONCERT EXPERIENCE
Jonas Mekas-box
Jonathas' Forest (A floresta de Jonathas)
THE JONESES
DE JONGEN DIE NIET MEER PRAATTE
Jongens
Joris & Boris en het geheim van de tempel
THE JOSEPH L. MANKIEWICZ COLLECTION
Joshua Oppenheimer: Early Works
JOSIE AND THE PUSSYCATS
JOUR DE FÊTE
LE JOURNAL D'UNE FEMME DE CHAMBRE
Journal d'une femme de chambre (Benoît Jacquot)
Journal de France
Journey 2: The Mysterious Island 3D
JOURNEY TO THE CENTER OF THE EARTH 3D
Journey to the Shore
JOURNEY TO THE SUN (GÜNESE YOLCULUK)
Joy (David O. Russell)
JOY (Mijke de Jong)
THE JOY LUCK CLUB
JOY RIDE
JOYRIDE
JU-ON (THE GRUDGE)
JUANA LA LOCA
JUDAS KISS
JUDE
JUDEX/NUITS ROUGES
The Judge
JUDGE DREDD
JUGGERNAUT
JUHA
JULIA
JULIAN PO
JULIE & JULIA
JULIEN DONKEY-BOY
Julieta
Julius In Winterland
JUMANJI
JUMPER
JUNEBUG
JUNGLE 2 JUNGLE
The Jungle Book
JUNGLE BOOK 2
JUNGLE JACK
JUNGLE JACK II, DE STOERE FILMSTER
JUNGLE RUDY
JUNIOR
JUNK MAIL
JUNO
Junun
Jupiter Ascending
JURASSIC PARK
JURASSIC PARK 3
Jurassic World
DE JURK
THE JUROR
Jurrasic Park 3D
Just a Beginning
JUST CAUSE
JUST FRIENDS
JUST GO WITH IT
JUST LIKE HEAVEN
Just Like Our Parents
JUST MARRIED
JUST MY LUCK
JUST THE TICKET
Just the Wind
Juste la fin du monde
JUSTIÇA
Justin Bieber's Believe
JUSTIN BIEBER: NEVER SAY NEVER