The Killing of a Sacred Deer
Visages villages
Happy End
A Ghost Story
Battle of the Sexes
Met je oog over het schilderij dansen

National Gallery (Frederick Wiseman over)

Frankrijk/Verenigde Staten/Groot-Brittannië, 2014 | Frederick Wiseman
Kijken naar mensen die naar kunst kijken vertelt ons niet alleen iets over kunst maar ook over kijken. Het hypnotiserende Droste-effect van Frederick Wisemans National Gallery.

Door Dana Linssen

Wat is er toch aan de hand dat zoveel filmmakers de afgelopen jaren hun camera op museummuren (en -structuren) richtten? Dat de manier waarop wij naar kunst kijken, kunst tentoonstellen, exposeren en exploiteren en de vraag wat kunst voor ons betekent onderwerp van films is, die op hun beurt ook weer kunst zijn die naar kunst kijkt? Zijn wij anders naar kunst gaan kijken? Is het tijd om onze verhouding tot kunst te herdefiniëren?

Frederick Wiseman (portret Fabrizio Maltese)


Skiën
Toeval is het natuurlijk. Hoe de Amerikaanse documentaireveteraan Frederick Wiseman, bekend van zijn commentaarloze films waarin hij het leven gadeslaat in gevangenissen, scholen, dans- en theatergezelschappen in 2012 terechtkwam in de Londense National Gallery. Wiseman was aan het skiën in Zwitserland toen een kennis die bij het museum werkte, vroeg of hij eigenlijk wel eens een film in een museum had gemaakt. Maar zo toevallig was het niet, vertelde de filmmaker op het Filmfestival Cannes, waar National Gallery vorig jaar in première ging. Want een museum stond al jaren op Wisemans longlist van mogelijke onderwerpen. "Dus ik zei: wat mij betreft kan ik morgen beginnen." Een week later vloog hij naar Londen en was het geregeld: Wiseman zou full access krijgen tot alles wat zich in het museum afspeelt, voor- en achter de schermen, tijdens openingsuren en daarna.
Ook National Gallery is weer een typische Wiseman. Hij is in al zijn films geïnteresseerd in structuren, of ze nu organisatorisch, sociologisch of anderszins hiërarchisch zijn. Zijn observerende stijl deconstrueert die menselijke bouwwerken van wetten, regels en conventies. Maar het is aan ons om daar doorheen te kijken. En zelf te zien waar zijn film over gaat.

Over kunst praten
In National Gallery zien we alle kanten van het museumleven, maar een terugkerend beeld zijn de vele gidsen, experts en educatieve medewerkers die aan verschillende groepen bezoekers kunstwerken uitleggen. Het staat haaks op Wisemans eigen gedecideerdheid om weinig over de betekenis van zijn werk te praten. Wiseman: "Ik heb ze niet gefilmd om wat ze zeggen, want ze zeggen allemaal iets anders. Er is niet een soort partijlijn van de National Gallery. De kunstwerken laten verschillende interpretaties toe. Vaak spreken ze elkaar tegen. Dat heb ik willen laten zien. Dat er zoveel verschillende ideeën zijn over kunst, over de relaties tussen beeldende kunst en de andere kunsten."

Inzoomen
De rondleiders refereren vaak aan de cinema, aan filmisch kijken, aan de verschillen tussen de beide kunstvormen. Daardoor wordt National Gallery (onbedoeld) ook een reflectie op de cinema, op z'n eigen kunstvorm. Plus dat Wiseman iets doet wat het menselijk oog nooit op die manier kan: de schilderijen zoveel mogelijk beeldvullend, zonder lijst of muur op de achtergrond filmen, en dan inzoomen en met zijn camera-oog over het schilderij dwalen. Wiseman: "De film gaat over verschillende manieren om een verhaal te vertellen. Met woorden en met beelden, en op een gegeven moment ook met poëzie en met dans. Die dansvoorstelling aan het einde van de film was toeval. Ik film alleen wat er gebeurt, organiseer niets, doe geen research. Het filmen zelf is de research, maar het was wel een geschenk."

Terugkijken
Een ander veelvoorkomend beeld in National Gallery is de drietrapsraket van schilderijen, mensen die naar schilderijen kijken, en dan weer een shot dat bijna lijkt te suggereren dat de schilderijen terugkijken. Wiseman: "Het is tweerichtingsverkeer. Mensen die naar schilderijen kijken en de schilderijen die 'terugkijken', bij wijze van spreken. Maar het zegt natuurlijk ook iets over wat ik zelf doe met mijn films. Ik kijk ook naar mensen. In deze film kijk ik zowel naar mensen als naar schilderijen, en dat creëert een dialoog, een effect dat de schilderijen terug lijken te lijken, alsof de kunst en de mensen op elkaar reageren."
Bijzonder is ook dat de National Gallery tours organiseert voor blinden. Niet zomaar een gimmick volgens Wiseman die de scène prominent in het begin van de film monteerde: "Bij het kijken naar kunst gaat het altijd om de relatie tussen concreet en abstract, tussen wat je ziet en wat je voelt, ook letterlijk, en met welke zintuigen je 'betekenis' ervaart. Dat is cruciaal in al mijn werk. Die relatie tussen concreet en abstract speelt op alle niveaus van betekenisgeving."


top
National Gallery (Frederick Wiseman over)

Februari 2015 #373



Regie
Frederick Wiseman

Kleur, 181 minuten

Distri­butie
Cinéart
Te zien
vanaf 12 februari

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


N

N — The Madness of Reason
N'OUBLIE PAS QUE TU VAS MOURIR
NA PUTU
NAAR DE KLOTE!
NACHMITTAG
NACHO LIBRE
NACHTRIT
NACHTVLINDER
NADIE CONOCE A NADIE
NADINE
NAISSANCE DES PIEUVRES
NAKED
THE NAKED CITY
NAKED GUN 33 1/3
NAKED IN NEW YORK
THE NAKED PREY
THE NAMESAKE
LA NANA
Nannerl, la soeur de Mozart
THE NANNY DIARIES
NANNY MCPHEE
NANNY MCPHEE AND THE BIG BANG
NAPOLEON
Napoléon
NAQOYQATSI
NARC
NATHALIE
National Gallery (Frederick Wiseman over)
NATIONAL SECURITY
NATIONAL TREASURE
NATIONAL TREASURE: BOOK OF SECRETS
THE NATIVITY STORY
NATURAL BORN KILLERS
Nature
DE NATUURLIJKE RUIMTE
The Navigator
THE NAVIGATORS
NE LE DIS À PERSONNE (TELL NO ONE)
Ne me quitte pas
NEAK SRE
Nebraska
NED KELLY
NEDS
Need for Speed
NEEDFUL THINGS
THE NEGOTIATOR
LA NEGRA ANGUSTIAS
Les neiges du Kilimandjaro
Neighbouring Sounds
NEKO-MIMI
NELL
NELLY ET MR. ARNAUD
Nelsons No. 5
NEMMENO IL DESTINO
Nena
NÉNETTE ET BONI
Neon Bull
The Neon Demon
NEROLIO (Aurelio Grimaldi over)
Neruda
Nerve
THE NET
The Net (Geumul)
THE NETHER-HORROR COLLECTION
NETTOYAGE À SEC
Never a Dull Moment
NEVER BEEN KISSED
NEVER LET ME GO
NEVER TALK TO STRANGERS
THE NEW DAUGHTER
THE NEW GUY
NEW IN TOWN
NEW JERSEY DRIVE
New Kids Nitro
NEW KIDS: TURBO!
NEW MOON: THE TWILIGHT SAGA
NEW POLICE STORY
NEW ROSE HOTEL
THE NEW SWISS FAMILY ROBINSON
THE NEW WORLD
New Year's Eve
NEW YORK MINUTE
NEW YORK, I LOVE YOU
NEW YORK, IMAGES FROM THE EDGE
The Newsroom
THE NEWTON BOYS
NEXT
THE NEXT BEST THING
Next Goal Wins
NEXT STOP WONDERLAND
THE NEXT THREE DAYS
Next to Her
The Nice Guys
Nick
NICK OF TIME
NID DE GUÊPES/THE NEST
NIET ZONDER JOU
DE NIETSNUT
DE NIEUWE AVONTUREN VAN HET MOLLETJE
Nieuwe helden
DE NIEUWE MOEDER
Nieuwe tieten
De nieuwe wildernis
NIGHT AND THE CITY
NIGHT AT THE MUSEUM
NIGHT AT THE MUSEUM: BATTLE OF THE SMITHSONIAN
Night at the Museum: Secret Of The Tomb
A NIGHT AT THE ROXBURY
The Night Before
NIGHT FALLS ON MANHATTAN
NIGHT MAIL
Night Moves
Night of 1000 Hours
THE NIGHT OF THE HUNTER
NIGHT TRAIN (Previously Unreleased)
Night Train to Lisbon
NIGHT WATCH (NOCHNOI DOZOR)
THE NIGHT WE NEVER MET
A NIGHTMARE ON ELM STREET
NIGHTS IN RODANTHE
NIGHTWATCH
NIGHTWATCHING
Nijntje de film
Niko 2: Familiezaken
NIKO EN DE VLIEGENDE BRIGADE
NIL BY MOUTH
NIMA TEMBA SHERPA
Nina
LA NIÑA SANTA
NINA TAKES A LOVER
NINE
NINE MONTHS
NINE QUEENS (NUEVE REINAS)
NINJA ASSASSIN
Ninja Turtles
Ninja Turtles: Out of the Shadows
NINOTCHKA
THE NINTH GATE
NIRGENDWO IN AFRIKA
NIXON
NO
NO COUNTRY FOR OLD MEN
No Escape
NO ET MOI
NO GOOD DEED
NO MAN'S LAND
NO MORE HEROES-DVD BOX
NO ONE KNOWS ABOUT PERSIAN CATS
No Place for a Rebel
NO RESERVATIONS
NO STRINGS ATTACHED
NO TRAINS NO PLANES
NO WAY HOME
Noah
De Nobelprijswinnaar
NOBODY KNOWS
NOBODY'S FOOL
Noces (Stephan Streker over)
LA NOCHE DE LOS GIRASOLES
Una noche sin luna (Previously Unreleased)
Nocturama (Bertrand Bonello over) (Previously Unreleased)
Nocturnal Animals
NÓI ALBINÓI
Noi credevamo
Noma — My Perfect Storm
NOMAD
NÖMADAK TX
Nono, het zigzagkind
De noodkreet in de fles
NOORD-KOREA, EEN DAG UIT HET LEVEN
NOOSE
NORBIT
NORD
Nordvest (Slow Criticism)
NORDWAND
NORMAAL — IK KOM ALTIED WEER TERUG
NORMAL LIFE
NORMAN JEAN AND MARILYN
NORTH
NORTH BY NORTHWEST
NORTH COUNTRY
NORTHFORK
Northwest
NORWEGIAN WOOD
NOSFERATU
LA NOSTRA VITA
NOSTRADAMUS
I nostri ragazzi (Het Diner)
NOT ANOTHER TEEN MOVIE
NOT ONE LESS (YI GE DOU BU NENG SHAO)
NOTEBOEK
THE NOTEBOOK
De Notenkraak
NOTES ON A SCANDAL
NOTHING PERSONAL
NOTHING TO LOSE
Notre jour viendra
Notre paradis
LA NOTTE
NOTTING HILL
NOU, DAT WAS HET DAN?
Le nouveau
Une nouvelle amie
Nova Zembla
The November Man
La novia del desierto
NOW AND THEN
Now You See Me
Now You See Me 2
Now, Forager: A Film About Love & Fungi (Slow Criticism)
NOWHERE
NOWHERE BOY
NSU: German History X
NUAGES. LETTRES À MON FILS
NUE PROPRIÉTÉ
LES NUITS FAUVES
THE NUMBER 23
NUOVOMONDO
NURSE BETTY
THE NUTTY PROFESSOR
THE NUTTY PROFESSOR II: THE KLUMPS
Nymphomaniac
NYNKE