Burning
Tesnota
First Man
Transit (Christian Petzold over)
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
'hij had nul ego'

Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)

Nederland, 2018 | Claire Pijman
Geen obligate hommage, maar echt inzicht in leven en werk. Dat stond Director of Photo­graphy en documentairemaker Claire Pijman met Living the Light — Robby Müller voor ogen. Müller was cameraman van onder andere Dancer in the Dark, Breaking the Waves, Dead Man, Down by Law en Paris, Texas. 'Achter een camera staan, geeft je een plek in de wereld. Een soort bestaansrecht.'

Door Jos van der Burg

Ze bevindt zich in een rollercoaster, zegt Claire Pijman kort voor het filmfestival van Venetië, waar haar documentaire Living the Light — Robby Müller is opgenomen in het programma Venezia Classici. Dat daarin ook een documentaire is te zien van Peter Bogdanovich (over Buster Keaton) en een film over regisseur William Friedkin, is bijna te mooi om waar te zijn, zegt Pijman, die dat graag even uitlegt. "Robby's eerste Amerikaanse film als cameraman was Saint Jack (1979) van Bogdanovich. En met Friedkin maakte hij To Live and Die in L.A. (1985). Volgens sommigen is Los Angeles nooit mooier gefilmd dan in die film. Beter gezelschap is moeilijk denkbaar voor Robby in Venetië." Dat Pijman geregeld nog in de tegenwoordige tijd over Müller praat, is geen toeval. Haar vriendschap met Robby en zijn vrouw Andrea ontstond al in de jaren 90. Pijman studeerde in 1990 af aan de Filmacademie als cameravrouw. Een vrouw achter de camera kwam in die tijd nog niet veel voor, merkte Pijman. "Tijdens mijn studie stond ik er niet bij stil dat het een mannenberoep was, maar na mijn afstuderen kwam ik er snel achter. Camerajongens konden meteen aan de slag, maar meisjes niet. Men vroeg zich af of het werk niet te zwaar en te ingewikkeld voor je was. Wat is jullie probleem?, dacht ik. Omdat ik moeilijk werk vond, ging ik zelf films maken. Regisseren én achter de camera staan. Zo ben ik documentairemaker geworden, maar mijn passie is het draaien."

Claire Pijman


Brandende zon
Zo kort samengevat, lijkt het alsof Pijman snel carrière maakte in de filmwereld, maar zo ging het niet. Om brood te verdienen, deed ze allerlei baantjes. Bij Rudolf van den Bergs horrorfilm De Johnsons (1992) was ze clapperloader. Vier jaar later stond ze als focuspuller op de set van Paula van der Oests Always Yours, For Never. Op de set van die laatste film werkte ook Müllers vrouw Andrea als kostuumontwerper. Pijman: "Zij kwam uit Duitsland en was net naar Nederland verhuisd, maar ik wist niet dat zij Robby's vrouw was. Ik denk dat zij mijn naam aan hem doorgaf. Hij zocht namelijk een camera-assistent en vroeg mij. Het klikte, maar omdat ik net besloten had dat ik geen camera-assistent meer wilde zijn — ik wilde zelf draaien — deed ik het niet."
Toch nodigde Müller haar uit eens langs te komen. "Dat is waar mijn vriendschap met Andrea en Robby begon. Robby betrok mij als een van de cameramensen bij Wim Wenders' Cubaanse muziekfilm Buena Vista Social Club (1999). Ook vroeg hij mij als second unit bij een grote commercial. Ik ging vaak langs om raad als ik een project ging doen. Het was leuk om met hem over camerawerk te praten."
Bijna tien jaar later, Müller leed toen al aan vasculaire dementie, zou Pijman meegaan als standby voor Müller bij de Indonesische speelfilm Jermal. "Het bleek te zwaar voor Robby in de brandende zon en ik werd gevraagd om de film helemaal te draaien." In de jaren erna werd Müller vaak benaderd door mensen die een film over hem wilde maken. Ook Pijman werd gevraagd of het iets voor haar was, maar ze hield de boot af. "Ik heb veel films over cameramensen gezien, waarin iedereen zegt dat hij zo goed was en fijn om mee te werken, maar waarin niemand zegt wat er dan precies zo goed was. Omdat ik het Robby niet meer kon vragen — hij kon niet meer praten — zag ik geen goede ingang voor een film."

Polaroids
Dat veranderde toen Pijman Müllers homemovies, ongeveer vijftig uur Hi8-filmpjes, digitaliseerde. "Andrea zei te hopen dat het me zou inspireren voor een film over Robby. Ik zag de filmpjes en was verkocht. Daarin zie je precies hoe hij kijkt, de camera gebruikt als middel om contact te maken, de lichtval vastlegt en film als een schetsboek gebruikt. Allemaal zaken waar wij het altijd over hadden. Ik hoefde het nu niet meer te vragen, maar kon het laten zien. En omdat het privébeelden zijn, vertellen ze ook meteen het verhaal van zijn leven en wordt duidelijk wat voor man hij was."
Hoe vrij was ze om te maken wat ze wilde maken? "Ik kreeg alle vertrouwen. Andrea kon Robby tot het laatste moment heel goed 'lezen'. Daardoor wist ik dat het goed was wat ik deed. Andrea was zelf bezig met een boekje over Robby's polaroids en daardoor voelde het maken van de film ook echt als een samenwerking."
Pijmans enthousiasme werd vier jaar geleden niet door iedereen gedeeld. De financiering van Living the Light — Robby Müller ging niet van een leien dakje. Eye Filmmuseum haakte als eerste aan, omdat het de homemovies uitstekend kon gebruiken voor de expositie twee jaar geleden over Robby Müller. Ook stuurde Eye Pijman op pad om met Müller bevriende cameramensen en regisseurs, onder wie Wim Wenders en Jim Jarmusch, te interviewen. Het leverde zoveel uitstekend materiaal op dat ook het Filmfonds inzag dat er in de homemovies en de interviews een prachtfilm over Müller zat.



Hollywoodmachinerie
Het beeld dat uit Living the Light opdoemt is dat van een man die aan de camera vastgeplakt zit. Niet alleen op de set, maar ook thuis. Pijman herkent het. Lachend: "Soms vragen ze bij mij thuis of ik even echt kan kijken in plaats van door een lens. Achter een camera staan, geeft je een plek in de wereld. Een soort bestaansrecht. Je hoeft je nooit ongemakkelijk te voelen, want je doet iets zinnigs. Ik denk dat Robby dat ook zo voelde."
Als Pijman Müllers filmbenadering in een paar woorden moet samenvatten, zijn dat eenvoud en intuïtie. "Hoe eenvoudiger de dingen waren, hoe beter hij het vond. Hij was een briljante cameraman, die trouw was aan zichzelf en zijn intuïtie. Intuïtie is een dubieuze term, want wat is het precies? Maar toch past hij bij Robby. Hij werkte echt vanuit zijn gevoel en aardde daarin het beste."
Wat niet wil zeggen, dat Müller maar wat aanrommelde. "Hij wist precies wat hij deed. Kijk maar naar hoe secuur hij alles belichtte. Hij hield niet van techniek, maar wist er alles van. Het ging hem erom dat de techniek congruent was met wat hij voelde. Dat is wat ik bedoel met intuïtie." Het verklaart dat de keren dat Müller in de Hollywoodmachinerie terechtkwam, niet zijn meest gelukkige en beste werk opleverde. "Hollywood paste slecht bij hem, want daar word je ingehuurd om te doen wat anderen willen. Robby was iemand die samen dingen wilde ontdekken en ontwikkelen. Als je voor hem koos, moest je ook open staan voor zijn ideeën. Hij hield van eenvoud en improviseren. Als jonge hond ergens in springen vond hij aantrekkelijker dan een kant en klaar supergefinancieerd project doen."

Geen bewijsdrang
Naast vriendschap kreeg Pijman van Müller levenslessen. "Robby blijft altijd op mijn schouder zitten. Ik heb ontzettend veel van hem opgestoken. Toen ik hem leerde kennen, was ik nog niet lang van de Filmacademie af en piekerde ik over hoe ik me staande moest houden in de competitieve filmwereld. Robby zei dat je in de filmwereld alleen moet werken met mensen die jou kiezen en projecten moet doen die je interessant vindt. Als je dat niet doet, kun je misschien wel veel werken, maar als het niets oplevert, vond hij dat eigenlijk verschrikkelijk. Die visie gaf mij een enorme rust. Ik besloot om mijn eigen dingen te doen en trouw te blijven aan mezelf."
Müller was een mensenmens, zegt Pijman. "Robby hield echt van mensen. Rüdiger Vogler (acteur in veel films van Wim Wenders) zegt niet zomaar in de film dat hij je het gevoel gaf dat je geliefd was. En Nastassja Kinski (in Living the Light te zien in haar iconische rol in Paris, Texas) komt speciaal naar de première in Venetië, 'omdat ze zo dol op Robby was'." Robby had nul ego. Ook had hij een enorme hekel aan het woord 'uitdaging'. Ik heb nooit kunnen achterhalen waarom precies, maar ik denk omdat in dat woord iets zit van competitie en bewijsdrang. Robby had dat niet. Hij vond het leuk om iets nieuws te ontdekken en te doen, maar niet als uitdaging of om iets te overwinnen."


top
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)

Oktober 2018 #413

Productie
Carolijn Borgdorff
Regie en scenario
Claire Pijman
Camera
Robby Müller
Claire Pijman
Montage
Katharina Wartena
Muziek
Sqürl
Jim Jarmusch
Carter Logan
Met
Wim Wenders
Lars von Trier
Jim Jarmusch
Rüdiger Vogler

Kleur, 86 minuten

Distributie
Cinema Delicatessen
Te zien
op het Nederlands Film Festival en vanaf 20 september in de bioscoop

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


L

L'chaim!
L.A. CONFIDENTIAL
La La Land
LAAGLAND
DE LAATSTE DAGEN VAN EMMA BLANK
DE LAATSTE OVERWINNING
LABAN HET ALLERLIEFSTE SPOOKJE
LADDER 49
LADIES IN LAVENDER
LADIES IN LOVE
LADIES ROOM
LADRI DI BICICLETTE (FIETSENDIEVEN)
IL LADRO DI BAMBINI
The Lady
Lady Bird
LADY CHATTERLEY ET LE HOMME DE BOIS
LADY EN DE VAGEBOND
The Lady in the Van
LADY IN THE WATER
Lady Macbeth (William Oldroyd over)
LADY SNOWBLOOD
LADYBIRD, LADYBIRD
THE LADYKILLERS
LAGAAN
LAGRIMAS NEGRAS
LAILA'S BIRTHDAY
LAISSEZ-PASSER
LE LAIT DE LA TENDRESSE HUMAINE
THE LAKE HOUSE
LAKE PLACID
LAKE TAHOE
LAKEBOAT
LAMENTO EMORI
LAMERICA
LAND AND FREEDOM
Land of Mine — Under Sandet
LAND OF PLENTY
LAND OF THE DEAD
The Land of the Enlightened
THE LAND OF THE WANDERING SOULS
Land van aankomst
Landscape Suicide
LANDSCHAPPEN WAAR NIEMAND VAN WEET
LANG & GELUKKIG
Lang leve de Koningin
De lange weg naar het Noorden (Tout en haut du monde)
LANGER LICHT
THE LANGOLIERS
DE LANGSTE REIS
LANSKY
LANTANA
LAP ROUGE
LARA CROFT TOMB RAIDER: THE CRADLE OF LIFE
LARA CROFT: TOMB RAIDER
Larry Crowne
LARS AND THE REAL GIRL
LAST ACTION HERO
THE LAST AIRBENDER 3D
THE LAST BROADCAST
THE LAST CASTLE
LAST CHANCE HARVEY
LAST CONVERSATION
LAST DANCE
LAST DAYS
THE LAST DAYS
THE LAST DAYS OF SHISHMAREF
The Last Elvis (El último Elvis)
THE LAST EXORCISM
The Last Exorcism part II
Last Hijack (Femke Wolting en Tommy Pallotta over)
LAST HOLIDAY
THE LAST HOUSE ON THE LEFT
THE LAST KING OF SCOTLAND
THE LAST LEGION
LAST MAN STANDING
LAST NIGHT
LAST RESORT
THE LAST SAMURAI
THE LAST SEDUCTION
THE LAST SEDUCTION II
The Last Sentence
The Last Son
THE LAST STATION
LAST STOP 174
THE LAST SUPPER
THE LAST TRAIN
LAST TRAIN HOME
Last Vegas
The Last Witch Hunter
The Last Wolf
LATCHO DROM
LATE FRAGMENT
LATE MARRIAGE
Late Mizoguchi
A Late Quartet
Late Spring
LAURA'S STER
Laurence Anyways
LAW ABIDING CITIZEN
Lawless
LAWNMOWER MAN 2: BEYOND CYBERSPACE
Lay the Favorite
LAYER CAKE
Layla Fourie
Layla M.
LBJ
LEAF ON A PILLOW
THE LEAGUE OF EXTRAORDINARY GENTLEMEN
A LEAGUE OF THEIR OWN
Lean on Pete
Leaning into the Wind
LEAP YEAR
Leatherface
LEATHERHEADS
LEAVING LAS VEGAS
LEAVING MANDELA PARK
LEBANON
DAS LEBEN DER ANDEREN
DAS LEBEN IST EINE BAUSTELLE
Lee Towers: The Voice of Rotterdam
LEEF!
DE LEEUWENKONING II: SIMBA'S TROTS
LEF
LEFT LUGGAGE
LEGALLY BLONDE
LEGALLY BLONDE (2): RED WHITE AND BLONDE
Legend
THE LEGEND OF 1900
THE LEGEND OF BAGGER VANCE
THE LEGEND OF GINGKO/GINGKO BED 2
The Legend of Hercules
The Legend of Longwood
The Legend of Tarzan
LEGEND OF THE GUARDIANS 3D
LEGEND OF ZORRO
De legende van Walhalla: Thor
LEGENDS OF THE FALL
De LEGO Batman Film
De LEGO Film
De LEGO Ninjago Film
The Leisure Seeker
LEK
LEMMING
LEMON TREE
Lemonade
LEMONY SNICKET'S A SERIES OF UNFORTUNATE EVENTS
Lena
LEO TOLSTOY'S ANNA KARENINA
LA LEÓN
LEON
LEONARD COHEN: I'M YOUR MAN
LEONERA
THE LEOPARD SON
LEPEL
LESBIAN VAMPIRE KILLERS
The Lesson
LET EACH ONE GO WHERE HE MAY
LET ME HAVE IT ALL
LET ME IN
LET THE RIGHT ONE IN
Let's Be Cops
LET'S MAKE MONEY
LETHAL WEAPON 4
LETTER TO AMERICA
LETTERS FROM A KILLER
LETTERS FROM IWO JIMA
LETTERS TO JULIET
LA LETTRE
DE LEUGEN
Leve boerenliefde
LEVE HET BRUINE MONSTER
Het leven is vurrukkulluk
LEVEN MET JE OGEN
HET LEVEN UIT EEN DAG
Het leven volgens Nino
Leven? Of theater?
HET LEVENDE BOS
Levende rivier
Leviathan (Andrei Zvjagintsev)
Leviathan (Lucien Castaing-Taylor, Verena Paravel)
LEVITY
UNE LIAISON PORNOGRAPHIQUE
LIAM
LIAR
LIAR LIAR
LIBERA
La libertad
LIBERTÉ
THE LIBERTINE
LIBERTY HEIGHTS
LICENSE TO WED
LICHTER (DISTANT LIGHTS)
LIEBE IN GEDANKEN (LOVE IN THOUGHTS)
Het lied van de zee
LIEDEREN UIT HET LAND VAN MIJN MOEDER
LIEFDE EN GELUK
Liefde is aardappelen
LIES
Life (Anton Corbijn)
Life (Daniel Espinosa)
LIFE (Ted Demme)
LIFE ACCORDING TO AGFA
THE LIFE AND DEATH OF PETER SELLERS
THE LIFE AQUATIC WITH STEVE ZISSOU
LIFE AS A HOUSE
LIFE AS WE KNOW IT
THE LIFE BEFORE HER EYES
LIFE DURING WARTIME
LIFE IS A MIRACLE
Life is Beautiful
A LIFE LESS ORDINARY
Life of Crime
THE LIFE OF DAVID GALE
Life of Pi
Life, Animated
Lifeforce
Lifelong
LIFESAVERS
LIFETIMES
The Light Between Oceans
LIGHT SLEEPER
The Light Thief
Light Years
THE LIGHTHOUSE
LIGHTS IN THE DUSK
Lights Out
LIJMEN HET BEEN
Like Father, Like Son
LIKE GRAINS OF SAND
LIKE IT IS
LIKE MIKE
Like Someone in Love
LILA DIT ÇA
Lilet Never Happened
LILJA 4-EVER
LILO & STITCH
Lilting (Hong Khaou over)
Lily Lane (Previously Unreleased)
LIMBO
THE LIMEY
LIMITLESS
THE LIMITS OF CONTROL
LIMO
Lincoln
THE LINCOLN LAWYER
LINHA DE PASSE
LINKS
Lion
THE LION KING
Lion King 3D
LIONS FOR LAMBS
LIPSTICK ON YOUR COLLAR
LISA
Lisandro Alonso Box
LISBON STORY
Listen to Me Marlon
Little Black Spiders
LITTLE BUDDHA
LITTLE CHILDREN
LITTLE MAN
Little Men
LITTLE MISS SUNSHINE
LITTLE NICKY
LITTLE ODESSA
A LITTLE PRINCESS
THE LITTLE RASCALS
LITTLE SENEGAL
Little Sparrows
A LITTLE TRIP TO HEAVEN
THE LITTLE VAMPIRE
LITTLE VOICE
LITTLE WOMEN
Live By Night
LIVE FLESH
LIVE FOREVER
LIVE!
LIVERPOOL
Living and Other Fictions
LIVING IN OBLIVION
LIVING OUT LOUD
Living the Light — Robby Müller (Claire Pijman over)
LIVING WITH AN IDIOT
Liza, the Fox-Fairy
THE LIZZIE MCGUIRE MOVIE
Lo and Behold: Reveries of the Connected World
LOADED
The Lobster
THE LOCALS
LOCH NESS
LOCK, STOCK AND TWO SMOKING BARRELS
Locke
Lockout
LOENATIK DE MOEVIE
Loenatik, te gek
LOFT
Logan
Logan Lucky
La loi du marché (Vincent Lindon over)
Loin des hommes
LOL: Laughing Out Loud
LOLA RENNT
Lola Versus
LOLITA
LOMAX, THE SONGHUNTER
LONDON RIVER
LONDON TO BRIGHTON
LONE STAR
The Loneliest Planet
LONELY HEARTS
A Long and Happy Life
THE LONG DAY CLOSES
UN LONG DIMANCHE DE FIANÇAILLES
THE LONG KISS GOODNIGHT
The Long Season
A Long Story
LONG TIME DEAD
THE LONG WEEKEND
The Longest Ride
The Look of Love
The Look of Silence (Joshua Oppenheimer over)
LOOK WHO'S TALKING NOW!
LOOKING FOR ERIC
LOOKING FOR RICHARD
Looking Glass
THE LOOKOUT (John Badham)
THE LOOKOUT (Scott Frank)
LOONEY TUNES: BACK IN ACTION
Looper
LORD OF ILLUSIONS
THE LORD OF THE RINGS: THE FELLOWSHIP OF THE RING
THE LORD OF THE RINGS: THE RETURN OF THE KING
THE LORD OF THE RINGS: THE TWO TOWERS
LORD OF WAR
Lore
LORENZO'S OIL
LOST AND DELIRIOUS
THE LOST CITY
The Lost City of Z
LOST HIGHWAY
LOST IN SPACE
LOST IN TRANSLATION
LOST IN YONKERS
LOST PARADISE
THE LOST PARADISE
LOST PERSONS AREA
Lost River
LOST SOULS
The Lost Weekend
THE LOST WORLD: JURASSIC PARK
LOT
A LOT LIKE LOVE
Lotgenoten
Lotte en de maansteen
LOTTE VAN UITVINDERSDORP
Lotus
LOU BIOU
LOU REED'S BERLIN
Louder Than Bombs (Joachim Trier over)
Louis en de Aliens
Louis Theroux: My Scientology Movie
Louis van Gasteren-box
LOUISE (TAKE 2)
Louise en hiver
Louise Wimmer
LOURDES
Love & Friendship
Love & Fungi
LOVE & OTHER DRUGS
LOVE & SEX
Love (Judd Apatow, Paul Rust, Lesley Arfin)
Love (William Eubank)
Love 3D (Gaspar Noé)
LOVE ACTUALLY
LOVE AFFAIR
LOVE AND DEATH ON LONG ISLAND
Love and Honor
LOVE AND HUMAN REMAINS
LOVE AND OTHER CATASTROPHES
LOVE CONQUERS ALL
LOVE ETC.
Love Eternal
THE LOVE GURU
LOVE IN THE TIME OF CHOLERA
Love Is All You Need
Love is Strange
LOVE IS THE DEVIL
Love is Thicker Than Water
THE LOVE LETTER
LOVE LIVE LONG
LOVE LIZA
LOVE ME
LOVE OBJECT
The Love Punch
LOVE RANCH
LOVE SERENADE
LOVE! VALOUR! COMPASSION!
Love, Rosie
Love, Simon
Lovelace
Loveless
LOVELY & AMAZING
THE LOVELY BONES
LOVELY BY SURPRISE
LOVELY RITA
LOVER OF LOSER
A LOVESONG FOR BOBBY LONG
Loving
Loving Vincent
THE LOW LIFE
Lucia de B.
LUCÍA Y EL SEXO
Lucky
LUCKY BREAK
LUCKY EN ZORBA
LUCKY NUMBER SLEVIN
LUCKY NUMBERS
The Lucky One
LUCKY YOU
THE LUCONA AFFAIR
LUDWIG
LUDWIG 1881
LUGARES COMUNES
Lukas & Abel: Vleugelbroertjes
LULU
Lumière! L'aventure commence
LUMUMBA
LUNA PAPA
LUNAR ECLIPSE
The Lunchbox
LUNDI MATIN
LOS LUNES AL SOL
LUST, CAUTION
LUTHER
THE LUZHIN DEFENCE
LYNCH (ONE)