M

Duitsland, 1929 | Fritz Lang
Vanaf het eerste shot waarin van boven wordt neergekeken op een groepje spelende kinderen tot aan het laatste shot waarin kindermoordenaar Hans Beckert voor de rechtbank staat, wordt Fritz Langs klassieker uit 1931 voortgestuwd door een meesterlijke suspense. Dat Beckert de moordenaar is weten we dan al lang, want het was niet Langs intentie om een moordmysterie te maken.
m, geschreven door Langs toenmalige vrouw Thea von Harbou en gebaseerd op 'het monster van Düsseldorf' Peter Kurten, is veel meer dan een whodunnit. Net als Charles Laughtons the night of the hunter uit 1955 — eveneens een klassieker van het expressionisme waarin de dader al vroeg bekend wordt — is m geen film over een moordenaar. En ze lijken nog in meer opzichten op elkaar. Zowel Laughtons moordenaar Harry Powell als Hans Beckert in m kondigt zijn verschijning aan met een deuntje. Beckert fluit een paar noten uit Peer Gynt, Powell zingt het christelijke Leaning on the everlasting arms. Het effect is elke keer oorverdovend omdat het in de films zo stil is op straat. Alsof de wereld stilstaat. IJzingwekkend als je bedenkt dat beide films vooral iets willen zeggen over wat er op dat moment in Duitsland en de VS aan het gebeuren was. Ondanks de koelbloedigheid van de moordenaar leek Laughton zich vooral druk te maken over de reacties van de dorpelingen op de verschijning van de moordende priester, die een wolf in schaapskleren blijkt te zijn. Ongetwijfeld was dat een verholen kritiek op communistenjager McCarthy en de nationale paranoia van die tijd.
Ook voor Lang is de moordenaar slechts een aanleiding om het over iets anders te hebben. Lang spiegelt eigenlijk voortdurend hoe zowel de politie als de Berlijnse onderwereld jacht maakt op de moordenaar. De politie vanwege politieke druk, de onderwereld vanwege de intensieve politiecontroles die hen het werk onmogelijk maken. Hun missies worden inwisselbaar en uiteindelijk moet de moordenaar voor twee rechtbanken verschijnen. Algemeen wordt aangenomen dat Lang met die vergelijking tussen het staatsapparaat en criminelen de oprukkende nazi's bekritiseerde. Hij ontving in ieder geval doodsbedreigingen en vluchtte kort daarna naar Amerika. m en the night of the hunter: twee iconen van het expressionisme over groepsgedrag en het landschap van de angst.
Ronald Rovers

top