La mort de Louis XIV
Nocturama (Previously Unreleased)
Certain Women (Previously Unreleased)
L'amant double
Dunkirk
Sombre: geweld zonder psychologische verklaring We moeten alles vrezen

SOMBRE

Frankrijk, 1998 | Philippe Grandrieux
Twee recente Franse films, Sombre en Seul contre tous, provoceren door hun totale immoraliteit, door een pessimisme dat geen enkele vorm van verlichting toestaat. Is de mens op drift geraakt?

Een aantal weken geleden stond er in de Volkskrant een artikel dat de moderne mens naar voren schoof als warm, vriendelijk en gevoelig, dat het cliché onderuit wilde halen dat de mens van de jaren negentig kil, hard, egoïstisch en gewelddadig is. Als relativering van het heersende cultuurpessimisme overtuigde het stuk mij wel. De mythe dat de moderne communicatiemiddelen het persoonlijke contact verdringen houdt al langer geen stand meer, de teloorgang van familiebanden wordt ruimschoots gecompenseerd door sociale netwerken op basis van vriendschappen en relaties, en het cliché van de voortschrijdende individualisering wordt gelogenstraft door de opbloei van talloze clubjes, verenigingen en (virtuele) gemeenschappen. Zeker in vergelijking met bijvoorbeeld de jaren vijftig en zestig, die door sociale controle en hiërarchische verhoudingen in vele opzichten killer waren dan onze tijd, staat het er met de moderne mens nog niet zo beroerd voor.

Duistere driften
Niet lang daarna zag ik echter twee recente Franse films, die deze behaaglijke en geruststellende gedachte direct weer de nek omdraaiden. Zowel in Sombre (Philippe Grandrieux, 1998) als in Seul contre tous (Gaspar Noé, 1998) is de mens volkomen op drift geraakt, en niet meer in staat tot het aangaan van normale, menselijke relaties. Nu wordt er in films wel vaker ingespeeld op de vermeende verharding en verkilling van de moderne samenleving, niet zelden als excuus voor het tonen van geweld en seks, even zinloos als vreugdeloos. Het zijn clichés die nog nauwelijks iets bij de kijker losmaken, niet meer althans dan een vage irritatie of verveling.
Sombre en Seul contre tous bewijzen dat er nog filmmakers zijn die er wel in slagen hun minder vrolijke visie op de mens op authentieke wijze weer te geven, waardoor ze emoties bij de toeschouwer afdwingen. Ze doen dat door een directe confrontatie met het publiek aan te gaan, hetzij formeel, hetzij inhoudelijk, en dat op een soms tamelijk agressieve manier. Ze zijn er niet op gericht de toeschouwer te behagen, en de wereld die getoond wordt, is niet plezierig, overzichtelijk of geruststellend.
In Sombre volgen we Jean, een poppenspeler, die door het zuiden van Frankrijk trekt. Geregeld pikt hij vrouwen op, prostituees of strippers, die hij vervolgens vermoordt. Normaal menselijk contact is hem vreemd: hij praat niet met ze, commandeert ze hoogstens, en wurgt ze. Langs de snelweg ontmoet hij Claire. De aantrekkingskracht tussen hen is instinctief en ondefinieerbaar. Er lijkt een vorm van genegenheid mogelijk, misschien zelfs van liefde, maar Jean blijkt niet in staat zijn duistere driften te beteugelen. Hij doodt haar niet, maar het ervaren van gevoelens voor een ander mens brengt ook geen verlossing.

IJzingwekkende leegte
De kritiek die deze film heeft gekregen richt zich vooral op het feit dat Grandrieux geen enkele moeite doet de daden van zijn personage psychologisch te verantwoorden. Zijn drijfveren blijven de hele film volstrekt duister. De morele verontwaardiging die deze film oproept vind ik opmerkelijk. Alsof het geweld in de film zonder die motivering vrijblijvend wordt. Ook zonder dat je inzicht wordt geboden in de psyche van de moordenaar of in de omstandigheden die zijn geest zo verwrongen hebben, zegt de film natuurlijk wel degelijk iets over deze man en de wereld waarin hij leeft. Dat kan niet anders. Dat Grandrieux zelf elke sociale en psychologische dimensie uit zijn film wil weren, is dan ook eigenlijk een naïef streven.
Wat Sombre juist zo interessant maakt, is dat Grandrieux er desondanks in slaagt gevoelens op te wekken voor deze gemankeerde wezens. Het is geen sympathie of begrip, hij laat iets zien van de ijzingwekkende leegte waarin ze zich bevinden.
De esthetiek van de film draagt daar zeker toe bij, met het koele groen en blauw, de besneeuwde bergtoppen en aardedonkere kleuren. Sombre is bovendien consequent onderbelicht; zelfs in het volle zonlicht is het nog schemerig, wat een onbehaaglijk en vervreemdend effect heeft. Soms zit de camera bovenop de personages, wat hun strijd tastbaar maakt, soms zweeft hij ijl boven het Zuid-Franse landschap, om de onthechting te benadrukken van de wereld waarin ze leven. De hoop op verlossing die soms opflakkert wordt weer even hard de grond in geboord, wat Sombre een inktzwarte, pessimistische film maakt, die de kijker weinig lucht geeft. Hij heeft het effect van een blinde muur die voor je opgetrokken wordt.
Noé gaat in Seul contre tous in feite niet anders te werk: hij timmert zijn film dicht met zwartgalligheid, suggereert één moment dat de liefde van de misantropische paardenslager voor zijn zwakzinnige dochter een beter mens van hem zal maken, en straft die hoop direct weer af. Ze zijn niet te redden, niet te helpen. Dat de liefde voor een medemens verlossing zou kunnen brengen blijkt een illusie.

Morele twijfel
De afgelopen tijd zijn er meer films te zien geweest die weliswaar op een elk eigen, maar even confronterende manier het publiek benaderen en daardoor betrokkenheid afdwingen: door het tonen of suggereren van geweld zonder daar een afdoende verklaring voor te bieden, door totale immoraliteit, door een pessimisme dat geen enkele vorm van verlichting toestaat, door formele kunstgrepen of door pijnlijke en ongemakkelijk situaties te creëren, zowel in de film als voor de kijker zelf. Het morsige, het ontaarde en immens treurige in deze wereld wordt je als een natte handdoek in het gezicht gesmeten.
In Gummo bijvoorbeeld portretteerde Harmony Korine de bewoners van een verpauperde wijk in Xenia, Ohio, waar agressie, drankzucht en geweld uitvloeisels zijn van verveling, onverdraagzaamheid en lethargie. De degeneratie lijkt er volkomen: iedereen lijdt wel aan een of andere ziekte of afwijking. Het treurigmakende nihilisme, de lelijkheid en armoede ten spijt weet Korine ook iets over te brengen van de schoonheid ervan. Een van de personages fluistert aan het einde van de film: "Life is beautiful, it really is. Full of beauty and illusion", en hoe verschrikkelijk het leven in Xenia, Ohio je ook toeschijnt, helemaal ongevoelig voor die vreemde schoonheid ervan kun je niet zijn.
Dat Gummo toch hard is, is niet alleen te danken aan de krankzinnige taferelen die Korine ensceneert, het komt ook doordat hij morele twijfel bij de kijker oproept: kan het wel wat hier gebeurt, worden mensen niet enorm te kijk gezet. Het is lang niet altijd duidelijk of mensen een rol spelen, of in feite zichzelf zijn in de film. En lang niet iedereen beschikt over de verstandelijke vermogens om zich te kunnen realiseren in welke situatie ze geplaatst worden. Om daar naar te zitten kijken bezorgt je een tamelijk onbehaaglijk gevoel, alsof die mensen speciaal voor jou voor de camera gesleept zijn. Ze roepen zowel afschuw als compassie op, wat toch al een ongemakkelijke combinatie is.

Pijnlijk-komisch
Dat ook in een meer vertrouwde omgeving een gevoel van ontheemding sterk tot uitdrukking kan komen, tonen de DOGMA-films Festen en The idiots. De familiereünie in Festen is eerst nog vermakelijk; de verplichte samenkomst levert de nodige spanningen op die weliswaar voor pijnlijk-komische situaties zorgen, maar die toch nog redelijk onschuldig lijken. Pas wanneer de oudste zoon tijdens een toost aan het diner zijn vader van jarenlang seksueel misbruik beschuldigt, wordt het echt onaangenaam. Het groots opgezette feest, de tradities, het decorum en de onderlinge beleefdheden die worden uitgewisseld maskeren alleen maar de onderliggende machtsverhoudingen, het seksisme en racisme dat binnen de familie leeft.
In The idiots zijn we eveneens getuige van het uiteenvallen van een groep mensen; niet bijeengehouden door familiebanden, maar door een zelfverkozen verbond. Ze willen de idioot in zichzelf leren kennen en de hypocrisie van het burgerdom aan de kaak stellen. Wat eerst nog een spel is, wordt gaandeweg een machtstrijd binnen de groep: wie is bereid hoever te gaan? Het is dan geen spel meer, maar bittere ernst. De suggestie wordt steeds sterker dat iedereen zo z'n eigen (verborgen) redenen heeft om het werkelijke leven te ontvluchten en te kiezen voor de veiligheid en bescherming van een groep. Maar die groep biedt geen bescherming, uiteindelijk staat iedereen er toch alleen voor. De hilarische situaties in beide films leiden je gemakkelijk af van de treurigheid ervan, maar er komt een moment dat die je vol treft.

Alledaags
Als er al iets over 'de moderne mens' gezegd kan worden dan is het dat hij alleen is. Het feit dat mensen nieuwe verbanden zoeken met elkaar, netwerken opzetten, clubs oprichten, kan net zo goed gezien worden als een bevestiging daarvan als een weerlegging. Relaties tussen mensen zijn minder vanzelfsprekend geworden, er moet naar gezocht en aan gewerkt worden. In Festen is de familie alles behalve de traditionele veilige thuishaven. Het is een geforceerd in stand gehouden verbond dat ernstig geschonden is. Aan het eind van The idiots komt eveneens een familiedrama aan het licht. Karen blijkt zich bij de groep aangesloten te hebben na de dood van haar zoontje. Kennelijk was het onmogelijk haar verdriet te verwerken binnen huiselijke kring. Als ze aan het einde van de film haar ouderlijk huis bezoekt, wordt direct duidelijk waarom: er heerst een totaal onbegrip en onvermogen om gevoelens te uiten. Tijdens het korte bezoek wordt akelig duidelijk dat ze van deze mensen niets te verwachten heeft. Tegelijkertijd is ook het alternatief, een zelfverkozen familie, niet levensvatbaar gebleken.
De personages in deze films zijn gewone mensen, geen moment wordt de indruk gewekt dat we te maken hebben met uitzonderlijke gevallen. In de twee DOGMA-films zijn ze daarvoor te herkenbaar, te alledaags. De paardenslager in Seul contre tous ontleent zelfs zijn afschrikwekkendheid aan zijn gewoonheid. Hij is nors en zwijgzaam, en heeft menselijke relaties van welke aard dan ook al lang geleden afgezworen. Vriendschap, liefde, alles is wat hem betreft slechts gebaseerd op berekening, op eigenbelang, maar hij oogt nog tamelijk onschuldig. Het is dat we zijn gedachten kennen, zijn wrede fantasieën, zijn gedrag wanneer dat door vier muren aan het oog van de buitenwereld onttrokken is. Maar hoeveel mensen lopen er niet door de straten aan wie we ook niets bijzonders zien, maar bij wie we niet naar binnen kunnen kijken?
Dat we van de poppenspeler uit Sombre niets weten is even beangstigend, want als we geen verklaring krijgen aangereikt voor zijn onbeheersbare neiging om vrouwen te vermoorden, betekent dat dat elk motief in principe in aanmerking komt. Ook het meest triviale, het meest banale. Of helemaal geen. Een (psychologische) verklaring heeft altijd iets geruststellends, omdat het zoveel andere zaken uitsluit. Als we de reden maar kennen, hoeven we alle andere redenen niet meer te vrezen. Nu moeten we alles vrezen.

Hobby
Het provoceren van de toeschouwer lijkt tegenwoordig op een andere manier te gebeuren dan een aantal jaren geleden, met films als La haine, Funny games, Benny's video of C'est arrivé près de chez vous. Daarin was het vooral de onverschilligheid waarmee geweld werd gebruikt, die shockerend was, of zelfs het plezier dat eraan beleefd werd. Alsof moord en agressie een hobby waren als een willekeurig andere, of dat het er helemaal niet toe deed. Ook dat is een manier om een kille, afgestompte maatschappij aan de orde te stellen: geweld ontdoen van emotie. Van Sombre of Seul contre tous kan moeilijk gezegd worden dat wreedheden uit onverschilligheid begaan worden. Het is duidelijk dat er sprake is van een innerlijke strijd, van dwangmatig handelen.
Provocatie is meestal gestoeld op het opwekken van morele verontwaardiging, in dat opzicht is het nu niet anders. Dat hoeft niet te maken te hebben met excessief geweld zoals in Sombre of Seul contre tous. In Gummo wordt een zwakzinnige opgedirkt die voor de camera haar kunstjes mag vertonen. In The idiots gedragen gezonde mensen zich als geesteszieken en beleven daar de grootste lol aan. Zelfs seks met verstandelijk gehandicapten wordt nagespeeld en bovendien zeer expliciet in beeld gebracht. In Festen zitten we soms minutenlang in het donker te turen omdat fatsoenlijke belichting niet 'waarachtig' zou zijn en er worden racistische grappen gemaakt. In Toto, che visse due volte, een apocalyptisch visie op het einde van de beschaafde wereld, worden mensen voorgesteld als een stel vretende, neukende en ruftende wezens die alleen nog hun laagste instincten volgen. Dat soort dingen roept weerstand op.
Succes hoeft dat overigens niet in de weg te staan. Sombre kreeg in Venetië een comité van aanbeveling op de been, Toto werd, althans in de kritieken, geprezen. Gummo ontving in Rotterdam de prijs van de Nederlandse filmkritiek en Festen is de langstlopende arthouse hit van het jaar. We hebben misschien wel gewoon behoefte aan provocatie, aan het ambivalente gevoel aangetrokken en afgestoten te worden. Gaspar Noé heeft dat heel goed begrepen; hij geeft gevoelige kijkers dertig seconden de tijd om de zaal te verlaten in geval ze geen getuige willen zijn van de dramatische climax van zijn film. In de volle overtuiging natuurlijk dat niemand dat zal doen.

Petra van der Ree



top
SOMBRE

November 1999 #205

Productie
Cartherine Jacques
Regie
Philippe Grandrieux
Scenario
Sophie Fillières
Philippe Grandrieux
Pierre Hodgson
Camera
Sabine Lancelin
Montage
Françoise Tourmen
Art direction
Gerbaux
Muziek
Alan Vega
Met
Marc Barbé
E. Löwensohn
Géraldine Voillat

Kleur, 112 minuten

Distributie
Filmmuseum
Te zien
vanaf 18 november

Titelindex


ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ1&


S

S.O.S. KLEINE ZEEHOND
S.W.A.T.
S1MØNE
S21, LA MACHINE DE MORT KHMER ROUGE
SABAH
Sabotage
SABRINA
Un sac de billes
LE SACRE DU PRINTEMPS
SACRED SEX
Sacro GRA (Gianfranco Rosi over)
SAFARI
Safe
Safe
Safe Haven
Safe House
SAFE PASSAGE
Safety not Guaranteed
SAGAN
Sage femme (Martin Provost over)
Sagrada
SAHARA
THE SAINT
THE SAINT OF FORT WASHINGTON
LA SAISON DES HOMMES
Les saisons
SALAAM BOMBAY!
SALAAM CINEMA
Les salauds
The Salesman
Salmon Fishing in the Yemen
SALÒ
SALT
Salt and Fire
The Salt of the Earth
SALT OF THIS SEA
SALT ON OUR SKIN
SALTO AL VACIO
THE SALTON SEA
SALUT COUSIN!
SALVADOR
SALVADOR ALLENDE
The Salvation
DIE SALZMÄNNER VON TIBET
SAMARITAN GIRL
Samba
SAMBA TRAORÉ
Sami Blood
SAMIA
SAMMY'S ADVENTURES: THE SECRET PASSAGE 3D
Sammy's Avonturen 2
Samsara
SAMSARA
SAMSON & DELILAH
SAMSON & GERT
SAMSON EN DELILAH
Samuel in the Clouds (Pieter Van Eecke over)
SAMURAI ASSASSIN
San Andreas
SANCTUM 3D
SAND AND SORROW
SANGRE
SANS TOIT NI LOI
THE SANTA CLAUSE
THE SANTA CLAUSE 2
THE SANTA CLAUSE 3: THE ESCAPE CLAUSE
The Sapphires
SARAFINA. THE SOUND OF FREEDOM
SATANSTANGO (SÁTÁNTANGÓ)
SATIN ROUGE
THE SATYAJIT RAY COLLECTION, VOLUME 1
SAUDADE
Sausage Party
SAVAGE GRACE
Savages
THE SAVAGES
SAVE THE LAST DANCE
SAVED!
SAVING GRACE
Saving Mr. Banks
SAVING PRIVATE RYAN
SAVIOR
SAW
SAW 2
SAW 3D
SAW III
SAW IV
SAW V
SAW VI
Sawsans geheime missie
SAY IT ISN'T SO
Scabbard Samurai
A SCANNER DARKLY
THE SCARLET LETTER
SCARLETT
SCARY MOVIE
SCARY MOVIE 2
SCARY MOVIE 3
SCARY MOVIE 4
Scary Movie 5
SCENERY (FENJING)
SCENT OF A WOMAN
DE SCHADUWLOPERS
HET SCHADUWRIJK
SCHATTEN
DE SCHATTENBERG
SCHEEPSJONGENS VAN DE BONTEKOE
SCHEMER
SCHEPPERS
SCHIJNSEL
SCHINDLER'S LIST
DE SCHIPPERS VAN DE KAMELEON
SCHIZO
SCHLÄFER
Schlafkrankheit
Schneider vs. Bax
HET SCHNITZELPARADIJS
Schone handen
DER SCHÖNSTE BUSEN DER WELT
SCHOOL OF ROCK
SCHOOL TIES
SCHULTZE GETS THE BLUES
SCIENCE FICTION
THE SCIENCE OF SLEEP
LA SCONOSCIUTA
SCOOBY-DOO
SCOOBY-DOO 2: MONSTERS UNLEASHED
SCOOP
THE SCORE
THE SCORPION KING
SCOTT PILGRIM VS. THE WORLD
Scouts Guide to the Zombie Apocalypse
SCREAM
SCREAM 2
SCREAM 3
SCREAM 4
SE7EN
THE SEA
THE SEA IS WATCHING
The Sea of Trees
SEABISCUIT
Searching for Sugar Man
SEARCHING FOR THE WRONG-EYED JESUS
SEASON OF THE WITCH
The Second Best Exotic Marigold Hotel
THE SECOND CIVIL WAR
The Second Game
LA SECONDA VOLTA
SECONDHAND LIONS
LE SECRET
UN SECRET
THE SECRET AGENT
THE SECRET CEREMONY
SECRET FILE USA
Secret in their Eyes
The Secret Life of Pets
The Secret Life of Walter Mitty
THE SECRET LIFE OF WORDS
THE SECRET OF ROAN INISH
SECRET SUNSHINE
SECRET WINDOW
SECRETARY
EL SECRETO DE SUS OJOS
SECRETS AND LIES
SEE NO EVIL
SEE YOU IN VEGAS
SEED OF CHUCKY
Seeking Justice
SEHNSUCHT
DE SEIZOENEN
SELENA
Self/less
The Selfish Giant
Selma
Senna
SENSE AND SENSIBILITY
The Sense of an Ending
THE SENTINEL
A Separation (World Cinema Amsterdam)
Sepideh — Reaching for the Stars
Sepp — De Wolvenvriend
THE SEPTEMBER ISSUE
SÉRAPHINE
SERBIS (Previously Unreleased)
SERENDIPITY
SERENGETI SYMPHONY
SERENITY
SERGEANT PEPPER
Sergio Herman, Fucking Perfect
SERIAL MOM
SERIES 7: THE CONTENDERS
A Series of Unfortunate Events
A SERIOUS MAN
THE SERVANT'S SHIRT
The Sessions
SET IT OFF
Setan Jawa (Garin Nugroho over)
SETTLERS
SEUL CONTRE TOUS
SEVEN INVISIBLE MEN
SEVEN MEN FROM NOW
SEVEN POUNDS
Seven Psychopaths
SEVEN SAMURAI
SEVEN SWORDS
SEVEN YEARS IN TIBET
Seventh Son
SEX AND THE CITY 2
SEX AND THE CITY: THE MOVIE
SEX DRIVE
SEX IS COMEDY
Sex Tape
SEXTET
SEXY BEAST
Sexy Money
Seymour: An Introduction
SFW
SGT. BILKO
SHABONDAMA ELEGY
SHADES
Shado'man
THE SHADOW
SHADOW CONSPIRACY
Shadow Dancer
SHADOW OF THE VAMPIRE
Shadow World (Johan Grimonprez over)
SHADOWLANDS
SHADOWS OF TIME
SHAFT (2000)
THE SHAGGY DOG
SHAHADA
SHAKESPEARE IN LOVE
SHALL WE DANCE
SHALL WE DANCE?
SHALLOW GRAVE
SHALLOW HAL
The Shallows
Shame
SHANGHAI
SHANGHAI KNIGHTS
SHANGHAI NOON
SHANGHAI TRANCE
SHANGHAI TRIAD
SHAOLIN SOCCER
THE SHAPE OF THINGS
SHARA
Shark Night 3D
SHARK TALE
SHATTERED GLASS
SHAUN OF THE DEAD
Shaun the Sheep Movie
SHAUN THE SHEEP — THE COMPLETE FIRST SERIES
THE SHAWSHANK REDEMPTION
SHE
SHE HATE ME
SHE'S ALL THAT
She's Funny That Way
SHE'S OUT OF MY LEAGUE
SHE'S SO LOVELY
SHE'S THE MAN
SHE'S THE ONE
SHE, A CHINESE
Shell
SHERLOCK HOLMES
Sherlock Holmes: A Game of Shadows
SHINE
SHINE A LIGHT
SHINER
THE SHIPPING NEWS
SHIRI
SHIRLEY TEMPLE REEKS
Shirley — Visions of Reality
THE SHOCK DOCTRINE
Shock Head Soul
SHOCKING BLUE
Shokuzai (Penance)
SHOOT 'EM UP
SHOOTER
SHOOTING DOGS
SHOOTING FISH
SHORT CUTS
THE SHORT FILMS OF DAVID LYNCH
Short Skin — I dolori del giovane Edo (Previously Unreleased)
Short Term 12
SHORTBUS
SHOUF SHOUF HABIBI!
THE SHOW MUST GO ON
SHOWER (XIZHAO)
SHOWGIRLS
SHOWTIME
THE SHREDDER
SHREK
SHREK 2
SHREK FOREVER AFTER 3D
SHREK THE THIRD
SHULTES
Shut In
SHUT UP & SING
THE SHUTKA BOOK OF RECORDS
SHUTTER ISLAND
SI LE VENT TE FAIT PEUR
SIBERIA
El sicario — Room 164
LA SICILIANA RIBELLE
SICKO
Side Effects
SIDEWAYS
DER SIEBENTE KONTINENT
DIE SIEBTELBAUERN
THE SIEGE
Sieranevada
Sightseers
SIGNS
Silence
LE SILENCE DE LORNA
LES SILENCES DU PALAIS
Silent City
SILENT FALL
Silent Heart
SILENT HILL
Silent Hill: Revelation
Silent House
Silent Ones
Silent Ones (Slow Criticism)
SILENT SCREAM
SILENT SOULS
SILENT VOICES
SILENT WATERS
SILENT WEDDING
SILK
Silver Linings Playbook
Simon
SIMON
SIMON BIRCH
Simon Killer
SIMON MÁGUS
SIMON OF THE DESERT
SIMON WERNER A DISPARU
SIMPATICO
A Simple Life
SIMPLE MEN
A SIMPLE PLAN
THE SIMPSONS
SIN CITY
LOS SIN NOMBRE
SINBAD: LEGEND OF THE SEVEN SEAS
SINCE OTAR LEFT
Sing
Sing Song
Sing Street
SINGIN' IN THE RAIN
THE SINGING DETECTIVE
A SINGLE MAN
SINGLE WHITE FEMALE
SINGLES
Sinister
Sinister 2
SINT
Sint & Diego en de Magische Bron van Myra
Sinterklaas & Diego: Het geheim van de ring
SINTERKLAAS & HET GEHEIM VAN HET GROTE BOEK
Sinterklaas en de pepernotenchaos
SINTERKLAAS EN DE VERDWENEN PAKJESBOOT
SINTERKLAAS EN HET PAKJESMYSTERIE
Sinterklaas en het raadsel van 5 december
HET SINTERKLAASJOURNAAL: DE MEEZING MOVIE
SIRENS
Sister (L'enfant d'en haut)
SISTER ACT
SISTER ACT 2: BACK IN THE HABIT
SISTER MY SISTER
SISTERS
Sisters
SITCOM
Siv gaat logeren
SIX DAYS, SEVEN NIGHTS
SIX DAYS, SIX NIGHTS
SIX DEGREES OF SEPARATION
THE SIXTH SENSE
THE SKELETON KEY
The Skeleton Twins
Sketches of Siberia
SKIN
A SKIN TOO FEW — THE DAYS OF NICK DRAKE
Skiptrace
Skoonheid
THE SKULLS
The Sky Above Us (IFFR Live! Marinus Groothof over)
SKY CAPTAIN AND THE WORLD OF TOMORROW
SKY FIGHTERS
SKY HIGH
Skyfall
SKYLINE
SL8N8 (SLACHTNACHT)
Slacker (Previously Unreleased)
SLACKERS
DE SLAG IN DE JAVAZEE
Sleep Tight
SLEEP WITH ME
SLEEPERS
SLEEPING BEAUTY
Sleeping Beauty
THE SLEEPING DICTIONARY
THE SLEEPING MAN
Sleeping with Other People
Sleepless
SLEEPLESS IN SEATTLE
SLEEPLESS TOWN (FUYAJO)
SLEEPWALKERS
SLEEPY HOLLOW
SLEUTH
SLIDING DOORS
SLING BLADE
SLINGSHOT
SLITHER
SLIVER
SLOVENIAN GIRL
Slow West
SLUMDOG MILLIONAIRE
SLUMS OF BEVERLY HILLS
SM RECHTER
DE SMAAK VAN DE ZIEL
De smaak van water
SMAKELIJK ETEN!
SMALL FACES
SMALL GODS
SMALL SOLDIERS
SMALL TIME CROOKS
Small Town Murder Songs
Smart Cities Unlimited en Weemoed & wildernis (Workshop Filmkritiek)
The smell of us
A SMILE LIKE YOURS
SMILLA'S SENSE OF SNOW
SMOKE
SMOKE SIGNALS
SMOKIN' ACES
Smoorverliefd
De Smurfen en het verloren dorp
The Smurfs 2
The Smurfs 3D
Snackbar
SNAKE EYES
SNAKE EYES
A SNAKE OF JUNE
SNAKES ON A PLANE
THE SNAPPER
SNATCH
Snatched
SNEAKERS
Sneekweek
De sneeuwkoningin
De sneeuwkoningin 2
Sneeuwwitje
SNEL GELD (SNABBA CASH)
Snitch
Snoopy en Charlie Brown: De Peanuts Film
SNOW
SNOW CAKE
SNOW DOGS
SNOW FALLING ON CEDARS
SNOW FEVER
THE SNOW WALKER
Snow White and the Huntsman
Snowden
Snowpiercer
SNOWWHITE IN THE BLACK FOREST
SNUF DE HOND IN OORLOGSTIJD
SO CLOSE TO PARADISE
So Undercover
SOBIBOR, 14 OCTOBRE 1943, 16 HEURES
THE SOCIAL NETWORK
I SOENI
SOEUR SOURIRE
EL SOL DEL MEMBRILLO
Sol LeWitt
Solan & Ludwig en de Sneeuwmachine
Solan & Ludwig: De Grote Kaasrace
SOLARIS (1972)
SOLARIS (2002)
SOLAS
Soldate Jeannette
SOLDIER
LE SOLEIL ASSASSINÉ
SOLO
SOLO FÜR KLARINETTE
SOLOMON KANE
SOMBERMAN'S ACTIE
SOMBRE
SOME MOTHER'S SON
SOMEBODY TO LOVE
SOMEONE LIKE YOU
SOMERS TOWN
SOMERSAULT
SOMETHING BORROWED
Something Necessary
SOMETHING TO TALK ABOUT
SOMETHING'S GOTTA GIVE
A SOMEWHAT GENTLE MAN
SOMEWHERE
Somewhere Tonight
SOMMERSBY
SOMNAMBUUL
Son of a Gun
SON OF BABYLON
SON OF RAMBOW
Son of Saul
SON OF THE MASK
SON OF THE PINK PANTHER
SON OSMANI
SONATINE
A Song for Marion
Song From the Forest
SONG OF THE SPARROWS (AVAZE GONJESKJ-HA)
Song to Song
SONGS FROM THE SECOND FLOOR
SONNY BOY
Soof 2
SOPHIE SCHOLL — DIE LETZEN TAGE
SOPYONJE
THE SORCERER'S APPRENTICE
SORORITY ROW
SOTSGOROD, STEDEN VOOR DE HEILSTAAT
SOUL ASSASSIN
SOUL FOOD
SOUL KITCHEN
SOUL POWER
THE SOUND OF INSECTS — RECORD OF A MUMMY
The Sound of Light
SOUND OF NOISE
A SOUND OF THUNDER
SOUNDS OF SAND
The Source
SOURCE CODE
SOUS LE SABLE
SOUTH PARK: BIGGER, LONGER & UNCUT
Southpaw
Southside With You
Souvenir
Les souvenirs
SOY CUBA
SPACE CHIMPS
The Space Between Us
SPACE CHIMPS 2 3D
SPACE COWBOYS
SPACE JAM
SPACE TRUCKERS
SPANGAS
Spangas in actie
SPARTAN
SPAWN
SPEAKING OF SEX
The Special Relationship
THE SPECIALIST
SPECIES
SPECIES 2
SPEECHLESS
SPEED
SPEED 2: CRUISE CONTROL
SPEED RACER
HET SPEELPLEIN: DE GROTE VAKANTIE
Spetters
SPHERE
SPICEWORLD — THE MOVIE
SPIDER
SPIDER-MAN
Spider-Man: Homecoming
SPIDERMAN 3
THE SPIDERWICK CHRONICLES
DE SPIEGEL (AYNEH)
Spies & Glistrup
Spijt!
SPION VAN ORANJE
SPIRIT: STALLION OF THE CIMARRON
SPIRITED AWAY
SPL (SHA PO LANG)
SPLICE
Split
Spokenjagers
THE SPONGEBOB SQUAREPANTS MOVIE
Spongebob: Sponge Out of Water 3D
SPOOKTIJD MET LABAN
SPORTMAN VAN DE EEUW
SPOT
Spotlight
Sprakeloos
Spring Breakers
SPRING, SUMMER, FALL, WINTER... AND SPRING
SPRINGTIME IN A SMALL TOWN
SPROET 2
Sprookjesboom
SPUN
Spy
SPY GAME
SPY HARD
SPY KIDS
SPY KIDS 2: ISLAND OF LOST DREAMS
SPY KIDS 3D: GAME OVER
Spy Kids 4 All the Time in the World
THE SPY NEXT DOOR
SPYING CAM
The Square
St. Vincent
STAAL & LAVENDEL
DE STAART VAN DE LEEUW
Der Staat gegen Fritz Bauer
DE STAD WAS VAN ONS
STAGE BEAUTY
Stand by Your President (Ineke Smits over)
Stand Up Guys
STAND VAN DE MAAN
STAND VAN DE STERREN
STAND VAN DE STERREN (interview Leonard Retel Helmrich)
DE STAND VAN DE ZON
De Stand van de Zon, Maan en Sterren (Workshop Filmkritiek)
STANDARD OPERATING PROCEDURE
STANDING IN THE SHADOWS OF MOTOWN
LA STANZA DEL FIGLIO
A STAR IS BORN
STAR MAPS
STAR TREK
Star Trek Beyond
Star Trek Into Darkness
STAR TREK: FIRST CONTACT
STAR TREK: GENERATIONS
STAR TREK: INSURRECTION
STAR TREK: NEMESIS
STAR WARS
Star Wars Episode 1 3D
STAR WARS EPISODE I — THE PHANTOM MENACE
STAR WARS — EPISODE II: ATTACK OF THE CLONES
STAR WARS: EPISODE III — REVENGE OF THE SITH
Star Wars: The Force Awakens
Starbuck
STARDUST
STARGATE
STARKISS — CIRCUSMEISJES IN INDIA
Starred Up
STARRING MAJA
THE STARS FELL ON HENRIETTA
STARSHIP TROOPERS
STARSKY & HUTCH
STARTING PLACE/POINT DE DÉPART
STATE AND MAIN
STATE OF DOGS
STATE OF PLAY
THE STATION AGENT
STAY ALIVE
STAY TUNED
STEAL BIG, STEAL LITTLE
STEALING BEAUTY
Steam of Life
Steekspel
STELLA
STELLA'S OORLOG
STELLET LICHT
De stem van de meester
THE STENDHAL SYNDROME
STEP UP
STEP UP 2
STEP UP 3D
Step Up 4
Step Up All-in
THE STEPFORD WIVES
STEPHEN KING'S THE NIGHT FLIER
STEPHEN KING'S THE SHINING
STEPMOM
STEPS OF MINDFULNESS — A JOURNEY WITH THICH NHAT HANH
STEREO
STERK ALS EEN LEEUW
STERKE VERHALEN
STERREN BEWEGEN
Steve Jobs
Steve Jobs: The Man in the Machine
STEVIE
STIGMATA
Still Alice
STILL CRAZY
Still Life
STILL LIFE
Still Mine
Still the Water
STILL WALKING en Ozu
STILL/A NOVEL
STILLE NACHT
DE STILTE
De stilte rond Christine M.
Stip & Vlek doen weer gek
STIR OF ECHOES
Stoedjent
Stoker
Stolen
STOLEN SUMMER
STONED
Stonehearst Asylum
The Stoning of Soraya M.
Stop Acting Now (Holland Festival)
Stop the Pounding Heart (Roberto Minervini over)
STOP-LOSS
Stories We Tell
Storks
Storm
DE STORM
STORM OVER AZIË
Storm: letters van vuur
STORMBREAKER
A Story of Children and Film
The Story of Film: An Odyssey
THE STORY OF KOLOBOK
THE STORY OF THE WEEPING CAMEL
THE STORY OF US
STORYTELLING
Straight Outta Compton
THE STRAIGHT STORY
STRANDED
The Strange Case of Angelica
STRANGE DAYS
A Strange Love Affair with Ego
THE STRANGER
Stranger in Paradise
STRANGER THAN FICTION
Stranger Things Seizoen 1
THE STRANGERS
STRAWBERRY SHORTCAKES
Stray Dogs
STRAY DOGS
A Street Cat Named Bob
STREET FIGHTER: THE LEGEND OF CHUN-LI
STREET KINGS
Streetdance 2
STREETFIGHTER
THE STREETFIGHTER TRILOGY
STRICTLY BALLROOM
Strike a Pose (Ester Gould en Reijer Zwaan over)
STRIKING DISTANCE
STRINGS
STRIPTEASE
STUART LITTLE
STUART LITTLE 2
STUCK ON YOU
The Student
STUDIO 54
Stuff and Dough
Stuk!
STUPEUR ET TREMBLEMENTS
Submarine
SUBMARINO
The Substance: Albert Hofmann's LSD
SUBURBIA
Suburra
SUCKER PUNCH
SUDDEN DEATH
SUE
Suffragette
Suicide Squad
THE SUIT
SUITE 16
Suite Française
SUKIYAKI WESTERN DJANGO
Sully
THE SUM OF ALL FEARS
Summer 1993
SUMMER OF SAM
SUMMER PALACE
SUMMER STORM
SUMMER, OR 27 MISSING KISSES
THE SUN
THE SUN'S BURIAL
SUNRISE
Sunset Boulevard
The Sunset Limited
SUNSET ON A ROOFTOP
Sunset Song
SUNSHINE
SUNSHINE
SUNSHINE BARRY EN DE DISCOWORMEN
THE SUNSHINE BOYS
SUNSHINE CLEANING
SUNSHINE STATE
Super 8
SUPER SIZE ME
SUPER TROOPERS
SUPERBAD
SuperClásico
Supercondriaque
Superechte liefde
De superheld
SUPERHERO MOVIE
Superkapje en de Turbo-oma's 3D
SUPERMAN RETURNS
SUPERNOVA
Supernova
SUPERSTITION
SUPERTEX
SUR MES LÈVRES
SUR PLACE
SURF'S UP
HET SURINAAMSE LEGIOEN
De surprise
SURROGATES
SURVEILLANCE
SURVIVING CHRISTMAS
SURVIVING PICASSO
Survivor
SUSKE EN WISKE EN DE TEXAS RAKKERS
SUSKE EN WISKE: DE DUISTERE DIAMANT
Süskind
SUSPICIOUS RIVER
Suspiria
Suzanne
SUZHOU RIVER (SUZHOU HE)
SVEN EN ZIJN RAT EN HET UFO-MYSTERIE
Swchwrm
The Swedish Theory of Love
The Sweeney
SWEENEY TODD
SWEET AND LOWDOWN
THE SWEET HEREAFTER
SWEET HOME ALABAMA
SWEET NOVEMBER
SWEET SIXTEEN
THE SWEETEST THING
SWEPT AWAY
SWEPT FROM THE SEA
SWIMFAN
SWIMMING POOL
SWIMMING WITH SHARKS
SWING
SWING
SWING KIDS
THE SWITCH
SWITCHBACK
SWOON
SWORDFISH
Sworn Virgin
SYLVIA
SYMBOL
SYMPATHY FOR MR. VENGEANCE
SYNDROMES AND A CENTURY
SYNECDOCHE, NEW YORK
THE SYRIAN BRIDE
SYRIANA
SZABÓ TRILOGIE